Adhyaya 61
Vena’s Inquiry into Pitṛ-tīrtha: Pippala’s Austerity, the Vidyādhara Boon, and the Crane’s Rebuke of Pride
অধ্যায় ৬১ত বেণাই বিষ্ণুৰ ওচৰত পিতৃ-তীৰ্থৰ বিষয়ে উপদেশ বিচাৰে, যাক ‘পুত্ৰসকলৰ উদ্ধাৰৰ বাবে সৰ্বোত্তম’ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। সূত বাহ্য বৰ্ণনাকাৰ হিচাপে এই কাহিনী ‘শ্ৰেষ্ঠ ৰজা’সকললৈ প্ৰচাৰ কৰে। তাৰ পাছত দৃষ্টান্ত ৰূপে কুৰুক্ষেত্ৰৰ কুণ্ডলাৰ পুত্ৰ সুকৰ্মাৰ প্ৰশংসা কৰা হয়—অবিৰাম গুৰু-সেৱা, বিনয়ী আচৰণ আৰু ভক্তিভাৱ। লগতে মাতৃ-পিতৃৰ সেৱা কৰাটো ধৰ্মৰ অনিবার্য বিধান বুলি উপদেশ দিয়া হয়। মূল কাহিনীত কশ্যপ-পুত্ৰ ব্ৰাহ্মণ পিপ্পল দশাৰণ্যত সহস্ৰাব্দজুৰি অতি কঠোৰ তপস্যা কৰে—সৰ্প, পিঁপৰাৰ ঢিপ/মাটিৰ ঢিপ আৰু প্ৰকৃতিৰ কষ্ট সহ্য কৰি। দেৱতাসকল সন্তুষ্ট হৈ বৰ দান কৰে আৰু তেওঁ বিদ্যাধৰ পদ লাভ কৰে। কিন্তু বৰ লাভৰ পিছত পিপ্পলৰ অহংকাৰ জাগে আৰু সৰ্বজনীন আধিপত্যৰ আকাঙ্ক্ষা কৰে। সাৰস (ক্ৰেন) তেওঁক তিৰস্কাৰ কৰি কয়—সঠিক উদ্দেশ্য নাথাকিলে তপস্যা ধৰ্ম নহয়, কেৱল শক্তিৰ সাধনা। শেষত পিপ্পলক নিজৰ মোহগ্ৰস্ত আত্ম-মূল্যায়ন অতিক্ৰম কৰি গভীৰ জ্ঞান অন্বেষণ কৰিবলৈ নির্দেশ দিয়া হয়।
Shlokas
Verse 1
वेन उवाच । भार्यातीर्थं समाख्यातं सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । पितृतीर्थं समाख्याहि पुत्राणां तारणं परम्
ৱেন ক’লে: ‘ভাৰ্য্যা-তীৰ্থ সকলো তীৰ্থৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম সৰ্বোত্তম বুলি কোৱা হৈছে। এতিয়া পিতৃ-তীৰ্থ বৰ্ণনা কৰা—যি পুত্ৰসকলৰ তৰণৰ বাবে পৰম।’
Verse 2
विष्णुरुवाच । कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे कुंडलो नाम ब्राह्मणः । सुकर्मा नाम सत्पुत्रः कुंडलस्य महात्मनः
বিষ্ণুৱে ক’লে: কুৰুক্ষেত্ৰ, সেই মহাপবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কুণ্ডল নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ বাস কৰিছিল। সেই মহাত্মা কুণ্ডলৰ সৎপুত্ৰৰ নাম আছিল সুকৰ্মা।
Verse 3
गुरू तस्य महावृद्धौ धर्मज्ञौ शास्त्रकोविदौ । द्वावेतौ तु महात्मानौ जरया परिपीडितौ
তেওঁৰ দুজন গুৰু অতি বৃদ্ধ আছিল—ধৰ্মজ্ঞ আৰু শাস্ত্ৰত কুশলী। সেই দুজন মহাত্মা জৰাৰ দুখে পীড়িত হৈছিল।
Verse 4
तयोः शुश्रूषणं चक्रे भक्त्या च परया ततः । धर्मज्ञो भावसंयुक्तो अहर्निशमनारतम्
তেতিয়া তেওঁ পৰম ভক্তিৰে তেওঁলোকৰ শুশ্ৰূষা কৰিলে—ধৰ্মজ্ঞ, হৃদয়ভৰা ভাৱ-শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত, আৰু দিন-ৰাতি নিৰন্তৰ তাতেই ৰত।
