Adhyaya 121

Verse 1

कामोदोवाच । न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लींनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते

কামোদ ক’লে: সকলো দেৱতাই তেওঁৰ সীমা নাজানে, নতুবা তেওঁৰ সত্য ৰূপো নাজানে। যাঁৰ ভিতৰত এই সমগ্ৰ জগত লীন হয়, তেওঁকেই এক আত্মা বুলি কোৱা হয়।

Verse 2

यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः

হে নাৰদ, শুনা: সংসাৰ তেঁওলোকৰ মায়াৰ বিস্তৃত প্ৰপঞ্চ মাথোঁ। তেন্তে মোৰ স্বামী—জগতৰ পতি—কিয় সংসাৰত প্ৰৱেশ কৰে?

Verse 3

पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद

পাপ আৰু মহাপুণ্য—দুয়ো ধৰণৰ কৰ্মে বাঁধা মানুহে সংসাৰত ঘূৰি ফুৰে। হে বিপ্ৰ, তেন্তে হৰি কিয় আৰু কেনেকৈ জন্ম-মৃত্যুৰ পৰিভ্ৰমণত প্ৰৱেশ কৰিব? মোক কোৱা।

Verse 4

नारद उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्

নাৰদে ক’লে: “শুনা, হে দেবী! মই ক’ম চক্রধাৰী প্ৰভুৱে কি কৰিছিল। ভৃগুৰ সন্মুখত তেওঁ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল—‘মই যজ্ঞৰ ৰক্ষা কৰিম।’”

Verse 5

इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्

ইন্দ্ৰৰ আদেশত তেওঁ তৎক্ষণাৎ দানৱসকলৰ সৈতে গ’ল। গোবিন্দে যুদ্ধৰ মনোভাৱ ত্যাগ কৰি ভৃগুৰ অতি উত্তম মখ-যজ্ঞলৈ গমন কৰিলে।

Verse 6

मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः

দেৱতা গুচি যোৱাৰ পাছত, সেই শ্ৰেষ্ঠ দানৱসকলে পিছত আহি পাপবুদ্ধিৰে সেই যজ্ঞ সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস কৰিলে।

Verse 7

हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः

ক্ৰুদ্ধ হৈ সেই যোগীন্দ্ৰ ভৃগুৱে হৰিকেই শাপ দিলে: “মোৰ শাপে কলুষিত হৈ তুমি দহ জন্ম ধৰি দুখ ভোগিবা।”

Verse 8

कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः

জনাৰ্দনে নিশ্চয়েই নিজৰ কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰিব। সেই কাৰণেই, হে দেবী, তুমি এই অশুভ স্বপ্ন দেখিলা।

Verse 9

इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा

এইদৰে কৈ মুনি নাৰদ ব্ৰহ্মলোকলৈ গ’ল। তেতিয়া সেয়ো কৃষ্ণৰ গভীৰ শোকত ব্যাকুল হৈ দুখিনী হ’ল।

Verse 10

रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन

সেই কিশোৰী কৰুণভাবে কান্দিলে, বাৰে বাৰে “হায়, হায়!” বুলি ক’লে। গঙ্গাৰ তীৰত বহি সি পানীৰ কিনাৰতেই থাকিল—শুনা, হে পুত্ৰ।

Verse 11

सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि

তেওঁৰ সুন্দৰ দুটা চকুৰ পৰা দুখতেও অশ্ৰু ওলাই আহে। মুক্ত হোৱা সেই অশ্ৰুবিন্দুবোৰ গঙ্গাৰ জলতেও পৰি যায়।

Verse 12

जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च

তেওঁৰো অশ্ৰুবিন্দুবোৰ পানীত ডুব যায়। তাৰ পাছত, হে প্ৰিয়, সিহঁত তাতেই পুনৰ জন্ম লৈ পদ্মফুলৰ ৰূপ ধাৰে।

Verse 13

गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः

গঙ্গাৰ জলত সম্পূৰ্ণ ফুলি উঠা (ফুল) সোঁতৰ সৈতে বৈ গৈ থকা নিশ্চয় দেখা গ’ল। দানৱশ্ৰেষ্ঠই তাক দেখিলে—বিষ্ণুৰ মায়াত মোহিত হৈ।

