
Narrative of Sumanā: The Quest for a Worthy Son and the Karmic Roots of Poverty
সোমশৰ্মাই সুতৰ আগত প্ৰশ্ন কৰে—সৰ্বজ্ঞ আৰু ধৰ্মবান পুত্ৰ কেনেকৈ লাভ কৰিব। সুমনাৰ উপদেশ মানি তেওঁ গঙ্গাৰ তীৰলৈ গৈ বশিষ্ঠ মুনিক দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰে আৰু বিনয়েৰে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। তেওঁ দাৰিদ্ৰ্যৰ কাৰণ আৰু সন্তান থাকিলেও সুখ কিয় নুঠে বুলি সোধে। বশিষ্ঠে ‘যোগ্য পুত্ৰ’ৰ লক্ষণ বৰ্ণনা কৰে—সত্যবাদী, শাস্ত্ৰজ্ঞ, দানশীল, সংযমী, বিষ্ণুধ্যানী আৰু পিতৃ-মাতৃভক্ত। তাৰ পিছত পূৰ্বজন্মৰ কৰ্মফল প্ৰকাশ কৰে—লোভত পৰি দান, পূজা আৰু শ্রাদ্ধ অৱহেলা কৰি ধন সঞ্চয় কৰাত এই জন্মত দাৰিদ্ৰ্য ভোগ কৰিবলগীয়া হৈছে। অধ্যায়ৰ অন্তত কোৱা হয়—সমৃদ্ধি, পত্নী আৰু বংশবৃদ্ধি শ্ৰী বিষ্ণুৰ কৃপাৰ দ্বাৰাইহে লাভ হয়।
Verse 1
सोमशर्मोवाच । सर्वं देवि समाख्यातं धर्मसंस्थानमुत्तमम् । कथं पुत्रमहं विंद्यां सर्वज्ञं गुणसंयुतम्
সোমশৰ্মাই ক’লে: “হে দেবী, আপুনি ধৰ্মৰ পৰম প্ৰতিষ্ঠা সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিলে। মই কেনেকৈ এনে পুত্ৰ লাভ কৰিম, যি সৰ্বজ্ঞ আৰু গুণসমৃদ্ধ?”
Verse 2
वद त्वं मे महाभागे यदि जानासि सुव्रते । दानधर्मादिकं भद्रे परत्रेह न संशयः
“হে মহাভাগে, হে সুৱ্ৰতে, যদি তুমি জানো তেন্তে মোক কোৱা। হে ভদ্ৰে, দান-ধৰ্ম আদি কৰ্মৰ ফল ইহলোক আৰু পৰলোক দুয়োতে নিশ্চিত—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 3
सुमनोवाच । वसिष्ठं गच्छ धर्मज्ञं तं प्रार्थय महामुनिम् । तस्मात्प्राप्स्यसि वै पुत्रं धर्मज्ञं धर्मवत्सलम्
সুমনাই ক’লে: “ধৰ্মজ্ঞ বশিষ্ঠৰ ওচৰলৈ যোৱা আৰু সেই মহামুনিক প্ৰাৰ্থনা কৰা। তেওঁৰ পৰা তুমি নিশ্চয়েই এনে পুত্ৰ লাভ কৰিবা, যি ধৰ্মজ্ঞ আৰু ধৰ্মপ্ৰেমী।”
Verse 4
सूत उवाच । एवमुक्ते तया वाक्ये सोमशर्मा द्विजोत्तमः । एवं करिष्ये कल्याणि तव वाक्यं न संशयः
সূতে ক’লে: তাইৰ এই বাক্য শুনি, দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ সোমশৰ্মাই উত্তৰ দিলে: “হে কল্যাণী, মই তেনেকৈয়ে কৰিম; তোমাৰ বাক্য পালন কৰাত কোনো সন্দেহ নাই।”
Verse 5
एवमुक्त्वा जगामाशु सोमशर्मा द्विजोत्तमः । वसिष्ठं सर्ववेत्तारं दिव्यं तं तपतां वरम्
এইদৰে কৈ দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ সোমশৰ্মা তৎক্ষণাৎ গ’ল—সৰ্বজ্ঞ, দিৱ্য আৰু তপস্বীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ বশিষ্ঠৰ ওচৰলৈ।
Verse 6
गंगातीरे स्थितं पुण्यमाश्रमस्थं द्विजोत्तमम् । तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम्
