Adhyaya 42

Verse 1

द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः । सख्य ऊचुः । सुदेवा का त्वया प्रोक्ता किमाचारा वदस्व नः । त्वया प्रोक्तं महाभागे वद नः सत्यमेव च

দ্বিচত্বাৰিংশতম অধ্যায়। সখীসকলে ক’লে: “তুমি যি সুদেৱাৰ কথা কৈছা, সি কোন? তাইৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ কি—আমাক কোৱা। হে মহাভাগ্যে, তুমি কোৱা কথাখিনি সত্যকৈ আমাক কোৱা।”

Verse 2

सुकलोवाच । अयोध्यायां महाराजः स आसीद्धर्मकोविदः । मनुपुत्रो महाभागः सर्वधर्मार्थतत्परः

সুকলা ক’লে: অযোধ্যাত এক মহাৰাজ আছিল, যি ধৰ্মত কুশলী আছিল। তেওঁ মনুৰ প্ৰতাপী পুত্ৰ, মহাভাগ, সকলো ধৰ্ম আৰু অৰ্থৰ লক্ষ্যত নিবিষ্ট আছিল।

Verse 3

इक्ष्वाकुर्नाम सर्वज्ञो देवब्राह्मणपूजकः । तस्य भार्या सदा पुण्या पतिव्रतपरायणा

তেওঁৰ নাম ইক্ষ্বাকু, সৰ্বজ্ঞ, দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ পূজক আছিল। তেওঁৰ পত্নী সদায় পুণ্যৱতী, পতিব্ৰতা-ধৰ্মত সদা নিবিষ্ট আছিল।

Verse 4

तया सार्द्धं यजेद्यज्ञं तीर्थानि विविधानि च । वेदराजस्य वीरस्य काशीशस्य महात्मनः

তাইৰ সৈতে একেলগে যজ্ঞ সম্পাদন কৰিব আৰু নানাবিধ তীৰ্থস্থানলৈ গমন কৰিব—এই সকলো মহাত্মা কাশীশ, বীৰ বেদৰাজৰ অধীন।

Verse 5

सुदेवा नाम वै कन्या सत्याचारपरायणा । उपयेमे महाराज इक्ष्वाकुस्तां महीपतिः

সুদেৱা নামৰ এগৰাকী কন্যা আছিল, যি সত্যাচাৰত পৰায়ণা। হে মহাৰাজ, ভূমিপতি ইক্ষ্বাকুৱে তাইক বিবাহ কৰিলে।

Verse 6

सुदेवा चारुसर्वांगी सत्यव्रतपरायणा । तया सार्द्धं स वै राजा जनानां पुण्यनायकः

সুদেৱা আছিল সৰ্বাঙ্গসুন্দৰী আৰু সত্যব্ৰতত পৰায়ণা। তাইৰ সৈতে সেই ৰজাই নিশ্চয়েই জনসাধাৰণৰ পুণ্যনায়ক হৈ উঠিল।

Verse 7

स रेमे नृपशार्दूलो नित्यं च प्रियया तया । एकदा तु महाराजस्तया सार्द्धं वनं ययौ

সেই নৃপশাৰ্দূলো সদায়েই প্ৰিয়াৰ সৈতে আনন্দে ৰমণ কৰিছিল। তাৰ পিছত এদিন, হে মহাৰাজ, তাইৰ সৈতে বনলৈ গ’ল।

Verse 8

गंगारण्यं समासाद्य मृगयां क्रीडते सदा । सिंहान्हत्वा वराहांश्च गजांश्च महिषांस्तथा

গঙ্গাৰণ্যত উপস্থিত হৈ সি সদায় মৃগয়াত ক্ৰীড়া কৰিছিল—সিংহ, বৰাহ, গজ আৰু মহিষ আদি বধ কৰিছিল।

Verse 9

क्रीडमानस्य तस्याग्रे वराहश्च समागतः । बहुशूकरयूथेन पुत्रपौत्रैरलंकृतः

তেওঁ ক্ৰীড়া কৰি থাকোঁতেই, তেওঁৰ সন্মুখত বৰাহ দেৱ উপস্থিত হ’ল; বহু শূকৰৰ জাক লৈ, পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে অলংকৃত।

Verse 10

एका च शूकरी तस्य प्रियापार्श्वे प्रतिष्ठिता । वराहैः शूकरैस्तस्य तमेव परिवारिता

আৰু এটা শূকৰী তেওঁৰ প্ৰিয়াৰ কাষতে স্থিৰ হৈ থাকিল; আৰু তেওঁ নিজে বৰাহ আৰু শূকৰসকলৰ দ্বাৰা ঘেৰাও হৈ, তেওঁলোকেই চাৰিওফালে পৰিবেষ্টিত কৰিলে।