Verse 14

दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः

মুনিয়ে কোৱা দুখজনক পৰিণামসমূহো তাৰ মনত নপৰিল। মহা হৰ্ষে আচ্ছন্ন হৈ সেই অসুৰে তাক গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 15

पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः

সিও ফুলি উঠা পদ্মেৰে গিৰিজা-প্ৰিয় (শিৱ)ক পূজা কৰিব। বিষ্ণুৰ মায়াত মোহিত দানৱসকলৰ অধিপতি, সাত কোটি পদ্মেৰে এই পূজা কৰিলে।

Verse 16

अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते

তেতিয়া জগদ্ধাত্ৰী (জগত-মাতা) ক্ৰুদ্ধ হৈ শংকৰক এই বাক্য ক’লে— “হে মহামতে, এই দানৱৰ কুকৰ্ম চোৱা।”

Verse 17

शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः

শোকৰ পৰা জন্মা পদ্মসমূহ সঁচাকৈ গঙ্গাৰ পানীত ভাহি গৈছিল। এই মানুহজন কামে ব্যাকুলচিত্ত হৈ সিহঁতকেই সংগ্ৰহ কৰি ফুৰিছে।

Verse 18

पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्

দুষ্টচিত্ত মানুহে শোক-সন্তাপ জন্মোৱা উপহাৰে—দুখ আৰু শোকৰ পৰা জন্মা ফুলেৰে—যদি পূজা কৰে, তেন্তে সত্য শুভফল কেনেকৈ হ’ব?

Verse 19

यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति

যি ভাৱেৰে কোনো জনে কেৱল মোকেই পূজা কৰে, সেই একে ভাৱতেই তাৰ আধ্যাত্মিক সিদ্ধি ফলপ্ৰসূ হয়।

Verse 20

सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा

এই কামোদা সত্য ধ্যানৰ পৰা বঞ্চিত, মনোভাব নত হৈ পৰিছে; এতিয়া ই পাপাচাৰী হৈ উঠিছে। হে দেবী, নিজৰ তেজেৰে একে বিনাশ কৰা।

Verse 21

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्

এইদৰে মহাত্মা প্ৰভু শম্ভুৰ বাক্য শুনি, হে শম্ভু, তোমাৰ আদেশত মই এই সন্দেহৰেই অন্ত কৰিম।

Verse 22

एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्

এইদৰে কৈ দেবী, তাৰো বধৰ আকাঙ্ক্ষাৰে মন নিবদ্ধ কৰি থাকিল; সঁচাকৈয়ে সি বিহুণ্ডক বধ কৰাৰ উপায় চিন্তা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 23

कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः

মায়াৰে মহাত্মা ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপ ধৰি, তেওঁ পাৰিজাত গছৰ উত্তম ফুলেৰে নাথ শংকৰ ৰক্ষকক পূজা কৰিব।

Verse 24

समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः

তাত উপস্থিত হৈ সেই পাপী দানৱে দিৱ্য পূজাক বিনাশ কৰিলে; কামত ব্যাকুল আৰু তীব্ৰ শোকত কাতৰ, তাৰ মন সেইটাতেই নিবদ্ধ হৈ সম্পূৰ্ণৰূপে তাতেই তৎপৰ আছিল।

Verse 25

विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः

কামবাণে পীড়িত সেই পাপী দানৱে আগতে দেখা বিষ্ণুৰ মহামায়াক পুনৰ স্মৰণ কৰিলে।

Verse 26

तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः

তাইৰ কেৱল স্মৰণমাত্ৰেই, বলী কন্দৰ্প (কামদেৱ)ৰ বশ হৈ, বিচ্ছেদ-দুঃখত ব্যাকুল সি বাৰে বাৰে কান্দি উঠে।

Verse 27

कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्

কালৰ টানত টানি নিয়া সেই দুষ্টাত্মাই শোকজাত বস্তুসমূহ গোটাই লৈ তাত আহিল, মহেশ্বৰ (শিৱ)ক পূজা কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ।

Verse 28

देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्

দেৱীৰ বাবে পাৰিজাতৰ সুপুষ্পেৰে কৰা পূজাখন আঁতৰাই, তাৰ পাছত লোভবশে শোকজাত ফুলেৰে বিকল্প পূজা কৰিব লাগে।

Verse 29

नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके

হে বৎস, সেই দুষ্টজনৰ চকুৰ পৰা অশ্ৰুজলজাত বিন্দুবোৰ অবিৰলভাৱে লিঙ্গৰ মস্তকত পৰি থাকে।

Verse 30

देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा

দেৱীয়ে ব্ৰাহ্মণৰূপ ধৰি তাক ক’লে— “হে মহামতে, হৃদয়ত সদায় শোকাকুল হৈ থাকি কোনে দেৱক পূজা কৰিব?”