গঙ্গাৰ তীৰত পবিত্ৰ আশ্ৰমত অৱস্থিত এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আছিল; তেজৰ জ্বালাৰে পৰিপূৰ্ণ, যেন দ্বিতীয় সূৰ্য।
Verse 7
राजमानं महात्मानं ब्रह्मण्यं च द्विजोत्तमम् । भक्त्या प्रणम्य विप्रेशं दंडवच्च पुनः पुनः
সেই দীপ্তিমান মহাত্মা, ব্ৰাহ্মণ্যধৰ্মত নিষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ—বিপ্ৰেশক ভক্তিৰে দণ্ডৱৎ হৈ পুনঃ পুনঃ প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 8
तमुवाच महातेजा ब्रह्मसूनुरकल्मषः । उपाविशासने पुण्ये सुखेन सुमहामते
তেতিয়া মহাতেজী, অকল্মষ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰই ক’লে—“হে সুমহামতি, এই পবিত্ৰ আসনত সুখে বহা।”
Verse 9
एवमुक्त्वा स योगींद्रः पुनः प्राह तपोधनम् । गृहे पुत्रेषु ते वत्स दारभृत्येषु सर्वदा
এইদৰে কৈ সেই যোগীন্দ্ৰই পুনৰ তপোধনক ক’লে—“হে বৎস, তোমাৰ ঘৰ, পুত্ৰসকল, পত্নী আৰু দাস-ভৃত্যসকলৰ প্ৰতি সদায়…”
Verse 10
क्षेममस्ति महाभाग पुण्यकर्मसु चाग्निषु । निरामयोसि चांगेषु धर्मं पालयसे सदा
হে মহাভাগ, তোমাৰ মঙ্গল হওক—পুণ্যকৰ্মত আৰু পবিত্ৰ অগ্নিসকলত। তোমাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ নিৰাময় হওক, আৰু তুমি সদায় ধৰ্ম পালন কৰা।
Verse 11
एवमुक्त्वा महाप्राज्ञः पुनः प्राह सुशर्मणम् । किं करोमि प्रियं कार्यं सुप्रियं ते द्विजोत्तम
এইদৰে কৈ মহাপ্ৰাজ্ঞজনে পুনৰ সুশৰ্মণক ক’লে: “হে দ্বিজোত্তম, মই কোন প্ৰীতিকৰ কৰ্ম কৰিম—তোমাৰ অতি প্ৰিয় কাৰ্য কোনটো?”
Verse 12
एवं संभाषितं विप्रं विरराम स कुंभजः । तस्मिन्नुक्ते महाभागे वसिष्ठे मुनिपुंगवे
এইদৰে বিপ্ৰক সম্বোধন কৰি কুম্ভজ (অগস্ত্য) মুনি নীৰৱ হ’ল। এই কথা কোৱা হোৱাৰ পাছত মহাভাগ্যবান বশিষ্ঠ—মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—(তেতিয়া উত্তৰ দিলে/আগবাঢ়িল)।
Verse 13
स होवाच महात्मानं वसिष्ठं तपतां वरम् । भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं सुप्रसन्नेन चेतसा
তেতিয়া তেওঁ তপস্বীসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ মহাত্মা বশিষ্ঠক ক’লে: “হে ভগৱান, অতি প্ৰসন্ন আৰু শান্তচিত্তে মোৰ বাক্য শুনক।”
Verse 14
यदि मे सुप्रियं कार्यं त्वयैव मुनिपुंगव । मम प्रश्नार्थसंदेहं विच्छेदय द्विजोत्तम
যদি মোৰ অতি প্ৰিয় কাৰ্য তোমাৰ দ্বাৰাই হ’ব লাগে, হে মুনিপুঙ্গৱ, তেন্তে মোৰ প্ৰশ্নৰ অৰ্থ-সম্পৰ্কীয় সন্দেহ বিচ্ছেদ কৰা, হে দ্বিজোত্তম।
Verse 15
दारिद्र्यं केन पापेन पुत्रसौख्यं कथं नहि । एतन्मे संशयं तात कस्मात्पापाद्वदस्व मे