Verse 11

दृष्ट्वा च राजराजेंद्रं दुर्जयं मृगयारतम् । पर्वताधारमाश्रित्य भार्यया सह शूकरः

ৰাজাৰাজেন্দ্ৰ দুর্জয়ক মৃগয়াত আসক্ত দেখি, সেই শূকৰটি নিজৰ সঙ্গিনীসহ পৰ্বতৰ তলদেশত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 12

तिष्ठत्येकः सुवीर्येण पुत्रान्पौत्रान्गुरूञ्छिशून् । ज्ञात्वा तेषां महाराज मृगाणां कदनं महत्

হে মহাৰাজ, সেই মৃগসমূহে কৰা ভয়ংকৰ নিধন জানি, এজনেই নিজৰ বীৰ্য্যে দৃঢ় হৈ থিয় দিলে—পুত্ৰ, পৌত্ৰ, জ্যেষ্ঠ আৰু শিশুসকলক ৰক্ষা কৰি।

Verse 13

तानुवाच सुतान्पौत्रान्भार्यां तां च स शूकरः । कोशलाधिपतिर्वीरो मनुपुत्रो महाबलः

সেই শূকৰটিয়ে নিজৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু সেই পত্নীক সম্বোধন কৰিলে; তেওঁ কোশলৰ বীৰ অধিপতি, মনুৰ পুত্ৰ, মহাবলী।

Verse 14

क्रीडते मृगयां कांते मृगान्संहरते बहून् । स मां दृष्ट्वा महाराज एष्यते नात्र संशयः

প্ৰিয়ে, তেওঁ মৃগয়াৰ ক্ৰীড়াত মগ্ন হৈ বহু হৰিণ সংহাৰ কৰিছে। সেই মহাৰাজা মোক দেখিলেই ইয়ালৈ আহিব—ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 15

अन्येषां लुब्धकानां मे नास्ति प्राणभयं ध्रुवम् । ममरूपं नृपो दृष्ट्वा क्षमां नैव करिष्यति

অন্য শিকারীবোৰৰ পৰা মোৰ প্ৰাণভয় নিশ্চিত নহয়; কিন্তু নৃপতি মোৰ ৰূপ দেখিলেই মোক কেতিয়াও ক্ষমা নকৰিব।

Verse 16

हर्षेण महताविष्टो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः । श्वभिर्युक्तो महातेजा लुब्धकैः परिवारितः

মহা হর্ষে আচ্ছন্ন, বাণ হাতে ধৰি ধনুৰ্ধৰ সেই মহাতেজস্বী আহিল—কুকুৰসহ আৰু লুব্ধকসকলে ঘেৰি ধৰি।

Verse 17

प्रिये करिष्यते घातं ममाप्येवं न संशयः

প্ৰিয়ে, একো সন্দেহ নাই—এইদৰে তেওঁ মোৰো ঘাত কৰিব, মোৰ মৃত্যু ঘটাব।

Verse 18

शूकर्युवाच । यदायदा पश्यसि लुब्धकान्बहून्महावने कांत समायुधान्बहून् । एतैस्तु पुत्रैर्ममपौत्रकैः समं दूरं नु भो यासि पलायमानः

শূকৰীয়ে ক’লে: হে কান্ত, যেতিয়াই তুমি মহাবনত বহু লুব্ধকক—বহু অস্ত্ৰধাৰী—দেখা, তেতিয়াই মোৰ এই পুত্ৰ আৰু নাতিসকলৰ সৈতে দূৰলৈ পলাই কিয় যোৱা?

Verse 19

त्यक्त्वा सुधैर्यं बलपौरुषं महन्महाभयेनापि विषण्णचेतनः । दृष्ट्वा नृपेंद्रं पुरुषोत्तमोत्तमं करोषि किं कांत वदस्वकारणम्

অটল ধৈৰ্য, মহাবল আৰু পুৰুষত্ব ত্যাগ কৰি, মহাভয় থাকিলেও তোমাৰ মন কিয় বিষণ্ণ? ৰজাসকলৰ অধিপতি—পুৰুষোত্তম, সৰ্বোত্তমৰো সৰ্বোত্তম—ক দেখি, হে প্ৰিয়, তুমি কি কৰিছা? কাৰণ কোৱা।