Verse 5
तस्माद्वेदानधीते स पितुः शास्त्राण्यनेकशः । सर्वाचारपरो दक्षो धर्मज्ञो ज्ञानवत्सलः
সেইহেতু তেওঁ বেদ অধ্যয়ন কৰিলে আৰু পিতৃৰ শাস্ত্ৰসমূহ বহুবার পঢ়িলে। তেওঁ সকলো সদাচাৰত নিবিষ্ট, দক্ষ-নিপুণ, ধৰ্মজ্ঞ আৰু জ্ঞানপ্ৰেমী আছিল।
Verse 6
अंगसंवाहनं चक्रे गुर्वोश्च स्वयमेव सः । पादप्रक्षालनं चैव स्नानभोजनकीं क्रियाम्
তেওঁ নিজেই দুয়ো জন গুৰুৰ অঙ্গ-মৰ্দন কৰিলে; তেওঁলোকৰ পা ধুই দিলে; আৰু স্নান-ভোজনৰ সৈতে জড়িত সকলো সেবাকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 7
भक्त्या चैव स्वभावेन तद्ध्याने तन्मयो भवेत् । मातापित्रोश्च राजेंद्र उपचर्यां प्रकारयेत्
ভক্তি আৰু নিজৰ স্বভাৱৰ বলত, সেই পৰম তত্ত্বৰ ধ্যানত মন তন্ময় হৈ পৰে। হে ৰাজেন্দ্ৰ, মাতৃ-পিতৃক যথাবিধি সাৱধানতাৰে সেৱা-শুশ্ৰূষা কৰা উচিত।
Verse 8
सूत उवाच । तद्वर्तमानकाले तु बभूव नृपसत्तम । पिप्पलो नाम वै विप्रः कश्यपस्य महात्मनः
সূতে ক’লে: হে নৃপসত্তম, সেই সময়ত কশ্যপ মহাত্মাৰ পুণ্যবান পুত্ৰ পিপ্পল নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণ বাস কৰিছিল।
Verse 9
तपस्तेपे निराहारो जितात्मा जितमत्सरः । दयादानदमोपेतः कामं क्रोधं विजित्य सः
সেইজন নিৰাহাৰে তপস্যা কৰিছিল, আত্মসংযমী আৰু ঈৰ্ষামুক্ত আছিল। দয়া, দান আৰু দমেৰে সমৃদ্ধ হৈ তেওঁ কাম আৰু ক্ৰোধ জয় কৰিছিল।
Verse 10
दशारण्यगतो धीमाञ्ज्ञानशांतिपरायणः । सर्वेंद्रियाणि संयम्य तपस्तेपे महामनाः
দশাৰণ্যলৈ গৈ সেই ধীমান জ্ঞান আৰু অন্তৰশান্তিত পৰায়ণ হ’ল। মহামনা সেইজন সকলো ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি তপস্যা কৰিলে।
Verse 11
तपःप्रभावतस्तस्य जंतवो गतविग्रहाः । वसंति सुयुगे तत्र एकोदरगता इव
তেওঁৰ তপস্যাৰ প্ৰভাৱত তাত থকা জীৱসমূহ দেহ-সীমাবদ্ধতাৰ পৰা মুক্ত হ’ল। সেই সুযুগত তেওঁলোকে একেলগে বাস কৰিলে, যেন একে গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰা।
Verse 12
तत्तपस्तस्य मुनयो दृष्ट्वा विस्मयमाययुः । नेदृशं केनचित्तप्तं यथासौ तप्यते मुनिः
সেই মুনিৰ তপস্যা দেখি অন্য মুনিসকল বিস্ময়াভিভূত হ’ল: “এনে তপ কেতিয়াও কোনেও নকৰিলে, যেনেকৈ এই মুনি তপ কৰি আছে।”
Verse 13
देवाश्च इंद्रप्रमुखाः परं विस्मयमाययुः । अहो अस्य तपस्तीव्रं शमश्चेंद्रियसंयमः
ইন্দ্ৰপ্ৰমুখ দেৱতাসকলেও পৰম বিস্ময়ত পৰিল: “আহা! ইয়াৰ তপ কিমান তীব্ৰ—কিমান মহান ইয়াৰ শম আৰু ইন্দ্ৰিয়-সংযম!”