“কোন পাপৰ ফলত দাৰিদ্ৰ্য জন্মে, আৰু পুত্ৰসুখ কিয় নাহে? এই মোৰ সন্দেহ, হে তাত—কোন পাপৰ পৰা ই হয়, মোক কওক।”
Verse 16
महामोहेन संमुग्धः प्रियया बोधितो द्विज । तयाहं प्रेषितस्तात तव पार्श्वं समातुरः
মহামোহত সংমুগ্ধ হৈ মই অন্ধপ্ৰায় হৈছিলোঁ; প্ৰিয়াই মোক জাগ্ৰত কৰিলে। হে দ্বিজ, তাত, তাই মোক পঠাইছে; সেইবাবে গভীৰ ব্যাকুলতাৰে তোমাৰ কাষলৈ আহিলোঁ।
Verse 17
इति श्रीपद्मपुराणेभूमिखंडेएंद्रे सुमनोपाख्यानेसप्तदशोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰীপদ্মপুৰাণৰ ভূমিকণ্ডত, ইন্দ্ৰ-প্ৰসঙ্গৰ অন্তৰ্গত ‘সুমনা-উপাখ্যান’ নামৰ সপ্তদশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 18
वसिष्ठ उवाच । पुत्रा मित्राण्यथ भ्राता अन्ये स्वजनबांधवाः । पंचभेदास्तु संभेदात्पुरुषस्य भवंति ते
বসিষ্ঠ ক’লে: পুত্ৰ, মিত্ৰ, ভ্ৰাতা আৰু আন স্বজন-বান্ধৱ—এইসকলেই পুৰুষৰ পাঁচ ভাগ হয়, নিজ নিজ ভেদ-ভিন্নতাৰ পৰা উৎপন্ন।
Verse 19
ते ते सुमनया प्रोक्ताः पूर्वमेव तवाग्रतः । ऋणसंबंधिनः सर्वे ते कुपुत्रा द्विजोत्तम
সেই সেই কথাই সুমনাই আগতেই তোমাৰ সন্মুখত কৈছিল। হে দ্বিজোত্তম, সিহঁত সকলেই ঋণ-সম্পৰ্কে বাঁধা—সেই কুপুত্ৰসকল।
Verse 20
पुत्रस्य लक्षणं पुण्यं तवाग्रे प्रवदाम्यहम् । पुण्यप्रसक्तो यस्यात्मा सत्यधर्मरतः सदा
পুত্ৰৰ পুণ্যময় লক্ষণ মই এতিয়া তোমাৰ আগত ক’ম: যাৰ আত্মা পুণ্যত আসক্ত, আৰু যি সদায় সত্য আৰু ধৰ্মত ৰত থাকে।
Verse 21
शुद्धिविज्ञानसंपन्नस्तपस्वी वाग्विदां वरः । सर्वकर्मसुसंधीरो वेदाध्ययनतत्परः
শুদ্ধি আৰু সত্য-বিবেকৰে সমৃদ্ধ তপস্বী, বাক্বিদ্যাৰ পণ্ডিতসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ; সকলো কৰ্মত ধীৰ-স্থিৰ আৰু জ্ঞানী, আৰু বেদ অধ্যয়নত সদা তৎপৰ।
Verse 22
स सर्वशास्त्रवेत्ता च देवब्राह्मणपूजकः । याजकः सर्वयज्ञानां दाता त्यागी प्रियंवदः
সেইজন সকলো শাস্ত্ৰৰ জ্ঞাতা আৰু দেৱতা-ব্ৰাহ্মণৰ পূজক; সকলো যজ্ঞৰ যাজক, দাতা, ত্যাগী আৰু মধুৰভাষী।
Verse 23
विष्णुध्यानपरो नित्यं शांतो दांतः सुहृत्सदा । पितृमातृपरोनित्यं सर्वस्वजनवत्सलः
সদায় বিষ্ণুধ্যানত নিমগ্ন, শান্ত, সংযমী আৰু সদা সুহৃদ; সদায় পিতৃ-মাতৃভক্ত, আৰু নিজৰ সকলোজনক আত্মসমান স্নেহ কৰা।
Verse 24
कुलस्य तारको विद्वान्कुलस्य परिपोषकः । एवं गुणैश्च संयुक्तः सपुत्रः सुखदायकः
বিদ্বান পুত্ৰই কুলৰ তাৰক আৰু দীপ, বংশৰ পালন-পোষণকাৰী; এনে গুণেৰে যুক্ত সেই পুত্ৰ সুখদায়ক হয়।
Verse 25
अन्ये संबंधसंयुक्ताः शोकसंतापदायकाः । एतादृशेन किं कार्यं फलहीनेन तेन च
অন্য বহু সংযোগ, ‘সম্পৰ্ক’ বুলি কোৱা হলেও, কেৱল শোক আৰু সন্তাপেই আনে; তেন্তে ফলহীন সেই সম্পৰ্কৰ কি প্ৰয়োজন?