Verse 20

तस्यास्तु वाक्यं सनिशम्य कोल उवाच तां शूकरराजौत्तरम् । यदर्थभीतोस्मि सुलुब्धकात्प्रिये दृष्ट्वा गतो दूर निशम्यशूकरान्

তাইৰ কথা শুনি কোলাই শূকৰৰাজাৰ দৰে উত্তৰ দিলে: “হে প্ৰিয়ে, সেই অতিলোভী শিকারীৰ ভয়তেই মই ভীত; তাক দেখি আৰু শূকৰসকলৰ শব্দ শুনি মই দূৰলৈ গ’লোঁ।”

Verse 21

सुलुब्धकाः पापकराः शठाः प्रिये कुर्वंति पापं गिरिदुर्गकंदरे । सदैव दुष्टा बहुपापचिंतका जाताश्च सर्वे परिपापिनां कुले

“হে প্ৰিয়ে, সিহঁত অতিলোভী, পাপকৰ্মী আৰু ছলনাময়; পৰ্বত-দুৰ্গৰ গুহা আৰু দুৰ্গম ঠাইত পাপ কৰে। সদায় দুষ্ট, বহু পাপৰ চিন্তা কৰা, সিহঁত সকলোৱে ঘোৰ পাপীৰ কুলত জন্ম লৈছে।”

Verse 22

तेषां हि हस्तान्मरणाद्बिभेमि मृतोपि यास्यामि पुनश्च पापम् । दूरं गिरिं पर्वतकंदरं च व्रजामि कांते अपमृत्युभीतः

সিহঁতৰ হাতত মৃত্যু হ’ব বুলি মই ভয় কৰোঁ; মৰিলেও মই পুনৰ পাপত পৰিম। সেয়ে, হে কান্তে, অকালমৃত্যুৰ ভয়ে মই দূৰলৈ—পৰ্বতলৈ, তাৰ গুহালৈও—যাম।

Verse 23

अयं हि पुण्यो नरनाथ आगतो विश्वाधिकः केशवरूप भूपः । युद्धं करिष्ये समरे महात्मना सार्द्धं प्रिये पौरुषविक्रमेण

এই পুণ্যবান নৰনাথ আহি উপস্থিত হৈছে—বিশ্বৰো অধিক মহাসাৰ্বভৌম, কেশৱৰূপী ভূপ। হে প্ৰিয়ে, মই সেই মহাত্মাৰ সৈতে একেলগে, পুৰুষত্বজনিত বিক্ৰমেৰে, ৰণক্ষেত্ৰত যুদ্ধ কৰিম।

Verse 24

जेष्यामि भूपं यदि स्वेन तेजसा भोक्ष्यामि कीर्तिं त्वतुलां पृथिव्याम् । तेनाहतो वीरवरेण संगरे यास्यामि लोकं मधुसूदनस्य

যদি মই নিজৰ তেজ-পরাক্ৰমে সেই ৰজাক জয় কৰোঁ, তেন্তে পৃথিৱীত অতুল কীৰ্তি ভোগ কৰিম। আৰু যদি ৰণত সেই শ্ৰেষ্ঠ বীৰে মোক আঘাত কৰি নিধন কৰে, তেন্তে মই মধুসূদন (বিষ্ণু)ৰ লোকলৈ গম কৰিম।

Verse 25

ममांगभूतेन पलेनमेदसा तृप्तिं परां यास्यति भूमिनाथः । तृप्ता भविष्यंति सुलोकदेवता अस्मादयंचागतो वज्रपाणिः

মোৰ দেহৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গৰ মাংস আৰু মেদে ভূমিনাথ পৰম তৃপ্তি লাভ কৰিব। সু-লোকৰ দেৱতাসকলেও তৃপ্ত হ’ব; আৰু এই অৰ্পণৰ ফলতেই বজ্ৰপাণি (ইন্দ্ৰ) ইয়ালৈ আহিছে।

Verse 26

अस्यैव हस्तान्मरणं यदाभवेल्लाभश्च मे सुंदरि कीर्तिरुत्तमा । तस्माद्यशो भूमितले जगत्त्रये व्रजामि लोकं मधुसूदनस्य

যদি এই হাতৰ দ্বাৰাই মোৰ মৃত্যু ঘটে, তেন্তে হে সুন্দৰী, মই পৰম উত্তম কীৰ্তিসহ লাভ প্ৰাপ্ত হ’ম। সেয়ে ভূমিতলত আৰু ত্ৰিলোকত যশ স্থাপন কৰি মই মধুসূদন (বিষ্ণু)ৰ লোকলৈ প্ৰস্থান কৰিম।

