Adhyaya 18
The Sumanā Narrative: Vaiṣṇava Hospitality, Āṣāḍha Śukla Ekādaśī, and the Rise to Brāhmaṇahood
PP.2.18 (সুমনোপাখ্যান)ত বশিষ্ঠ ঋষিয়ে সোমশৰ্মাক বুজাইছে যে ভক্তি-সমন্বিত ধৰ্ম আচৰণে কৰ্মফল আৰু সামাজিক-আধ্যাত্মিক অৱস্থা কেনেকৈ পৰিবৰ্তিত হয়। সোমশৰ্মাই সুধে—শূদ্ৰ অৱস্থা ত্যাগ কৰি তেওঁ কেনেকৈ ব্ৰাহ্মণত্ব লাভ কৰিলে; তেতিয়া বশিষ্ঠে পূৰ্বজন্মৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। এজন সদাচাৰী বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ ভ্ৰমণকাৰী অতিথি হৈ গৃহস্থৰ ঘৰত আহে। গৃহস্থ পৰিয়াল—স্ত্ৰী সুমনা আৰু পুত্ৰসকলসহ—শ্ৰদ্ধাৰে আদৰণি জনায়, পদপ্ৰক্ষালন কৰি আসন দিয়ে, আহাৰ-সেৱা কৰে আৰু দান-দক্ষিণা প্ৰদান কৰে। আষাঢ় শুক্ল একাদশীৰ পুণ্য তিথিত, যেতিয়া হৃষীকেশ যোগনিদ্ৰাত প্ৰৱেশ কৰে, তেওঁলোকে জাগৰণ, পূজা, কীৰ্তন আৰু উপবাস পালন কৰে; পাছত পাৰণা কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক পুনৰ দান কৰে। অধ্যায়ে দেখুৱায় যে সাধুসঙ্গ, একাদশী-ব্ৰত আৰু গোবিন্দ-ভক্তিয়ে পূৰ্বজন্মৰ লোভ-সঞ্চয়ৰ দোষ শোধন কৰি সত্য, ধৰ্ম, বংশ-মৰ্যাদা আৰু পৰম ধাম লাভ কৰায়।
Shlokas
Verse 1
सोमशर्मोवाच । पूर्वजन्मकृतं पापं त्वयाख्यातं च मे मुने । शूद्रत्वेन तु विप्रेन्द्र मयैव परिवर्जितम्
সোমশৰ্মাই ক’লে: হে মুনি, তুমি মোক পূৰ্বজন্মত কৰা পাপৰ কথা কৈছা। কিন্তু হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ, মই নিজেই শূদ্ৰত্বৰ অৱস্থা পৰিত্যাগ কৰিছোঁ।
Verse 2
विप्रत्वं हि मया प्राप्तं तत्कथं द्विजसत्तम । तत्सर्वं कारणं ब्रूहि ज्ञानविज्ञानपंडित
মই নিশ্চয় বিপ্ৰত্ব লাভ কৰিছোঁ—সেয়া কেনেকৈ হ’ল, হে দ্বিজসত্তম? জ্ঞান আৰু বিজ্ঞানত পণ্ডিত, ইয়াৰ সকলো কাৰণ মোক কোৱা।
Verse 3
वसिष्ठ उवाच । यत्त्वया चेष्टितं पूर्वं कर्मधर्माश्रितंद्विज । तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां यदि मन्यसे
বসিষ্ঠে ক’লে: হে দ্বিজ! তোমাৰ পূৰ্বতে কৰা যি আচৰণ কৰ্ম-ধৰ্মৰ আশ্ৰিত আছিল, সেয়া মই সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিম; তুমি ইচ্ছা কৰিলে শুনা।
Verse 4
ब्राह्मणः कश्चिदनघः सदाचारः सुपंडितः । विष्णुभक्तस्तु धर्मात्मा नित्यं विष्णुपरायणः
এজন নিৰ্দোষ ব্ৰাহ্মণ আছিল—সদাচাৰী, মহাপণ্ডিত; বিষ্ণুভক্ত, ধৰ্মাত্মা, আৰু সদায় কেৱল বিষ্ণুতেই পৰায়ণ।
Verse 5
यात्राव्याजेन तीर्थानां भ्रमत्येकः समेदिनीम् । अटमानः समायातस्तव गेहं महामतिः
তীৰ্থযাত্ৰাৰ অজুহাতে তেওঁ একেলগে সমগ্ৰ পৃথিৱী ঘূৰি ফুৰিছিল; ঘূৰি ফুৰোঁতে, হে মহামতি, এতিয়া তোমাৰ গৃহত আহি উপস্থিত হৈছে।