Verse 26
आयांति यांति ते सर्वे तापं दत्वा सुदारुणम् । पुत्ररूपेण ते सर्वे संसारे द्विजसत्तम
সিহঁতে সকলোৱে আহে-যায়, অতি ভয়ংকৰ দুঃখ-তাপ দান কৰে; আৰু হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, সংসাৰত সিহঁতে সকলোৱে পুত্ৰৰূপে প্ৰকাশ পায়।
Verse 27
पूर्वजन्मकृतं पुण्यं यत्त्वया परिपालितम् । तत्सर्वं हि प्रवक्ष्यामि श्रूयतामद्भुतं पुनः
পূৰ্বজন্মত তুমি যি পুণ্য অৰ্জন কৰিছিলা আৰু যাক তুমি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছা, সেই সকলো কথা মই নিশ্চয় ক’ম; পুনৰ এই আশ্চৰ্য বৃত্তান্ত শুনা।
Verse 28
वसिष्ठ उवाच । भवाञ्छूद्रो महाप्राज्ञ पूर्वजन्मनि नान्यथा । कृषिकर्त्ता ज्ञानहीनो महालोभेन संयुतः
বসিষ্ঠ ক’লে: হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, পূৰ্বজন্মত তুমি নিশ্চয় শূদ্ৰ আছিলা—অন্যথা নহয়; কৃষিকৰ্মী, সত্য জ্ঞানহীন, আৰু মহালোভে যুক্ত।
Verse 29
एकभार्या सदा द्वेषी बहुपुत्रो ह्यदत्तवान् । धर्मं नैव विजानासि सत्यं नैव परिश्रुतम्
এগৰাকী পত্নী থাকিলেও তুমি সদায় বিদ্বেষী; বহু পুত্ৰ থাকিলেও তুমি দানশীল নহয়। তুমি ধৰ্মক সত্যকৈ নাজানা, আৰু সত্যও যথাযথভাৱে নাশুনা-শিকা।
Verse 30
दानं नैव त्वया दत्तं शास्त्रं नैव प्रतिश्रुतम् । कृता नैव त्वया तीर्थे यात्रा चैव महामते
তুমি একেবাৰে দান দিয়া নাই; শাস্ত্ৰৰ প্ৰতিও তুমি অঙ্গীকাৰ কৰা নাই। হে মহামতে, তীৰ্থলৈ যাত্ৰাও তুমি কৰা নাই।
Verse 31
एवं कृतं त्वया विप्र कृषिमार्गं पुनः पुनः । पशूनां पालनं सर्व गवां चैव द्विजोत्तम
এইদৰে, হে ব্ৰাহ্মণ, তুমি পুনঃপুনঃ কৃষিৰ পথ অনুসৰণ কৰিলা; আৰু সকলো পশুৰ পালন কৰিলা—বিশেষকৈ গাইসমূহৰ, হে দ্বিজোত্তম।
Verse 32
महिषीणां तथाऽश्वानां पालनं च पुनः पुनः । एवं पू र्वंकृतं कर्म त्वयैव द्विजसत्तम
মহিষ আৰু ঘোঁৰাৰো তুমি পুনঃপুনঃ পালন-সেৱা কৰিলা। এইদৰে, হে দ্বিজসত্তম, এই একে কৰ্ম তুমি অতীততো সম্পন্ন কৰিছিলা।
Verse 33
विपुलं च धनं तद्वल्लोभेन परिसंचितम् । तस्य व्ययं सुपुण्येन न कृतं तु त्वया कदा
