Adhyaya 54
The Account of Sukalā (within the Vena Episode): Truth-Power and the Testing of a Devoted Wife
এই অধ্যায়ত বেণ-প্ৰসঙ্গৰ ভিতৰত সুকলাৰ কাহিনী আগবাঢ়ে। ইন্দ্ৰে সেই নাৰীৰ বাক্য আৰু আচৰণত অসাধাৰণ সত্য-শক্তি আৰু যোগীয় স্পষ্টতা লক্ষ্য কৰে; কিন্তু কামদেৱ (মনমথ) অহংকাৰ কৰি কয় যে তেওঁ তাইৰ পতিব্ৰতা-নিষ্ঠা ভাঙিব পাৰিব। বহু কণ্ঠে এই প্ৰতিযোগিতাক উচটাই তোলে—কিছুমানে সততা আৰু ধৰ্মাচৰণে তাইক অজেয় কৰে বুলি সাৱধান কৰে, আন কিছুমানে উপহাস কৰি কয় যে ‘এজনী সাধাৰণ নাৰী’ কেনেকৈ প্ৰতিহত কৰিব। তাৰ পাছত কাহিনী গৃহলৈ ঘূৰে: ভক্ত পত্নী স্বামীৰ চৰণ ধ্যান কৰি, স্থিৰচিত্ত যোগীৰ দৰে নিমগ্ন। কামদেৱে দীপ্ত ৰূপ ধৰি ইন্দ্ৰ আৰু পৰিবাৰসহ আহে, তথাপি তাইৰ বিবেক অটুট থাকে; তাইৰ সত্যতা পদ্মপাতত পানীৰ দৰে, মুক্তাৰ দৰে জ্বলজ্বল কৰে বুলি তুলনা কৰা হয়। অধ্যায়ৰ শেষত তাই আগন্তুকৰ সত্য স্বৰূপ পৰীক্ষা কৰাৰ সংকল্প প্ৰকাশ পায়—সত্যক অন্তৰৰ অটুট ৰজ্জু ৰূপে প্ৰতিপন্ন কৰা হয়।
Shlokas
Verse 1
विष्णुरुवाच । एवमुक्ता गता दूती तया सुकलया तदा । समासेन सुसंप्रोक्तमवधार्य पुरंदरः
বিষ্ণুৱে ক’লে: এইদৰে সম্বোধিত হৈ, দূতী তেতিয়া সুকলাক লগত লৈ গ’ল। পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) সংক্ষেপে স্পষ্টকৈ কোৱা কথাখিনি হৃদয়ত ধৰি ল’লে।
Verse 2
तदर्थं भाषितं तस्याः सत्यधर्मसमन्वितम् । आलोच्य साहसं धैर्यं ज्ञानमेव पुरंदरः
তাই উদ্দেশ্যে কোৱা, সত্য আৰু ধৰ্মেৰে সংযুক্ত বাক্যসমূহ চিন্তা কৰি, পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ) তাত কেৱল সাহস, ধৈৰ্য আৰু জ্ঞানকেই চিনিলে।
Verse 3
ईदृशं हि वदेत्का हि नारी भूत्वा महीतले । योगरूपं सुसंशिष्टं न्यायोदैः क्षालितं वचः
মহীতলত নাৰী হৈ কোনে সঁচাকৈ এনে কথা ক’ব পাৰে? যোগৰূপে গঠিত, সু-শিক্ষিত, আৰু ন্যায়-তৰ্কৰ জলধাৰাৰে ধৌত বাক্য।
Verse 4
पवित्रेयं महाभागा सत्यरूपा न संशयः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य धुरं धर्तुं भवेत्क्षमा
হে মহাভাগা, ই পবিত্ৰকাৰী; ই সত্যৰূপ—সন্দেহ নাই। ত্ৰিলোকৰ সমগ্ৰ ভাৰ বহন কৰিবলৈও তাই সক্ষম।
Verse 5