Verse 27

नैवं भीतोस्मि क्षुब्धोस्मि गतोऽहं गिरिसानुषु । पापाद्भीतो गतः कांतेधर्मं दृष्ट्वा स्थितोह्यहम्

মই এনেদৰে ভীত নহয়, নতুবা বিচলিতো নহয়। মই পৰ্বতৰ ঢাললৈ গৈছিলোঁ। পাপৰ ভয়ত, হে প্ৰিয়ে, মই আঁতৰি গৈছিলোঁ; ধৰ্ম দেখিয়েই মই নিশ্চয় তাত অটল হৈ থিয় দিছোঁ।

Verse 28

न जाने पातकं पूर्वमन्यजन्मनि चार्जितम् । येनाहं शौकरीं योनिं गतोऽहं पापसंचयात्

মই নাজানোঁ, পূৰ্বজন্মত মই কোন পাপ-পাতক অৰ্জন কৰি সঞ্চয় কৰিছিলোঁ; যাৰ ফলত পাপৰ সঞ্চয়ৰ বশে মই শূকৰি-যোনিত পতিত হৈছোঁ।

Verse 29

क्षालयिष्याम्यहं घोरं पूर्वपातकसंचयम् । बाणोदकैर्महाघोरैः सुतीक्ष्णैर्निशितैः शतैः

মই পূৰ্ব পাপৰ ভয়ংকৰ সঞ্চয় ধুই পেলাম—বাণৰ দৰে তীক্ষ্ণ, নিখুঁত আৰু অতি ভয়ংকৰ শত শত জলধাৰাৰে।

Verse 30

पुत्रान्पौत्रांस्तु वाराहि कन्यां कुटुंबबालकम् । गिरिं गच्छ गृहीत्वा तु मम मोहमिमं त्यज

হে বাৰাহী, তোৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ, কন্যা আৰু কুটুম্বৰ শিশুসকলক লৈ পৰ্বতলৈ যা; আৰু মোৰ এই মোহ ত্যাগ কৰ।

Verse 31

ममस्नेहं परित्यज्य हरिरेष समागतः । अस्य हस्तात्प्रयास्यामि तद्विष्णोः परमं पदम्

মোৰ আসক্তি ত্যাগ কৰি, এই হৰি নিজেই আহি উপস্থিত হৈছে। তেওঁৰ হাতৰ পৰা মই প্ৰয়াণ কৰিম—বিষ্ণুৰ সেই পৰম পদলৈ।

Verse 32

दैवेनापि ममाद्यैव स्वर्गद्वारमनुत्तमम् । उद्घाटितकपाटं तु यास्यामि सुमहादिवम्

দৈৱৰ বিধানতে আজি মোৰ বাবে স্বৰ্গৰ অনুত্তম দুৱাৰ মুকলি হৈছে—কপাট উন্মুক্ত; সেয়ে মই সেই মহাদিব্য লোকলৈ প্ৰয়াণ কৰিম।

Verse 33

सुकलोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शूकरस्य महात्मनः । उवाच तत्प्रिया सख्यः सीदमानांतरा तदा

সুকলো ক’লে: সেই মহাত্মা শূকৰৰ বাক্য শুনি, তেওঁৰ প্ৰিয় সখীয়ে তেতিয়া অন্তৰত ব্যাকুল হৈ ক’লে।

Verse 34

शूकर्युवाच । यस्मिन्यूथे भवान्स्वामी पुत्रपौत्रैरलंकृतः । मित्रैश्च भ्रातृभिश्चैव अन्यैः स्वजनबांधवैः

শূকৰ্য ক’লে: যি গৃহ-যূথত আপুনি স্বামী ৰূপে সন্মানিত—পুত্ৰ-পৌত্ৰেৰে অলংকৃত, আৰু মিত্ৰ, ভ্ৰাতা তথা অন্য স্বজন-বান্ধৱেৰে পৰিবেষ্টিত…

Verse 35

त्वयैवालंकृतो यूथो भवता परिशोभते । त्वां विनायं महाभाग कीदृग्यूथो भविष्यति

এই যূথ কেৱল আপোনাৰ দ্বাৰাই অলংকৃত; আপোনাৰেই বাবে ই সুন্দৰকৈ দীপ্ত। হে মহাভাগ, আপোনাক বাদ দিলে এই যূথ কেনেকুৱা হ’ব?