Verse 14
निर्विकारो निरुद्वेगः कामक्रोधविवर्जितः । शीतवातातपसहो धराधर इवस्थितः
সেয়া নিৰ্বিকাৰ, নিৰুদ্বেগ, কাম-ক্রোধবিহীন; শীত, বতাহ আৰু তাপ সহি, পৰ্বতৰ দৰে অচল হৈ থিয় আছিল।
Verse 15
विषये विमुखो धीरो मनसोतीतसंग्रहम् । न शृणोति यथा शब्दं कस्यचिद्द्विजसत्तमः
বিষয়ৰ পৰা বিমুখ সেই ধীৰ জ্ঞানী—যাৰ মন সকলো আঁকোৱালি ধৰা অতিক্ৰম কৰিছে—যেন কাহাৰো বাক্যো নুশুনে, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ।
Verse 16
संस्थानं तादृशं गत्वा स्थित्वा एकाग्रमानसः । ब्रह्मध्यानमयो भूत्वा सानंदमुखपंकजः
এনে ঠাইলৈ গৈ একাগ্ৰচিত্তে তাত স্থিৰ হৈ থাকিল; ব্ৰহ্মধ্যানত লীন হৈ, তাৰ পদ্মমুখ আনন্দে দীপ্ত হ’ল।
Verse 17
अश्मकाष्ठमयो भूत्वा निश्चेष्टो गिरिवत्स्थितः । स्थाणुवद्दृश्यते चासौ सुस्थिरो धर्मवत्सलः
শিল আৰু কাঠৰ দৰে হৈ, নিৰুদ্যম, পৰ্বতৰ দৰে অচলভাৱে থিয় হৈ থাকে। স্থাণুৰ দৰে দেখা যায়—অতি স্থিৰ, সংযত আৰু ধৰ্মপ্ৰেমী।
Verse 18
तपःक्लिष्टशरीरोति श्रद्धावाननसूयकः । एवं वर्षसहस्रैकं संजातं तस्य धीमतः
তপস্যাই দেহ ক্লিষ্ট হৈছিল, তথাপি তেওঁ শ্ৰদ্ধাৱান আৰু অনসূয়াহীন আছিল। এইদৰে সেই ধীমানৰ এক হাজাৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’ল।
Verse 19
पिपीलिकाभिर्बह्वीभिः कृतं मृद्भारसंचयम् । तस्योपरि महाकायं वल्मीकं निजमंदिरम्
বহু পিপীলিকাই মাটি জমাই এক গোট সৃষ্টি কৰিলে। তাৰ ওপৰত বৃহৎ এক বাল্মীক উঠিল—সিহঁতৰ নিজ বাসস্থান।
Verse 20
वल्मीकोदरमध्यस्थो जडीभूत इवस्थितः । स एवं पिप्पलो विप्रस्तपते सुमहत्तपः
বাল্মীকৰ খোলাৰ মাজত অৱস্থিত হৈ, তেওঁ জড়ীভূত যেন থিয় হৈ থাকিল। এইদৰে সেই ব্ৰাহ্মণ পিপ্পল অতি মহান তপস্যা কৰিলে।
Verse 21
कृष्णसर्पैस्तु सर्वत्र वेष्टितो द्विजसत्तमः । तमुग्रतेजसं विप्रं प्रदशंति विषोल्बणाः
কৃষ্ণ সৰ্পে সৰ্বত্ৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজক বেষ্টন কৰিলে। বিষে ভৰপূৰ ভয়ংকৰ সৰ্পে সেই উগ্ৰ তেজস্বী ব্ৰাহ্মণক দংশন কৰিলে।
Verse 22
संप्राप्य गात्रमर्माणि विषं तस्य न भेदयेत् । तेजसा तस्य विप्रस्य नागाः शांतिमथागमन्