एतदर्थं विचार्यैव जिष्णुः कंदर्पमब्रवीत् । त्वया सह गमिष्यामि द्रष्टुं तां कृकलप्रियाम्
এই উদ্দেশ্য চিন্তা কৰিয়েই, জিষ্ণুৱে কন্দৰ্পক ক’লে: “মই তোমাৰ সৈতে যাম, কৃকলৰ প্ৰিয় সেই নাৰীক দৰ্শন কৰিবলৈ।”
Verse 6
प्रत्युवाच सहस्राक्षं मन्मथो बलदर्पितः । गम्यतां तत्र देवेश यत्रास्ते सा पतिव्रता
নিজ শক্তিৰ গৰ্বে উন্মত্ত মন্থনে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ)ক উত্তৰ দিলে: “হে দেৱেশ্বৰ, চলা, য’ত সেই পতিব্ৰতা, ধৰ্মনিষ্ঠা পত্নী বাস কৰে, সেই স্থানলৈ যাওঁ।”
Verse 7
मानं वीर्यं बलं धैर्यं तस्याः सत्यं पतिव्रतम् । गत्वाहं नाशयिष्यामि कियन्मात्रा सुरेश्वर
তাইৰ মান, বীৰ্য, বল, ধৈৰ্য, লগতে সত্যতা আৰু পতিব্ৰতা—এই সকলো মই গৈ ধ্বংস কৰিম। হে সুৰেশ্বৰ, এগৰাকী নাৰীয়ে কিমানেই বা কৰিব পাৰে?”
Verse 8
समाकर्ण्य सहस्राक्षो वचनं मन्मथस्य च । भो भोनंग शृणुष्व त्वमधिकं भाषितं मुधा
মন্থনৰ কথা শুনি সহস্ৰাক্ষ ক’লে: “হে অনঙ্গ, শুনা; যথেষ্ট হ’ল—অযথা অধিক কথা নক’বা।”
Verse 9
सुदृढा सत्यवीर्येण सुस्थिरा धर्मकर्मभिः । सुकलेयमजेया वै तत्र ते पौरुषं नहि
সত্যবলে তাই অতি দৃঢ়, ধৰ্মকৰ্মে অচল-অটল। সুকুলজাত হোৱাৰ বাবে তাই নিঃসন্দেহে অজেয়—সেই ঠাইত তোমাৰ পুৰুষত্বৰ বল নচলে।”
Verse 10
इत्याकर्ण्य ततः क्रुद्धो मन्मथस्त्विन्द्रमब्रवीत् । ऋषीणां देवतानां च बलं मया प्रणाशितम्
এই কথা শুনি মন্থন ক্ৰুদ্ধ হৈ ইন্দ্ৰক ক’লে: “ঋষি আৰু দেৱতাসকলৰ বল মই ধ্বংস কৰি পেলাইছোঁ।”
Verse 11
अस्या बलं कियन्मात्रं भवता मम कथ्यते । पश्यतस्तव देवेश नाशयिष्यामि तां स्त्रियम्
মোক কোৱা, তোমাৰ বুজ মতে তাইৰ বল কিমান? হে দেৱেশ্বৰ, তোমাৰ চকুৰ আগতেই মই সেই স্ত্ৰীক বিনাশ কৰিম।
Verse 12
नवनीतं यथा चाग्नेस्तेजो दृष्ट्वा द्रवं व्रजेत् । तथेमां द्रावयिष्यामि स्वेन रूपेण तेजसा
যেনেকৈ তাজা মাখন অগ্নিৰ তেজ দেখিলে গলি দ্ৰৱ হৈ যায়, তেনেকৈ মই মোৰ নিজ ৰূপৰ অগ্নিময় দীপ্তিৰে তাক গলাব।
Verse 13
गच्छ तत्र महत्कार्यमुपस्थं सांप्रतं ध्रुवम् । कस्मात्कुत्ससि मे तेजस्त्रैलोक्यस्य विनाशनम्
সেই ঠাইলৈ যা—এতিয়া নিশ্চয়েই এক মহান কাৰ্য সন্মুখত আছে। ত্ৰিলোক বিনাশ কৰিব পৰা মোৰ তেজক তুমি কিয় তুচ্ছ জ্ঞান কৰিছা?