Verse 6
याचितं स्थानमेकं वै वासार्थं द्विजसत्तम । तवैव भार्यया दत्तं त्वया च सह पुत्रकैः
হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! বাসৰ বাবে যি এটা ঠাই অনুৰোধ কৰা হৈছিল, সেয়া তোমাৰ নিজা পত্নীয়ে দিছিল, আৰু তুমিও তোমাৰ পুত্ৰসকলসহ অনুমোদন কৰিছিলা।
Verse 7
एयतामेयतां ब्रह्मन्सुखेन सुगृहे मम । वैष्णवं ब्राह्मणं पुण्यमित्युवाच पुनः पुनः
“আহা, আহা হে ব্ৰাহ্মণ, মোৰ সুগৃহত সুখেৰে আহা।” তেওঁ বাৰে বাৰে ক’লে: “বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ পবিত্ৰ আৰু পুণ্যদায়ক।”
Verse 8
सुखेन स्थीयतामत्र गृहोयं तव सुव्रत । अद्य धन्योस्म्यहं पुण्यमद्य तीर्थमहं गतः
হে সুৱ্ৰত, ইয়াত সুখেৰে থাকক; এই ঘৰ আপোনাৰেই। আজি মই ধন্য; আজি মই পুণ্য লাভ কৰিলোঁ, কিয়নো আজি মই তীৰ্থস্থানত উপস্থিত হ’লোঁ।
Verse 9
अद्य तीर्थफलं प्राप्तं तवांघ्रिद्वयदर्शनात् । गवां स्थानं वरं पुण्यं निवासाय निवेदितम्
আজি তোমাৰ দুয়োটা চৰণৰ দৰ্শনে মই তীৰ্থফল সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰিলোঁ। আৰু গাইসমূহৰ বাবে অতি উত্তম, পবিত্ৰ স্থান বাসস্থানৰূপে নিবেদন কৰা হ’ল।
Verse 10
अंगसंवाहनं कृत्वा पादौ चैव प्रमर्दितौ । क्षालितौ चपुनस्तोयैः स्नातः पादोदकेन हि
অংগসমূহ মলিশ কৰি, তাৰ পাছত চৰণদ্বয় ভালদৰে ঘঁহি, আৰু পানীৰে পুনৰ ধুই দিলে—মানুহ নিশ্চয়েই চৰণোদকে স্নান কৰা যেন পবিত্ৰ হয়।
Verse 11
सद्यो घृतं दधिक्षीरमन्नं तक्रं प्रदत्तवान् । तस्मै च ब्राह्मणायैव भवानित्थं महात्मने
তেওঁ তৎক্ষণাৎ ঘী, দধি, ক্ষীৰ, অন্ন আৰু তক্ৰ সেই ব্ৰাহ্মণক দান কৰিলে—এইদৰে, হে মহাত্মা, সেই মহান-আত্মা পুৰুষক।
Verse 12
एवं संतोषितो विप्रस्त्वया च सह भार्यया । पुत्रैः सार्धं महाभागो वैष्णवो ज्ञानपंडितः
এইদৰে তুমি আৰু তোমাৰ পত্নীয়ে সেই বিপ্ৰক সন্তুষ্ট কৰিলে; সেই মহাভাগ বৈষ্ণৱ, জ্ঞানৰ পণ্ডিত, নিজৰ পুত্ৰসকলৰ সৈতে (তাতে) থাকিল।
Verse 13
अथ प्रभाते संप्राप्ते दिने पुण्ये सुभाग्यदे । आषाढस्य तु शुद्धस्यैकादशी पापनाशनी
তাৰ পাছত প্ৰভাত উপস্থিত হ’ল—সেই পুণ্যময়, সৌভাগ্যদায়ক দিনে—আষাঢ় শুদ্ধ (শুক্ল) পক্ষৰ পাপনাশিনী একাদশী আহিল।
Verse 14
तस्मिन्दिने सुसंप्राप्ता सर्वपातकनाशिनी । यस्यां देवो हृषीकेशो योगनिद्रां प्रगच्छति
সেই দিনেই সৰ্বপাপ-নাশিনী পবিত্ৰ সময় উপস্থিত হয়, য’ত প্ৰভু হৃষীকেশ যোগনিদ্ৰালৈ প্ৰৱেশ কৰে।
Verse 15
तां प्राप्य च ततो लोकास्तत्यजुर्बुद्धिपंडिताः । गृहस्य सर्वकर्माणि विष्णुध्यानरता द्विज