আৰু বিপুল ধন তুমি লোভেৰে সঞ্চয় কৰিলা; কিন্তু সেই ধন সৎ-পুণ্য কৰ্মত ব্যয় তুমি কেতিয়াও নকৰিলা।
Verse 34
पात्रे दानं न दत्तं तु दृष्ट्वा दुर्बलमेव च । कृपां कृत्वा न दत्तं तु भवता धनमेव च
যোগ্য পাত্ৰক দান তুমি নকৰিলা, আৰু দুৰ্বলক দেখিো নকৰিলা। দয়া জাগিলেও, তুমি তোমাৰ ধন দান নকৰিলা।
Verse 35
गोमहिष्यादिकं सर्वं पशूनां संचितं त्वया । विक्रीय च धनं विप्र संचितं विपुलं त्वया
গাই-মহিষ আদি সকলো পশু তুমি সঞ্চয় কৰিলা। আৰু, হে ব্ৰাহ্মণ, সিহঁত বিক্ৰী কৰি তুমি বিপুল ধনো সঞ্চিত কৰিলা।
Verse 36
तक्रं घृतं तथा क्षीरं विक्रयित्वा ततो दधि । दुष्कालं चिंतितं विप्र मोहितो विष्णुमायया
তাক্ৰ, ঘৃত আৰু ক্ষীৰ বিক্ৰী কৰি, তাৰ পাছত দধিও বিক্ৰী কৰিলে; হে বিপ্ৰ, বিষ্ণুৰ মায়াত মোহিত হৈ সি দুৰ্ভিক্ষৰ আশংকাত উদ্বিগ্ন হ’ল।
Verse 37
कृतं महार्घमेवात्र अन्नं ब्राह्मणसत्तम । निर्दयेन त्वया दानं न दत्तं तु कदाचन
ইয়াত নিশ্চয়েই অতি মূল্যবান অন্ন প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, হে ব্ৰাহ্মণসত্তম; কিন্তু তুমি নিৰ্দয় হৈ কেতিয়াও দান দিয়া নাছিলা।
Verse 38
देवानां पूजनं विप्र भवता न कृतं कदा । प्राप्य पर्वाणि विप्रेभ्यो द्रव्यं न च समर्पितम्
হে বিপ্ৰ, তুমি কেতিয়াও দেৱতাসকলৰ পূজন কৰা নাই; আৰু পৰ্ব-উপবাস আদি পবিত্ৰ দিন আহিলেও বিপ্ৰসকলক কোনো দ্ৰব্য বা দান সমৰ্পণ কৰা নাছিলা।
Verse 39
श्राद्धंकालंतुसंप्राप्यश्रद्धयानकृतंत्वया । भार्या वदति ते साध्वी दिनमेनं समागतम्
শ্ৰাদ্ধৰ সময় উপস্থিত হ’লেও তুমি শ্ৰদ্ধাৰে সেয়া নকৰিলা; তোমাৰ সাধ্বী পত্নীয়ে তোমাক কয়, “এই দিনটো আহি পৰিল।”
Verse 40
श्वशुरस्य श्राद्धकालः श्वश्र्वाश्चैव महामते । त्वं श्रुत्वा तद्वचस्तस्या गृहं त्यक्त्वा पलायसे
“হে মহামতে, তোমাৰ শ্বশুৰৰ শ্ৰাদ্ধৰ সময় আৰু শ্বশ্ৰূৰো সেই সময়; কিন্তু তাইৰ বাক্য শুনি তুমি ঘৰ ত্যাগ কৰি পলাই যোৱা।”
Verse 41
धर्ममार्गं न दृष्टं ते श्रुतं नैव कदा त्वया । लोभो मातापिता भ्राता लोभः स्वजनबांधवाः
তুমি ধৰ্মমাৰ্গ ন দেখিলা, ন কেতিয়াও শুনিলা। তোমাৰ বাবে লোভেই মাতা-পিতা, লোভেই ভ্ৰাতা; লোভেই নিজৰ স্বজন-বান্ধৱ আৰু সঙ্গী।