Verse 14
विष्णुरुवाच । आकर्ण्य वाक्यं तु मनोभवस्य एतामसाध्यां तव कामजाने । धैर्यं समुद्यम्य च पुण्यदेहां पुण्येन पुण्यां बहुपुण्यचाराम्
বিষ্ণুৱে ক’লে: মনোভৱ (কাম)ৰ বাক্য শুনি, হে কামজানে, আৰু বুজি যে এই কাৰ্য তোমাৰ বাবে অসাধ্য, সেই পুণ্যদেহা ধৈৰ্য সমুদ্যম কৰি উঠিল; নিজৰ পুণ্যবলে অধিক পুণ্যৱতী হ’ল, বহু পুণ্যকৰ্মে সমৃদ্ধ আচৰণৱতী।
Verse 15
पश्यामि ते पौरुषमुग्रवीर्यमितो हि गत्वा तु धनुष्मता वै । तेनापि सार्धं प्रजगाम भूयो रत्या च दूत्या च पतिव्रतां ताम्
মই তোমাৰ পুৰুষত্ব দেখিছোঁ—তোমাৰ উগ্ৰ বীৰ্য। ইয়াৰ পৰা সেই ধনুৰ্ধৰৰ সৈতে গৈ, তাই পুনৰ তেওঁৰ লগত আগবাঢ়িল, ৰতি আৰু নাৰী দূতীৰ সৈতে, সেই পতিব্ৰতা স্ত্ৰীৰ ওচৰলৈ।
Verse 16
एकां सुपुण्यां स्वगृहस्थितां तां ध्यानेन पत्युश्चरणे नियुक्ताम् । यथा सुयोगी प्रविधाय चित्तं विकल्पहीनं न च कल्पयेत
সেই এক পৰম পুণ্যৱতী নাৰী, নিজ গৃহতে অৱস্থিত, ধ্যানযোগে স্বামীৰ চৰণত মন নিবদ্ধ কৰিলে; যেন সত্য যোগী চিত্ত সংযত কৰি নিৰ্বিকল্প থাকে আৰু কল্পিত ভাব নকৰে।
Verse 17
अत्यद्भुतं रूपमनंततेजोयुतं चकाराथ सतीप्रमोहम् । नीलांचितं भोगयुतं महात्मा झषध्वजश्चैव पुरंदरश्च
তেতিয়া সেই মহাত্মাই অতি আশ্চৰ্য ৰূপ গঢ়িলে, অনন্ত তেজেৰে যুত, যিয়ে সতীকো বিস্ময়ত পেলালে। সেয়া গাঢ় নীল আভাৰে চিহ্নিত আৰু অলংকাৰভূষিত আছিল; আৰু তাতে ঝষধ্বজ আৰু পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ও উপস্থিত আছিল।
Verse 18
दृष्ट्वा सुलीलं पुरुषं महांतं चरंतमेवं परिकामभावम् । जाया हि वैश्यस्य महात्मनस्तु मेने न सा रूपयुतं गुणज्ञम्
সেই মহান পুৰুষক সুললিত ভঙ্গিমাৰে, কামভাবৰ ইচ্ছা লৈ এইদৰে চলাফেরা কৰা দেখি, সেই মহাত্মা বৈশ্যৰ পত্নীয়ে ভাবিলে—“ই ৰূপৱান আৰু গুণজ্ঞ নহয়।”
Verse 19
अंभो यथा पद्मदले गतं वै प्रयाति मुक्ताफलकस्य कीर्तिम् । तद्वत्स्वभावः परिसत्ययुक्तो जज्ञे च तस्यास्तु पतिव्रतायाः
যেনেকৈ পদ্মদলত স্থিত জল মুক্তাফলৰ খ্যাত দীপ্তি লাভ কৰে, তেনেকৈ সেই পতিব্ৰতাৰ অন্তৰত পৰিপূৰ্ণ সত্যতাৰে যুত স্বভাৱ জন্মিল।
Verse 20
अनेन दूती परिप्रेषिता पुरा यामां युवत्या ह गुणज्ञमेनम् । लीलास्वरूपं बहुधात्मभावं ममैष सर्वं परिदर्शयेच्च
তেওঁ পূৰ্বে মোৰ ওচৰলৈ এগৰাকী দূতী পঠাইছিল—সেই যুৱতীৰ পৰা—যাতে এই গুণজ্ঞ পুৰুষৰ ওচৰলৈ যায়। তাই মোৰ সকলো কথা তাক দেখুৱাব: যি লীলাস্বৰূপ আৰু বহুধা আত্মভাব ধাৰণ কৰে।
Verse 21
ममैव कालं प्रबलं विचिंत्यागतो हि मे कांतगुणैश्च सत्खलः । रत्यासमेतस्तु कथं च जीवेत्सत्याश्मभारेण प्रमर्दितश्च
মোৰেই প্ৰবল কাল-ভাগ্য বুলি ভাবি সেই ছলনাময় মানুহজন মোৰ ওচৰলৈ আহিল, মোৰ মনোহৰ গুণে মোহিত হৈ। কিন্তু ৰতিৰ সৈতে যুক্ত হৈ সি কেনেকৈ জীয়াই থাকিব—সত্যৰ গধুৰ শিল-ভাৰৰ তলত পিষ্ট হৈ?