Verse 36

तवैव स्वबलेनापि गर्जमानाश्च शूकराः । विचरंति गिरौ कांत तनया मम बालकाः

আপোনাৰ নিজ বলেৰে গর্জন কৰা শূকৰবোৰ পৰ্বতত বিচৰণ কৰে, হে প্ৰিয়। সিহঁত মোৰ পুত্ৰ, মোৰ সৰু সৰু শিশুসকল।

Verse 37

कंदान्मूलान्सुभक्षंति निर्भयास्तव तेजसा । दुर्गेषु वनकुंजेषु ग्रामेषु नगरेषु च

আপোনাৰ তেজৰ প্ৰভাৱত সিহঁতে নিৰ্ভয়ে কন্দ-মূল আদি সুভক্ষ্য ভক্ষণ কৰে—দুৰ্গম ঠাইত, বন-কুঞ্জত, গাঁৱত আৰু নগৰতও।

Verse 38

न कुर्वंति भयं तीव्रं सिंहानामिह पर्वते । मनुष्याणां महाबाहो पालितास्तव तेजसा

হে মহাবাহো, এই পৰ্বতত সিংহে মানুহক তীব্ৰ ভয় নেদেখুৱায়, কিয়নো সিহঁত আপোনাৰ তেজেৰে পালিত-ৰক্ষিত।

Verse 39

त्वया त्यक्ता अमी सर्वे बालका मम दारकाः । दीनाश्चैवाकुलाश्चैव भविष्यंति विचेतनाः

যদি তুমি তেওঁলোকক ত্যাগ কৰা, তেন্তে এই সকলো বালক—মোৰ পুত্ৰসকল—দীন আৰু ব্যাকুল হৈ পৰিব, আৰু অসহায়, বিবেচনাহীন জীৱৰ দৰে জীৱন কটাব।

Verse 40

नित्यमेव सुखं वर्त्म गत्वा पश्यंति बालकाः । पतिहीना यथा नारी शोभते नैव शोभना

বালকে সদায় সুখদায়ক আৰু সহজ পথ ধৰি আগলৈহে চায়; যেনে স্বামীহীন নাৰী—যি সুন্দৰ হলেও—সত্যতে দীপ্তি নাপায়।

Verse 41

अलंकृता यथा दिव्यैरलंकारैः सकांचनैः । परिच्छदै रत्नवस्त्रैः पितृमातृसहोदरैः

যেন দিৱ্য সোনাৰ অলংকাৰৰে সুশোভিত, আৰু উৎকৃষ্ট পৰিচ্ছদ, ৰত্নসম বস্ত্ৰে সজ্জিত—পিতা, মাতা আৰু সহোদৰসকলৰ সৈতে।

Verse 42

श्वश्रूश्वशुरकैश्चान्यैः पतिहीना न भाति सा । चंद्रहीना यथा रात्री पुत्रहीनं यथा कुलम्

শ্বশুৰী-শ্বশুৰ আৰু আন আত্মীয়ে ঘেৰি থাকিলেও স্বামীহীন নাৰী দীপ্ত নহয়; যেন চন্দ্ৰহীন ৰাতি, আৰু পুত্ৰহীন কুল।

Verse 43

दीपहीनं यथा गेहं नैव भाति कदाचन । त्वां विनायं तथा यूथो नैव शोभेत मानद

যেন দীপবিহীন গৃহ কেতিয়াও দীপ্ত নহয়, তেনেকৈ তোমাক বিনা এই সভাও শোভা নাপাব, হে মানদাতা।

Verse 44

आचारेण विना मर्त्यो ज्ञानहीनो यतिर्यथा । मंत्रहीनो यथा राजा तथायं नैव शोभते

উচিত আচাৰ নথকা মর্ত্যজন সত্য জ্ঞানহীন যতি যেন; আৰু মন্ত্রণা-বিহীন ৰজা যেন শোভা নাপায়, তেনেদৰে এইজনো একেবাৰে দীপ্ত নহয়।

Verse 45

कैवर्तेन विना नौर्वा संपूर्णा परिसागरे । न भात्येवं यथा सार्थः सार्थवाहेन वै विना

কৈৱৰ্ত নথকা হ’লে, সকলোৰে সৈতে সম্পূৰ্ণ নাওও বিশাল সাগৰত সফল নহয়; তেনেদৰে সাৰ্থবাহ নথকা হ’লে সাৰ্থো উন্নতি নাপায়।