তেওঁৰ দেহৰ মর্মস্থানলৈ বিষ পৌঁছিলেও তাক ভেদ কৰিব নোৱাৰিলে। সেই ব্ৰাহ্মণৰ তপঃ-তেজৰ প্ৰভাৱে নাগসকল শান্ত হৈ মনঃশান্তি লাভ কৰিলে।
Verse 23
तस्य कायात्समुद्भूता अर्चिषो दीप्ततेजसः । नानारूपाः सुबहुशो दृश्यंते च पृथक्पृथक्
তেওঁৰ দেহৰ পৰা দীপ্ত তেজেৰে জ্বলি উঠা অগ্নিশিখা উদ্ভৱ হ’ল। নানা ৰূপ ধৰি, অতি বহু সংখ্যাত, সিহঁত পৃথক পৃথককৈ দেখা গ’ল।
Verse 24
यथा वह्नेः खरतरास्तथाविधा नरोत्तम । यथामेघोदरे सूर्यः प्रविष्टो भाति रश्मिभिः
হে নরোত্তম, যেনেকৈ অগ্নিৰ অতি তীক্ষ্ণ শিখাসকল তেনেদৰে জ্বলি উঠে, তেনেকৈ মেঘৰ উদৰত প্ৰবিষ্ট হ’লেও সূৰ্যই নিজৰ ৰশ্মিৰে উজ্জ্বল হৈ থাকে।
Verse 25
वल्मीकस्थस्तथाविप्रः पिप्पलो भाति तेजसा । सर्पा दशंति विप्रं तं सक्रोधा दशनैरपि
ৱল্মীকৰ ভিতৰত বহি থকা সেই ব্ৰাহ্মণ পিপ্পল গছৰ দৰে তপঃ-তেজেৰে উজ্জ্বল হৈ আছিল। তথাপি ক্ৰোধিত সৰ্পসকলে নিজৰ দংশনেৰে সেই ব্ৰাহ্মণক কামুৰি থাকিল।
Verse 26
न भिंदंति च दंष्ट्राग्राच्चर्म भित्त्वा नृपोत्तम । एवं वर्षसहस्रैकं तप आचरतस्ततः
হে নৃপোত্তম, চামড়া ভেদ কৰিলেও সিহঁতৰ দংশনৰ অগ্ৰভাগ নাভাঙে। এইদৰে তাৰ পাছত তেওঁ সম্পূৰ্ণ এক হাজাৰ বছৰ তপস্যা আচৰণ কৰিলে।
Verse 27
गतं तु राजराजेंद्र मुनेस्तस्य महात्मनः । त्रिकालं साध्यमानस्य शीतवर्षातपान्वितः
কিন্তু হে ৰাজাধিৰাজ! সেই মহাত্মা মুনিৰ বাবে সময় অতিবাহিত হ’ল; তেওঁ ত্ৰিকাল নিয়মে সাধনা কৰি শীত, বৰষুণ আৰু তাপ সহ্য কৰি থাকিল।
Verse 28
गतः कालो महाराज पिप्पलस्य महात्मनः । तद्वच्च वायुभक्षं तु कृतं तेन महात्मना
হে মহাৰাজ! মহাত্মা পিপ্পলৰো সময় অতিবাহিত হ’ল; আৰু সেই মহাপুৰুষে তদ্ৰূপে ‘বায়ুভক্ষ’—কেৱল বায়ুক আহাৰ কৰি থাকিবলৈ ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 29
त्रीणि वर्षसहस्राणि गतानि तस्य तप्यतः । तस्य मूर्ध्नि ततो देवैः पुष्पवृष्टिः कृता पुरा
তেওঁ তপস্যা কৰি থাকোঁতে তিন হাজাৰ বছৰ অতিবাহিত হ’ল; তেতিয়া প্ৰাচীন কালে দেবতাসকলে তেওঁৰ মূৰ ওপৰত পুষ্পবৃষ্টি কৰিলে।
Verse 30
ब्रह्मज्ञोसि महाभाग धर्मज्ञोसि न संशयः । सर्वज्ञानमयोऽसि त्वं संजातः स्वेनकर्मणा