Verse 42
पालितं लोभमेवैकं त्यक्त्वा धर्मं सदैव हि । तस्माद्दुःखी भवाञ्जातो दरिद्रेणातिपीडितः
তুমি সদায় ধৰ্ম ত্যাগ কৰি কেৱল লোভকেই পালন কৰিলা। সেয়েহে তুমি দুখী হ’লা, দাৰিদ্ৰ্যই তোমাক অতিশয় পীড়িত কৰিলে।
Verse 43
दिनेदिने महातृष्णा हृदये ते प्रवर्द्धते । यदायदा गृहे द्रव्यं वृद्धिमायाति ते तदा
দিনে দিনে তোমাৰ হৃদয়ত মহাতৃষ্ণা বৃদ্ধি পায়। যেতিয়াই তোমাৰ ঘৰত ধন-সম্পদ বৃদ্ধি হয়, তেতিয়াই সেই তৃষ্ণা অধিককৈ বাঢ়ে।
Verse 44
तृष्णया दह्यमानस्तु तया त्वं वह्निरूपया । रात्रौ वा सुप्रसुप्तस्तु निश्चितो हि प्रचिंतसि
অগ্নিৰূপ তৃষ্ণাই তোমাক দহি ৰাখে। ৰাতি গভীৰ নিদ্ৰাতো থাকিলেও তুমি নিশ্চয়েই সেই বিষয়ে চিন্তা কৰি থাক।
Verse 45
दिनं प्राप्य महामोहैर्व्यापितोसि सदैव हि । सहस्रं लक्षं मे कोटिः कदा अर्बुदमेव च
দিনে দিনে তুমি মহামোহে আচ্ছন্ন হৈ থাক: ‘হাজাৰ, লাখ, কোটি—কেতিয়া মই অৰ্বুদো পাব?’
Verse 46
भविष्यति कदा खर्वो निखर्वश्चाथ मे गृहे । एवं सहस्रं लक्षं च कोटिरर्बुदमेव च
মোৰ ঘৰত কেতিয়া খৰ্ব আৰু নিখৰ্ব পৰিমাণৰ ধন হ’ব—তেনে দৰে হাজাৰ, লাখ, কোটি আৰু আৰ্বুদো হ’ব নে?
Verse 47
खर्वो निखर्वः संजातस्तृष्णा नैव प्रगच्छति । तव कायं परित्यज्य वृद्धिमायाति सर्वदा
খৰ্ব-নিখৰ্ব হ’লেও তৃষ্ণা কেতিয়াও নাযায়; দেহ ত্যাগ কৰিলেও সি সদায় বৃদ্ধি পাই পুনৰ ঘূৰি আহে।
Verse 48
नैव दत्तं हुतं विप्र भुक्तं नैव कदा त्वया । खनितं भूमिमध्ये तु क्षिप्तं पुत्रानजानते
হে বিপ্ৰ, তুমি কেতিয়াও দান দিয়া নাই, হোমত আহুতি দিয়া নাই, নতুবা ভোগো নাই; মাটিৰ মাজত খনন কৰি পুঁতি থৈলা, পুত্ৰসকলেও নাজানে।
Verse 49
अन्यमेवमुपायं तु द्रव्यागमनकारणात् । कुरुषे सर्वदा विप्र लोकान्पृच्छसि बुद्धिमान्
কিন্তু দ্ৰব্য আহৰণৰ কাৰণে, হে বিপ্ৰ, তুমি সদায় এনে আন উপায় গ্ৰহণ কৰ; বুদ্ধিমান হৈও লোকক সুধি ফুৰা।
Verse 50
खनित्रमंजनं वादं धातुवादमतः परम् । पृच्छमानो भ्रमस्येकस्तृष्णया परिमोहितः
খনন, অঞ্জন, বাদ-বিবাদ আৰু তাৰ পাছত ধাতুবাদ বিষয়ে সুধি সুধি, তৃষ্ণাই মোহিত কৰা একেলা মানুহজন বিভ্ৰমত ঘূৰি ফুৰে।