সেয়া লাভ কৰি বুদ্ধিমান পণ্ডিত লোকসকলে, হে দ্বিজ, গৃহস্থালীৰ সকলো কৰ্ম ত্যাগ কৰি বিষ্ণুধ্যানত নিমগ্ন হৈ থাকিল।
Verse 16
उत्सवं परमं चक्रुर्गीतमंगलवादनैः । स्तुवंति ब्राह्मणाः सर्वे वेदैः स्तोत्रैः सुमंगलैः
তেওঁলোকে মঙ্গলগীত আৰু শুভ বাদ্যধ্বনিসহ পৰম উৎসৱ কৰিলে; আৰু সকলো ব্ৰাহ্মণে বেদ আৰু সুমঙ্গল স্তোত্ৰেৰে স্তৱন কৰিলে।
Verse 17
एवं महोत्सवं प्राप्य स च ब्राह्मणसत्तमः । तस्मिन्दिने स्थितस्तत्र संप्राप्तं समुपोषणम्
এইদৰে মহোৎসৱ লাভ কৰি সেই ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ সেই দিনাই তাত স্থিৰ হৈ থাকিল, আৰু তেওঁৰ ওপৰত উপবাস-ব্ৰত উপস্থিত হ’ল।
Verse 18
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । ऐंद्रे सुमनोपाख्याने अष्टादशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডৰ ঐন্দ্ৰ বিভাগত ‘সুমনোপাখ্যান’ নামৰ অষ্টাদশ অধ্যায়, পঞ্চপঞ্চাশৎ সহস্ৰ শ্লোক-সংহিতাৰ অন্তৰ্গত, সমাপ্ত হ’ল।
Verse 19
श्रुते तस्मिन्महापुण्ये भार्या पुत्रैस्तु प्रेरितः । संसर्गादस्य विप्रस्य व्रतमेतत्समाचर
সেই মহাপুণ্যময় কাহিনী শুনি, পত্নী আৰু পুত্ৰসকলৰ প্ৰেৰণা পাই, সেই ব্ৰাহ্মণৰ সঙ্গৰ ফলত তেওঁ এই ব্ৰত আচৰণ কৰিলে।
Verse 20
तदाकर्ण्य महद्वाक्यं सर्वपुण्यप्रदायकम् । व्रतमेतं करिष्यामि इति निश्चितमानसः
সেই মহৎ বাক্য, যি সকলো পুণ্য দান কৰে, শুনি তেওঁ মনত দৃঢ় সংকল্প কৰিলে— “মই এই ব্ৰত পালন কৰিম।”
Verse 21
भार्या पुत्रैः समं गत्वा नद्यां स्नानं कृतं त्वया । हृष्टेन मनसा विप्र पूजितो मधुसूदनः
হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি পত্নী আৰু পুত্ৰসকলৰ সৈতে গৈ নদীত স্নান কৰিলা; আনন্দিত মনে তুমি মধুসূদন (বিষ্ণু)ক পূজা কৰিলা।
Verse 22
सर्वोपहारैः पुण्यैश्च गंधधूपादिभिस्तथा । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतादिभिस्तथा
সকলো শুভ উপহাৰ—পুণ্যময় দান, সুগন্ধি, ধূপ আদি সহ—ৰাতি জাগৰণ কৰিব লাগে; আৰু নৃত্য, গীত আদি দ্বাৰা ভক্তিময় উৎসৱ পালন কৰিব লাগে।
Verse 23
ब्राह्मणस्य प्रसंगेन नद्यां स्नानं पुनः कृतम् । पूजितो देवदेवेशः पुष्पधूपादिमंगलैः
ব্ৰাহ্মণৰ সঙ্গতিত নদীত পুনৰ স্নান কৰা হ’ল; আৰু দেৱদেৱেশ্বৰক ফুল, ধূপ আদি মঙ্গলময় উপচাৰে পূজা কৰা হ’ল।
Verse 24
भक्त्या प्रणम्य गोविंदं स्नापयित्वा पुनः पुनः । निर्वापं तादृशं दत्तं ब्राह्मणाय महात्मने
ভক্তিৰে গোবিন্দক প্ৰণাম কৰি, আৰু দেৱমূৰ্তিক পুনঃ পুনঃ স্নান কৰাই, তেতিয়া তেওঁ মহাত্মা ব্ৰাহ্মণক তেনেধৰণৰ নিৰ্বাপ (ভোগ-অৰ্পণ) দান কৰিলে।
Verse 25