Verse 46

सेनाध्यक्षेण च विना यथा सैन्यं न भाति च । त्वां विना वै तथा सैन्यं शूकराणां महामते

সেনাধ্যক্ষ নথকা হ’লে যেন সেনা শোভা নাপায়, সফলতাও নাহে; তেনেদৰে, হে মহামতে, তোমাক নথকা হ’লে শূকৰসেনাও নিষ্ফল আৰু নিস্তেজ।

Verse 47

दीनो भविष्यति तथा वेदहीनो यथा द्विजः । मयि भारं कुटुंबस्य विनिवेश्य प्रगच्छसि

সেয়া দীন হ’ব, যেন বেদহীন দ্বিজ; তুমি কুটুম্বৰ ভাৰ মোৰ ওপৰত থৈ গুচি যোৱা।

Verse 48

मरणं सुलभं ज्ञात्वा का प्रतिज्ञा तवेदृशी । त्वां विनाहं न शक्नोमि धर्तुं प्राणान्प्रियेश्वर

মৰণ সুলভ বুলি জানিও তোমাৰ এই কেনে প্ৰতিজ্ঞা? হে প্ৰিয় ঈশ্বৰ, তোমাক নথকা হ’লে মই মোৰ প্ৰাণধাৰণ কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 49

त्वयैव सहिता स्वर्गं भूमिं वाथ महामते । नरकं वापि भोक्ष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

হে মহামতে! কেৱল তোমাৰ সৈতে একাত্ম হৈ মই স্বৰ্গ হওক বা পৃথিৱী—অথবা নৰকো—সকলো ভোগ কৰিম। সত্য সত্য, মই সত্যই কওঁ।

Verse 50

त्वं वा पुत्रांस्तुपौत्रांस्तु गृहीत्वा यूथमुत्तमम् । आवां व्रजाव यूथेश दुर्गमेवं सुकंदरम्

অথবা তুমি—তোমাৰ পুত্ৰ আৰু পৌত্ৰসকলক লগত লৈ, উত্তম ইউথ একত্ৰ কৰি—হে ইউথেশ, এই দুৰ্গম তথাপি সুন্দৰ স্থানলৈ যোৱা; নতুবা আমি দুয়ো একেলগে যাম।

Verse 51

जीवितव्यं परित्यज्य रणाय परिगम्यते । तत्र को दृश्यते लाभो मरणे वद सांप्रतम्

যি জীৱন জীয়াই উচিত, তাক ত্যাগ কৰি মানুহ ৰণলৈ যায়। তাত মৃত্যুতে কি লাভ দেখা যায়? এতিয়াই স্পষ্টকৈ কোৱা।

Verse 52

वाराह उवाच । वीराणां त्वं न जानासि सुधर्मं शृणु सांप्रतम् । युद्धार्थिना हि वीरेण वीरं गत्वा प्रयाचितम्

ৱৰাহ ক’লে: তুমি বীৰসকলৰ সত্য ধৰ্ম-নীতি নাজানা; এতিয়া শুনা। যুদ্ধকাম বীৰে আন বীৰৰ ওচৰলৈ গৈ বিধিমতে আহ্বান জনায়।

Verse 53

देहि मे योधनं संख्ये युद्धार्थ्यहं समागतः । परेण याचितं युद्धं न ददाति यदा नरः

“মোক ৰণক্ষেত্ৰত যুদ্ধ দিয়া; মই যুদ্ধৰ ইচ্ছাৰে আহিছোঁ। যেতিয়া কোনো মানুহে আনৰ দ্বাৰা অনুৰোধ কৰা যুদ্ধ নেদিয়ে, …”

Verse 54

कामाल्लोभाद्भयाद्वापि मोहाद्वा शृणु वल्लभे । कुंभीपाके तु नरके वसेद्युगसहस्रकम्

কাম, লোভ, ভয় বা মোহৰ বশত—হে প্ৰিয়ে, শুনা—যি এনে কৰে, সি কুম্ভীপাক নামৰ নৰকত হাজাৰ যুগ ধৰি বাস কৰে।

Verse 55

क्षत्रियाणां परो धर्मो युद्धं देयं न संशयः । तद्युद्धं दीयमानेन रणभूमिगतेन वै

ক্ষত্ৰিয়ৰ পৰম ধৰ্ম হ’ল যুদ্ধ অৰ্ঘ্য কৰা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু যি ৰণভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছে, সিয়েই নিশ্চয় যুদ্ধ আগবঢ়াব লাগে।