হে মহাভাগ্যবান! তুমি ব্ৰহ্মজ্ঞ; তুমি ধৰ্মজ্ঞ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তুমি সৰ্বজ্ঞানময়, নিজৰ কৰ্মফলৰ দ্বাৰাই এনে ৰূপে জন্ম লাভ কৰিছা।
Verse 31
यं यं त्वं वांछसे कामं तं तं प्राप्स्यसि नान्यथा । सर्वकामप्रसिद्धस्त्वं स्वत एव भविष्यसि
তুমি যি যি কামনা কৰিছা, সেই সেই নিশ্চয় লাভ কৰিবা, অন্যথা নহয়। তুমি নিজে নিজেই সৰ্বকামসিদ্ধ ৰূপে প্ৰসিদ্ধ হ’বা।
Verse 32
समाकर्ण्य महद्वाक्यं पिप्पलोपि महामनाः । प्रणम्य देवताः सर्वा भक्त्या नमितकंधरः
সেই মহৎ বাক্য শুনি মহামনা পিপ্পলোও নত হ’ল। ভক্তিভাৱে তেওঁ সকলো দেৱতাক প্ৰণাম কৰিলে, শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰীৱা নোৱাই।
Verse 33
हर्षेण महताविष्टो वचनं प्रत्युवाच सः । इदं विश्वं जगत्सर्वं ममवश्यं यथा भवेत्
মহা আনন্দত আপ্লুত হৈ তেওঁ উত্তৰ দিলে— “এই সমগ্ৰ বিশ্ব, এই সকলো জগত মোৰ বশত আহক।”
Verse 34
तथा कुरुध्वं देवेंद्रा विद्याधरो भवाम्यहम् । एवमुक्त्वा स मेधावी विरराम नृपोत्तम
“তথাস্ত—যেনে আপোনাৰ ইচ্ছা, হে দেৱেন্দ্ৰ; মই বিদ্যাধৰ হ’ম।” এইদৰে কৈ সেই মেধাৱী, উত্তম নৃপতি নীৰৱ হ’ল।
Verse 35
एवमस्त्विति ते प्रोचुर्द्विजश्रेष्ठं सुरास्तदा । दत्वा वरं महाभाग जग्मुस्तस्मै महात्मने
তেতিয়া সুৰসকলে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠক ক’লে— “এৱমস্তु।” হে মহাভাগ! বৰ দান কৰি তেওঁলোকে সেই মহাত্মাৰ পৰা প্ৰস্থান কৰিলে।
Verse 36
गतेषु तेषु देवेषु पिप्पलो द्विजसत्तमः । ब्रह्मण्यं साधयेन्नित्यं विश्ववश्यं प्रचिंतयेत्
সেই দেৱতাসকল গুচি যোৱাৰ পিছত, দ্বিজসত্তম পিপ্পলে সদায় ব্ৰহ্মণ্য সাধনা কৰিব লাগে আৰু যি শক্তিয়ে সমগ্ৰ জগত বশ কৰে তাক ধ্যান কৰিব লাগে।
Verse 37
तदाप्रभृति राजेंद्र पिप्पलो द्विजसत्तमः । विद्याधरपदं लब्ध्वा कामगामी महीयते
সেই সময়ৰ পৰা, হে ৰাজেন্দ্ৰ, দ্বিজসত্তম পিপ্পল বিদ্যাধৰ পদ লাভ কৰি ইচ্ছামতে গমন কৰিব পৰা হ’ল আৰু মহাসন্মানে বিভূষিত হ’ল।
Verse 38
एवं स पिप्पलो विप्रो विद्याधरपदं गतः । संजातो देवलोकेशः सर्वशास्त्रविशारदः
এইদৰে সেই ব্ৰাহ্মণ পিপ্পল বিদ্যাধৰ পদত উপনীত হ’ল; আৰু দেৱলোকে এক প্ৰভুৰূপে জন্ম লৈ, সকলো শাস্ত্ৰত পৰিপূর্ণ পাৰদৰ্শী হ’ল।