Verse 51
स्पर्शंचिंतयसेनित्यंकल्पान्सिद्धिप्रदायकान् । प्रवेशं विवराणां तु चिंतमानः सु पृच्छसि
তুমি সদায় স্পৰ্শ-শুদ্ধিৰ দ্বাৰা সিদ্ধি দান কৰা কল্পসমূহ চিন্তা কৰিছা। আৰু বিবৰ/ছিদ্ৰসমূহত প্ৰৱেশৰ কথা মনত ধৰি তুমি উত্তমভাৱে প্ৰশ্ন কৰিছা।
Verse 52
तृष्णानलेन दग्धेन सुखं नैव प्रगच्छसि । तृष्णानलेन संदीप्तो हाहाभूतो विचेतनः
তৃষ্ণাৰ অগ্নিয়ে দগ্ধ হৈ তুমি একেবাৰেই সুখ নাপাও। সেই কামনা-অগ্নিয়ে অধিক জ্বলি উঠিলে তুমি বিবেকহীন হৈ ‘হায়! হায়!’ বুলি কাতৰাও।
Verse 53
एवं मुग्धोसि विप्रेंद्र गतस्त्वं कालवश्यताम् । दारापुत्रेषु तद्द्रव्यं पृच्छमानेषु वै त्वया
এইদৰে, হে বিপ্ৰশ্ৰেষ্ঠ, তুমি মোহগ্ৰস্ত; তুমি কালৰ অধীনত পৰি গ’লা। আৰু যেতিয়া তোমাৰ পত্নী আৰু পুত্ৰসকলে সেই ধনৰ বিষয়ে সুধিছিল, তুমি নিশ্চয়েই নীৰৱ/উত্তৰহীন আছিলা।
Verse 54
कथितं नैव वृत्तांतं प्राणांस्त्यक्त्वा गतो यमम् । एवं सर्वं मया ख्यातं वृत्तांतं तव पूर्वकम्
তেওঁ একো বৃত্তান্ত কোৱা নাছিল; প্ৰাণ ত্যাগ কৰি তেওঁ যমৰ ওচৰলৈ গ’ল। এইদৰে তোমাৰ পূৰ্বৰ বৃত্তান্ত মই সম্পূৰ্ণকৈ তোমাক জনালোঁ।
Verse 55
अनेन कर्मणा विप्र निर्धनोसि दरिद्रवान् । संसारे यस्य सत्पुत्रा भक्तिमंतः सदैव हि
এই কৰ্মৰ ফলত, হে বিপ্ৰ, তুমি নিৰ্ধন আৰু দৰিদ্ৰ হ’লা। তথাপি সংসাৰত তোমাৰ সৎপুত্ৰসকল সদায় ভক্তিমন্ত হৈ থাকে।
Verse 56
सुशीला ज्ञानसंपन्नाः सत्यधर्मरताः सदा । संभवंति गृहे तस्य यस्य विष्णुः प्रसीदति
যাৰ গৃহত বিষ্ণু প্ৰসন্ন হয়, সেই গৃহত সদায় সু-চৰিত্ৰ, জ্ঞানসম্পন্ন আৰু সত্য-ধৰ্মত ৰত লোক জন্মে আৰু বাস কৰে।
Verse 57
धनं धान्यं कलत्रं तु पुत्रपौत्रमनंतकम् । स भुंक्ते मर्त्यलोके वै यस्य विष्णुः प्रसन्नवान्
ধন, ধান্য, পত্নী আৰু পুত্ৰ-পৌত্ৰৰ অনন্ত পৰম্পৰা—মর্ত্যলোকে এই সকলো সত্যই ভোগ কৰে যাৰ ওপৰত প্ৰভু বিষ্ণু প্ৰসন্ন।
Verse 58
विना विष्णोः प्रसादेन दारापुत्रान्न चाप्नुयात् । सुजन्म च कुलं विप्र तद्विष्णोः परमं पदम्
বিষ্ণুৰ কৃপা নাথাকিলে পত্নী-পুত্ৰ লাভ নহয়; ন সুজন্ম, ন উচ্চ কুল, হে বিপ্ৰ—এইয়াই বিষ্ণুৰ পৰম পদ।