Verse 56

निर्जितं तु परं तत्र यशःकीर्त्तिं प्रभुंजते । स वा हतो युध्यमानः पौरुषेणातिनिर्भयः

সেই ঠাইত পৰাজিত হলেও সিহঁতে পৰম যশ আৰু কীৰ্তি লাভ কৰে। নিশ্চয়, পুৰুষাৰ্থ আৰু অতিনিৰ্ভয়তাৰে যুদ্ধ কৰি নিহত হোৱা জনেও সেই গৌৰৱ পায়।

Verse 57

वीरलोकमवाप्नोति दिव्यान्भोगान्प्रभुंजते । यावद्वर्षसहस्राणां विंशत्येकां प्रिये शृणु

সি বীৰলোক লাভ কৰে আৰু দিব্য ভোগ উপভোগ কৰে—হে প্ৰিয়ে, শুনা—একুশ হাজাৰ বছৰ ধৰি।

Verse 58

वीरलोके वसेत्तावद्देवाचारैर्महीयते । मनुपुत्रः समायात अयं वीरो न संशयः

সি তেনেদৰে বীৰলোকত বাস কৰে আৰু দেৱতাৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানদ্বাৰা সন্মানিত হয়। এই বীৰ মনুৰ পুত্ৰ ৰূপে আহিছে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 59

संग्रामं याचमानस्तु युद्धं देयं मया ध्रुवम् । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

যি জনে সংগ্ৰাম বিচাৰে, তাক যুদ্ধ মই নিশ্চয় দিম। যুদ্ধ-অতিথি আহি উপস্থিত—সনাতন, বিষ্ণুৰূপে।

Verse 60

सत्कारो युद्धरूपेण कर्तव्यश्च मया शुभे । शूकर्युवाच । यदा युद्धं त्वया देयं राज्ञे चैव महात्मने

হে শুভে, যুদ্ধৰূপেই মই যথোচিত সৎকাৰ কৰিব লাগিব। শূকৰী ক’লে: যেতিয়া তুমি ৰজাক, সেই মহাত্মাকো, যুদ্ধ দিব লাগিব…

Verse 61

ततोऽहं पौरुषं कांत पश्यामि तव कीदृशम् । एवमुक्त्वा प्रियान्पुत्रान्समाहूय त्वरान्विता

তেতিয়া, হে প্ৰিয়, তোমাৰ পুৰুষত্বৰ পৰাক্ৰম কিদৰে, মই চাম। এইদৰে কৈ সি তৎক্ষণাৎ নিজৰ প্ৰিয় পুত্ৰসকলক ত্বৰিতভাৱে মাতিলে।

Verse 62

उवाच पुत्रका यूयं शृणुध्वं वचनं मम । युद्धातिथिः समायातो विष्णुरूपः सनातनः

সি ক’লে: হে পুত্ৰসকল, মোৰ কথা শুনা। যুদ্ধ-অতিথি আহি উপস্থিত—সনাতন, বিষ্ণুৰূপ ধৰি।

Verse 63

मया तत्र प्रगंतव्यं यत्रायं हि गमिष्यति । यावत्तिष्ठति वै नाथो भवतां प्रतिपालकः

মই তাত যাব লাগিব, য’ত সি নিশ্চয় যাব। যিমানলৈ নাথ—তোমালোকৰ প্ৰতিপালক—ইয়াত থাকে।

Verse 64

यूयं गच्छत वै दूरं दुर्गं गिरिगुहामुखम् । सुखं जीवत मे वत्सा वर्जयित्वा सुलुब्धकान्

তোমালোকে নিশ্চয় দূৰলৈ গুচা—গুহাৰ মুখত থকা দুৰ্গম পৰ্বত-দুৰ্গলৈ। মোৰ স্নেহৰ সন্তানসকল, দুষ্ট শিকারীক এৰাই সুখেৰে জীৱন যাপন কৰা।

Verse 65

मया तत्रैव गंतव्यं यत्रैष हि गमिष्यति । भवतां श्रेष्ठोऽयं भ्राता यूथरक्षां करिष्यति

মোৰো সেই ঠাইলৈকে যাব লাগিব, য’ত ই নিশ্চিতভাৱে যাব। তোমালোকৰ এই ভ্ৰাতা—তোমালোকৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ—দলটোৰ ৰক্ষা কৰিব।

Verse 66

एते पितृव्यकाः सर्वे भवतां त्राणकारकाः । दूरं प्रयात वै सर्वे मां विहाय सुपुत्रकाः