भक्त्या प्रणम्य तं विप्रं दत्ता तस्मै सुदक्षिणा । कृतवान्पारणं विप्र पुत्रैर्भार्यादिभिः समम्
ভক্তিৰে সেই বিপ্ৰক প্ৰণাম কৰি আৰু তেওঁক উদাৰ দক্ষিণা দি, সেই ব্ৰাহ্মণে পুত্ৰ, পত্নী আদি পৰিয়ালসহ পাৰণ (ব্ৰত-সমাপ্তিৰ আহাৰ) সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 26
प्रेषितो भक्तिपूर्वेण सद्भावेन त्वयैव सः । एवं व्रतं समाचीर्णं त्वया वै द्विजसत्तम
সেইজনক তুমি নিজেই ভক্তিপূৰ্বক আৰু সদ্ভাৱসহ প্ৰেৰণ কৰিছিলা। এইদৰে, হে দ্বিজসত্তম, তুমি এই ব্ৰত বিধিমতে পালন কৰিলা।
Verse 27
संगत्या ब्राह्मणस्यैव विष्णोश्चैव प्रसादतः । भवान्ब्राह्मणतां प्राप्तः सत्यधर्मसमन्वितः
ব্ৰাহ্মণৰ সঙ্গতি আৰু বিষ্ণুৰ প্ৰসাদত তুমি ব্ৰাহ্মণত্ব লাভ কৰিলা, সত্য আৰু ধৰ্মেৰে সমন্বিত হৈ।
Verse 28
तस्य व्रतस्य भावेन त्वया प्राप्तं महत्कुलम् । भूसुराणां महाप्राज्ञं सत्यधर्मसमाविलम्
সেই ব্ৰতৰ নিষ্কলুষ ভাবৰ ফলত তুমি মহৎ কুল লাভ কৰিলা—ভূসুৰ ব্ৰাহ্মণসমাজত, মহাপ্ৰাজ্ঞ, সত্য আৰু ধৰ্মেৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 29
तस्मै तु ब्राह्मणायैव वैष्णवाय महात्मने । श्रद्धया सत्यभावेन दत्तमन्नं सुसंस्कृतम्
সেই ব্ৰাহ্মণক—যি নিশ্চয় মহাত্মা বৈষ্ণৱ—শ্ৰদ্ধা আৰু সত্যভাবসহ সুসংস্কৃত, সুপ্ৰস্তুত অন্ন দিয়া হ’ল।
Verse 30
तस्य दानस्य भावेन मिष्टान्नमुपतिष्ठति । महामोहैः प्रमुग्धो हि तृष्णया व्यापितं मनः
সেই দানৰ ভাবৰ ফলত মিষ্টান্ন নিজে উপস্থিত হয়; কিন্তু মহামোহে বিমূঢ় জনৰ মন তৃষ্ণাৰে আচ্ছন্ন থাকে।
Verse 31
पूर्वजन्मनि ते विप्र अर्थमेव प्रसंचितम् । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यो हि दीनेष्वन्येषु वै त्वया
হে বিপ্ৰ, পূৰ্বজন্মত তুমি কেৱল ধন সঞ্চয় কৰিছিলা; ব্ৰাহ্মণসকলকো নহয়, আন দীন-দৰিদ্ৰকো তুমি একো দান দিয়া নাছিলা।
Verse 32
दारेषु पुत्रलोभेन म्रियमाणेन वै तदा । तस्य पापस्य भावेन दारिद्रं त्वामुपाविशत्
তেতিয়া মৃত্যুশয্যাত পতিত হৈ, স্ত্ৰীৰ মাধ্যমে পুত্ৰলোভে আচ্ছন্ন আছিলা; সেই পাপৰ প্ৰভাৱবলে দাৰিদ্ৰ্যই তোমাক গ্ৰাস কৰিলে।
Verse 33
पुत्रलोभं परित्यज्य स्नेहं त्यक्त्वा प्रदूरतः । अपुत्रवान्भवाञ्जातस्तस्य पापस्य वै फलम्
পুত্ৰলাভৰ লোভ ত্যাগ কৰি, দূৰৰ পৰা স্নেহো পৰিত্যাগ কৰাত তুমি নিঃসন্তান হ’লা—এইটো নিশ্চয়েই সেই পাপৰ ফল।
Verse 34
सुपुत्रं च कुलं विप्र धनधान्यवरस्त्रियः । सुजन्ममरणं चैव सुभोगाः सुखमेव च
হে বিপ্ৰ, (আশীৰ্বাদস্বৰূপে) সুপুত্ৰ আৰু উত্তম কুল, ধন-ধান্য, শ্ৰেষ্ঠ পত্নীসকল; লগতে শুভ জন্ম-মৰণ, সুভোগ আৰু কেৱল সুখ লাভ হয়।