Verse 39
एकदा तु महातेजाः पिप्पलः पर्यचिंतयत् । विश्ववश्यं भवेत्सर्वं मम दत्तो वरोत्तमः
এদিন মহাতেজস্বী পিপ্পলে মনতে চিন্তা কৰিলে: “মোক দিয়া এই সৰ্বোত্তম বৰৰ বলত সমগ্ৰ জগত মোৰ ইচ্ছাধীন হওক।”
Verse 40
तदर्थं प्रत्ययं कर्तुमुद्यतो द्विजपुंगवः । यं यं चिंतयते कर्तुं तं तं हि वशमानयेत्
সেই উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰি নিশ্চিত কৰিবলৈ দ্বিজপুঙ্গৱে উদ্যোগী হ’ল; যি যি কাৰ্য সি মনতে স্থিৰ কৰে, সেই সেই কাৰ্য নিশ্চয়েই নিজৰ বশত আনিব লাগে।
Verse 41
एवं स प्रत्यये जाते मनसा पर्यकल्पयत् । द्वितीयो नास्ति वै लोके मत्समः पुरुषोत्तमः
এনেদৰে বিশ্বাস জন্মিলে সি মনতে কল্পনা কৰিলে: “হে পুৰুষোত্তম, জগতত মোৰ সমান দ্বিতীয় কোনো ব্যক্তি নাই।”
Verse 42
सूत उवाच । एवं हि कल्पमानस्य पिप्पलस्य महात्मनः । ज्ञात्वा मानसिकं भावं सारसस्तमुवाच ह
সূতে ক’লে: এইদৰে মহাত্মা পিপ্পল মনতে ধ্যানমগ্ন হৈ আছিল; তেওঁৰ মানসিক ভাব বুজি সাৰস পক্ষীয়ে তেওঁক উদ্দেশি কথা ক’লে।
Verse 43
सरस्तीरगतो राजन्सुस्वरं व्यंजनान्वितम् । स्वनं सौष्ठवसंयुक्तमुक्तवान्पिप्पलं प्रति
হে ৰাজন, সাৰসটি সৰোবৰৰ তীৰলৈ গৈ সুস্বৰে, স্পষ্ট উচ্চাৰণযুক্ত আৰু সুৰৰ সৌষ্ঠৱে ভৰপূৰ ধ্বনিত পিপ্পলক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 44
कस्मादुद्वहसे गर्वमेवं त्वं परमात्मकम् । सर्ववश्यात्मिकीं सिद्धिं नाहं मन्ये तवैव हि
তুমি নিজকে পৰমাত্মা বুলি ভাবি এনে গৰ্ব কিয় বহন কৰিছা? যি সিদ্ধিয়ে সকলোকে নিজৰ বশত আনে, সেয়া তোমাৰ বুলি মই নাভাবোঁ।
Verse 45
वश्यावश्यमिदं कर्म अर्वाचीनं प्रशस्यते । पराचीनं न जानासि पिप्पल त्वं हि मूढधीः
বশতা বা পৰবশতা আনিব পৰা এই কৰ্মক তৎক্ষণাৎ, সংসাৰিক বুলি প্ৰশংসা কৰা হয়; কিন্তু যি পৰাত্পৰ, প্ৰাচীন তত্ত্ব, সেয়া তুমি নাজানা, হে পিপ্পল—তোমাৰ বুদ্ধি মোহিত।
Verse 46
वर्षाणां तु सहस्राणि यावत्त्रीणि त्वया तपः । समाचीर्णं ततो गर्वं कुरुषे किं मुधा द्विज
তুমি তিনি হাজাৰ বছৰ পৰ্যন্ত তপস্যা আচৰণ কৰিছা; তথাপি হে দ্বিজ, মিছাকৈ গৰ্ব কিয় কৰিছা?