এই সকলো পিতৃব্য (চাচা) তোমালোকৰ ত্ৰাণকৰ্তা আৰু ৰক্ষক। তথাপি সিহঁতে সকলোৱে দূৰলৈ গ’ল, মোক এৰি—হে সুপুত্ৰসকল।

Verse 67

पुत्रा ऊचुः । अयं हि पर्वतश्रेष्ठो बहुमूलफलोदकः । भयं तु कस्य वै नास्ति सुखं जीवनमस्ति वै

পুত্ৰসকলে ক’লে: “এইটো নিশ্চয় শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত, বহু মূল, ফল আৰু পানীৰে সমৃদ্ধ। কিন্তু সত্যই কাক ভয় নাথাকে? তথাপি ইয়াত জীৱন সুখদায়ক।”

Verse 68

युवाभ्यां हि अकस्माद्वै इदमुक्तं भयंकरम् । तन्नो हि कारणं मातर्वद सत्यमिहैव हि

তোমালোক দুয়োজনে হঠাতে এই ভয়ংকৰ কথা ক’লা। সেয়ে, হে মাতা, ইয়াতেই এতিয়াই তাৰ সত্য কাৰণ আমাক কোৱা।

Verse 69

शूकर्युवाच । अयं राजा महारौद्रः कालरूपः समागतः । क्रीडते मृगया लुब्धो मृगान्हत्वा बहून्वने

শূকৰীয়ে ক’লে: “এই ৰজা মহাৰৌদ্ৰ, কালৰূপে উপস্থিত হৈছে। ক্ৰীড়াৰ লোভত মৃগয়াত মগ্ন হৈ বনত বহু মৃগ বধ কৰে।”

Verse 70

इक्ष्वाकुर्नाम दुर्धर्षो मनुपुत्रो महाबलः । संहरिष्यति कालोऽयं दूरं यात सुपुत्रकाः

“মনুৰ পুত্ৰ ইক্ষ্বাকু নামে এক মহাবলী, অদম্য বীৰ আছে। এই কাল সংহাৰ আনিব—হে স্নেহৰ পুত্ৰসকল, দূৰলৈ গুচি যোৱা।”

Verse 71

पुत्रा ऊचुः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति स पापधीः । महारौद्रं सुघोरं तु नरकं प्रतिपद्यते

পুত্ৰসকলে ক’লে: “যি মাক-বাপ ত্যাগ কৰি যায়, সি পাপবুদ্ধিৰ। সি ‘মহাৰৌদ্ৰ’ নামৰ অতি ভয়ংকৰ নৰকত পতিত হয়।”

Verse 72

मातुः पुण्यं पयः पीत्वा पुष्टो भवति निर्घृणः । मातरं पितरं त्यक्त्वा यः प्रयाति सुदुर्बलः

“মাতৃৰ পুণ্যময় দুগ্ধ পান কৰি মানুহ পুষ্ট আৰু বলৱান হয়, তথাপি নিৰ্দয় হয়। যি মাক-বাপ ত্যাগ কৰি যায়, সি অতি নীচ আৰু দীন।”

Verse 73

पूयं नरकमेतीह कृमिदुर्गंधसंकुलम् । मातुस्तस्मान्न यास्यामो गुरुं त्यक्त्वा इहैव च

“ইয়াত মানুহ পুঁজ-নৰকলৈ যায়, কৃমি আৰু দুৰ্গন্ধে ভৰপূৰ। সেয়ে গুৰুক ত্যাগ কৰি আমি মাকৰ ওচৰলৈ নাযাম—এই জীৱনতেইও নহয়।”

Verse 74

एवं विषादः संजातस्तेषां धर्मार्थसंयुतः । व्यूहं कृत्वा स्थिताः सर्वे बलतेजः समाकुलाः

এইদৰে তেওঁলোকৰ মাজত ধৰ্ম আৰু অৰ্থৰ চিন্তাৰে যুক্ত বিষাদ উদ্ভৱ হ’ল। তাৰ পাছত সকলোৱে ব্যূহ সাজি দৃঢ়ভাৱে থিয় দিলে, বল-তেজেৰে উদ্দীপ্ত।

Verse 75

साहसोत्साहसंपन्नाः पश्यंति नृपनंदनम् । नदंतः पौरुषैर्युक्ताः क्रीडमाना वने तदा

সাহস আৰু উৎসাহেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁলোকে নৃপনন্দনক চালে। পুৰুষত্বেৰে যুক্ত হৈ গর্জন কৰি, সেই সময়ত বনত ক্ৰীড়া কৰি আছিল।