Verse 22
ममापि भावं परिगृह्य कांतो जीवेत्कियान्वापि सुबुद्धियुक्तः । शून्यो हि कायो मम चास्ति सद्यश्चेष्टाविहीनो मृतकल्प एव
মোৰ প্ৰিয়জন যদি মোৰেই ভাব গ্ৰহণ কৰি, সুবুদ্ধিৰে যুক্ত হৈ, যিমান দিনেই জীয়াই থাকক—তথাপি মোৰ দেহ এতিয়াই শূন্য আৰু জড়, সকলো চেষ্টাৰ পৰা বঞ্চিত, যেন মৃতসম।
Verse 23
कायस्य ग्रामस्य प्रजाः प्रनष्टाः सुविक्रियाख्यं परिगृह्य कर्म । ममाधिकेनापि समं सुकांतं स ऊर्द्ध्वशोभामनयच्च कामः
কায়াৰ গাঁৱৰ প্ৰজাসকল নষ্ট হোৱাত সি ‘সুবিক্ৰিয়া’ নামৰ কৰ্ম-বৃত্তি গ্ৰহণ কৰিলে। আৰু কামদেৱে—মোৰতকৈ শ্ৰেষ্ঠ হ’লেও—সুন্দৰ সুকান্তকো উচ্চ শোভালৈ অনালে।
Verse 24
यदामृतो बलवान्हर्षयुक्तः स्वयंदृशा वै परिनृत्यमानः । तथा अनेनापि प्रभाषयेद्भुतं यो मां हि वाञ्छत्यपि भोक्तुकामः
যেতিয়া অমৃত বলৱান হৈ হৰ্ষেৰে পূৰ্ণ হয় আৰু যেন নিজ চকুৰ আগতে নাচি উঠে, তেনেদৰে এই উপায়েৰে অদ্ভুত বচন উচ্চাৰণ কৰা উচিত; কিয়নো যি কোনোবাই মোক কামনাৰে, ভোগৰ ইচ্ছাৰে বিচাৰে, সি (ফল) লাভ কৰে।
Verse 25
एवं विचार्यैव तदा महासती सत्याख्यरज्ज्वा दृढबद्धचेतना । गृहं स्वकीयं प्रविवेश सा तदा तत्तस्यभावं नियमेन वेत्तुम्
এইদৰে বিবেচনা কৰি সেই মহাসতী—‘সত্য’ নামৰ ৰজ্জুৰে মন দৃঢ়ভাৱে বাঁধি—তেতিয়া নিজৰ ঘৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে, নিয়মেৰে তাৰ সত্য অৱস্থা নিশ্চিতভাৱে জানিবলৈ সংকল্প কৰি।
Verse 54
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रेचतुःपंचाशत्तमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত বেণোপাখ্যানৰ অন্তৰ্গত সুকলাৰ চৰিত্ৰ-নাম পঞ্চাশ-চতুৰ্থ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।