Verse 47
कुंडलस्य सुतो धीरः सुकर्मानाम यः सुधीः । वश्यावश्यं जगत्सर्वं तस्यासीच्छृणु सांप्रतम्
কুণ্ডলৰ পুত্ৰ ধীৰ আৰু সুবুদ্ধিমান আছিল, সৎকৰ্মত নিপুণ। সমগ্ৰ জগত—বশ হওক বা অবশ—তেওঁৰ অধীনলৈ আহিল; এতিয়া শুনা, তেওঁৰ লগত কি ঘটিল।
Verse 48
अर्वाचीनं पराचीनं स वै जानाति बुद्धिमान् । लोके नास्ति महाज्ञानी तत्समः शृणु पिप्पल
সেই বুদ্ধিমান জনে নিকট আৰু দূৰ, আগৰ আৰু পাছৰ কথা সত্যই জানে। এই লোকত তেওঁৰ সমান কোনো মহাজ্ঞানী নাই—হে পিপ্পল, শুনা।
Verse 49
न कुंडलस्य पुत्रेण सदृशस्त्वं सुकर्मणा । न दत्तं तेन वै दानं न ज्ञानं परिचिंतितम्
হে সৎকৰ্মী, তুমি কুণ্ডলৰ পুত্ৰৰ দৰে একেবাৰে নহয়। তেওঁ কেতিয়াও সত্য দান দিয়া নাই, ন আত্মজ্ঞানৰ বিষয়ে মনন কৰিছে।
Verse 50
हुतयज्ञादिकं कर्म न कृतं तेन वै कदा । न गतस्तीर्थयात्रायां न च वह्नेरुपासनम्
তেওঁ কেতিয়াও হোম-যজ্ঞ আদি কৰ্ম কৰা নাই। ন তীৰ্থযাত্ৰালৈ গৈছে, ন পবিত্ৰ অগ্নিৰ উপাসনা কৰিছে।
Verse 51
स कदा कृतवान्विप्र धर्मसेवार्थमुत्तमम् । स्वच्छंदचारी ज्ञानात्मा पितृमातृसुहृत्सदा
হে বিপ্ৰ, তেওঁ ধৰ্মসেৱাৰ্থে কেতিয়াও কোনো উত্তম কৰ্ম কৰা নাই। স্বেচ্ছাচাৰী হৈ, জ্ঞানী কেৱল নামমাত্ৰ আছিল, আৰু সদায় পিতৃ-মাতৃ আৰু সুহৃদসকলৰ বিপৰীতে থাকিল।
Verse 52
वेदाध्ययनसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थकोविदः । यादृशं तस्य वै ज्ञानं बालस्यापि सुकर्मणः
বেদ অধ্যয়নত সিদ্ধ আৰু সকলো শাস্ত্ৰাৰ্থত কুশলী হলেও, তাৰ জ্ঞান সৎকৰ্মত নিবিষ্ট এক সৰু শিশুৰ জ্ঞানৰ দৰে নহয়।
Verse 53
तादृशं नास्ति ते ज्ञानं वृथा त्वं गर्वमुद्वहेः । पिप्पल उवाच । को भवान्पक्षिरूपेण मामेवं परिकुत्सयेत्
সেই ধৰণৰ জ্ঞান তোমাৰ নাই; বৃথাই তুমি গৰ্ব বহন কৰিছা। পিপ্পল ক’লে: পাখিৰূপে তুমি কোন, যে মোক এইদৰে তুচ্ছ কৰিছা?