Verse 35
राज्यं स्वर्गश्च मोक्षश्च यद्यद्दुर्लभमेव च । प्रसादात्तस्य देवस्य विष्णोश्चैव महात्मनः
ৰাজ্য, স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ, আৰু যি যি সঁচাকৈ দুষ্প্ৰাপ্য—সেয়া সকলো মহাত্মা প্ৰভু বিষ্ণুৰ কৃপাৰ দ্বাৰাই লাভ হয়।
Verse 36
तस्मादाराध्य गोविन्दं नारायणमनामयम् । प्राप्स्यसि त्वं परं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्
সেয়ে হেতু গোবিন্দ—নাৰায়ণ, নিৰাময় প্ৰভুক—আৰাধনা কৰা; তুমি পৰম স্থান লাভ কৰিবা, সেই বিষ্ণুৰ পৰম পদ।
Verse 37
सुपुत्र त्वं धनं धान्यं सुभोगान्सुखमेव च । पूर्वजन्मकृतं सर्वं यत्त्वया परिचेष्टितम्
সুপুত্ৰ, ধন-ধান্য, সুভোগ আৰু সুখো—তুমি যি সকলোৰ বাবে চেষ্টা কৰিছা, সেয়া সকলো পূৰ্বজন্মত কৃত কৰ্মৰ ফলহে।
Verse 38
तन्मया कथितं विप्र तवाग्रे परिनिष्ठितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग नारायणपरो भव
হে বিপ্ৰ, মই যি ক’লোঁ সেয়া তোমাৰ আগত দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিলোঁ। এইদৰে জানি, হে মহাভাগ, নাৰায়ণ-পরায়ণ হোৱা।
Verse 39
ब्रह्मात्मजेनापि महानुभावः स विप्रवर्यः परिबोधितो हि । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र
সেই মহানুভাৱ বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠজন ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰৰ দ্বাৰাও নিশ্চয় উপদেশিত হৈছিল। আনন্দে পূৰ্ণ সেই মহাত্মাই তাত ভক্তিভাৱে বসিষ্ঠক প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।
Verse 40
आमंत्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहर्षः । सर्वं हि वृत्तं ममपूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात्
বিপ্ৰক সন্মানে বিদায় দি সি ঘৰলৈ গ’ল। তাত উপনীত হৈ পত্নী সুমনাক পাই সি আনন্দে উল্লসিত হ’ল। মোৰ পূৰ্বৰ চেষ্টা আৰু তাৰ ফলসহ যি সকলো ঘটিল, সেয়া তোমাৰ প্ৰসাদত সেই একে বিপ্ৰৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ল।
Verse 41
भद्रे वसिष्ठेन विकाशनीतमद्यैव मोहं परिनाशितं मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत्
হে ভদ্ৰে, বসিষ্ঠৰ আলোকময় উপদেশে আজি মোৰ মোহ নাশ হ’ল। সেয়ে মই মধুসূদনক আৰাধনা কৰিম; মই মোক্ষ, সেই পৰম পদ লাভ কৰিম।
Verse 42
आकर्ण्य वाक्यं परमं महांतं सुमंगलं मंगलदायकं हि । हर्षेण युक्ता तमुवाच कांतं पुण्योसि विप्रेण विबोधितोऽसि
সেই পৰম, মহান, সুমঙ্গল আৰু মঙ্গলদায়ক বাক্য শুনি সি আনন্দে পূৰ্ণ হৈ প্ৰিয়তমক ক’লে—“তুমি ধন্য; তোমাক বিপ্ৰে বোধ কৰাইছে।”