Verse 54
कस्मान्निंदसि मे ज्ञानं पराचीनं तु कीदृशम् । तन्मे विस्तरतो ब्रूहि त्वयि ज्ञानं कथं भवेत्
তুমি মোৰ জ্ঞান কিয় নিন্দা কৰিছা? আৰু এই ‘পৰাচীন’ জ্ঞান আচলতে কেনেকুৱা? বিস্তাৰে মোক কোৱা—তোমাত এই জ্ঞান কেনেকৈ উদয় হ’ল?
Verse 55
अर्वाचीनगतिं सर्वां पराचीनस्य सांप्रतम् । वद त्वमंडजश्रेष्ठ ज्ञानपूर्वं सुविस्तरम्
এতিয়া কোৱা, হে অণ্ডজশ্ৰেষ্ঠ, জ্ঞানসহ আৰু অতি বিস্তাৰে—বৰ্তমান অনুসাৰে পূৰ্বৰো আৰু পৰৱৰ্তীৰো সমগ্ৰ গতি-প্ৰবাহ।
Verse 56
किं वा ब्रह्मा च विष्णुश्च किं वा रुद्रो भविष्यसि । सारस उवाच । नास्ति ते तपसो भावः फलं नास्ति च तस्य तु
“তুমি ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণু হ’বা নে, নে ৰুদ্ৰ হ’বা?” সাৰস ক’লে: “তোমাৰ তপস্যাত সত্যভাৱ নাই; সেয়ে তাৰ ফলও নাই।”
Verse 57
त्वया न परितप्तस्य तपसः सांप्रतं शृणु । कुंडलस्यापि पुत्रस्य बालस्यापि यथा गुणः
এতিয়া শুনা—তোমাৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণৰূপে নকৰা তপস্যাৰ কথা; যেনে কুণ্ডলৰ পুত্ৰ, সৰু বালক হ’লেও, নিজৰ জন্মগত পুণ্য-গুণ অনুসাৰে তাৰ শক্তি প্ৰকাশ পাইছিল।
Verse 58
तथा ते नास्ति वै ज्ञानं परिज्ञातं न तत्पदम् । इतो गत्वापि पृच्छ त्वं मम रूपं द्विजोत्तम
সেইদৰে তোমাৰ ওচৰত নিশ্চয় সেই জ্ঞান নাই; আৰু সেই পৰম পদো তুমি উপলব্ধি কৰা নাই। ইয়াৰ পৰা গৈও, হে দ্বিজোত্তম, মোৰ ৰূপ বিষয়ে সুধিবা।
Verse 59
स वदिष्यति धर्मात्मा सर्वं ज्ञानं तवैव हि । विष्णुरुवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं सारसेन प्रभाषितम्
সেই ধৰ্মাত্মাই নিশ্চয় তোমাক সকলো জ্ঞান ক’ব। বিষ্ণুৱে ক’লে—সাৰসৰ দ্বাৰা কোৱা সেই সকলো কথা এইদৰে শুনি,
Verse 60
निर्जगाम स वेगेन दशारण्यं महाश्रमम्
তেওঁ তৎক্ষণাৎ বেগেৰে ওলাই গৈ দশাৰণ্য নামৰ মহাশ্ৰম-বনলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 61
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने एकषष्टितमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত বেনোপাখ্যানৰ একষষ্ঠিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।