Verse 31

पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः

তোমাৰ শোকজাত অশ্ৰুবিন্দুবোৰ দেৱতাৰ মস্তকত পৰি আছে; মোৰ আগত স্পষ্টকৈ ক’—সেইবোৰ কিয় অপবিত্ৰ?

Verse 32

विहुंड उवाच । पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्

বিহুঁড়ে ক’লে— “পূৰ্বে মই এগৰাকী নাৰী দেখিছিলোঁ, যি সকলো সৌভাগ্য-সম্পদে সমৃদ্ধ, সকলো শুভলক্ষণে সম্পন্ন—সঁচাকৈ কামৰ এক মহান আশ্ৰয়।”

Verse 33

तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्

তাইৰ মোহত দগ্ধ হৈ, কামনাই মোক ব্যাকুল কৰিলে; আৰু মিলনৰ সময়ত তাই ক’লে— “মোক উত্তম দায় (অংশ/দেনমোহৰ) দিয়া।”

Verse 34

कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप

কামোদাৰ পৰা উৎপন্ন ফুলেৰে মহেশ্বৰক পূজা কৰা; আৰু সেই ফুলেৰে গাঁথা মালা মোৰ গলাত পৰাই দিয়া।

Verse 35

कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्

সাত কোটি সংখ্যক অৰ্পণেৰে মহেশ্বৰক পূজা কৰা; সেই উদ্দেশ্যতেই মই ফলদাতা প্ৰভু ঈশ্বৰকেই পূজা কৰোঁ।

Verse 36

कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच । क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः

কামোদাৰ পৰা উৎপন্ন ফুলেৰে—যি দেৱ-দানৱৰো দুষ্প্ৰাপ্য—শ্ৰী দেৱীয়ে ক’লে: “তোৰ ভাৱ ক’ত? তোৰ ধ্যান ক’ত? তোৰ জ্ঞান ক’ত, হে দুষ্টচিত্ত?”

Verse 37

ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्

ঈশ্বৰৰ লগতো তোৰ একো সম্পৰ্ক নাই। এতিয়া ক’—কামোদাৰ সেই উত্তম ৰূপ বৰ্তমান কেনেকুৱা?

Verse 38

क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच । भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा

“সেই সুন্দৰ ফুলবোৰ ক’ৰ পৰা পোৱা গ’ল, আৰু তাইৰ হাঁহিৰ পৰা উৎপন্ন সেইবোৰ ক’ত?”—বিহুণ্ড ক’লে: “মই তাইৰ ভাৱ-ধ্যান নাজানো; মই তাইক কেতিয়াও দেখা নাই।”

Verse 39

गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्

মই সদায় গঙ্গাৰ জলে স্পৰ্শ হোৱা বস্তুসমূহহে নিত্য গ্ৰহণ কৰোঁ। সেইবোৰেৰে মই একমাত্ৰ শংকৰক পূজা কৰোঁ—এই কথাই মই ঘোষণা কৰোঁ।

Verse 40

ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने

হে বিপ্ৰ, এই কথা মোৰ সন্মুখতে মহাত্মা শুক্ৰেও কৈছিল। তেওঁৰ উপদেশ অনুসৰি মই দেবেশ্বৰক দিনেদিনে আৰ্চনা কৰোঁ।

Verse 41

एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच । कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः

“এতিয়া যি দৰে সুধিছিলা, সেইমতে মই তোমাক সকলো কথা ক’লোঁ।” শ্ৰী দেৱী ক’লে: “কামদেৱৰ কৰুণ কান্দোনৰ পৰা জন্মা, দুখৰ উৎসৰ সেই ফুলেৰে— …”

Verse 42

लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया

হে দুষ্ট, তুমি প্ৰভাতে নিত্যই লিঙ্গৰ আৰ্চনা কৰিছা; কিন্তু যি ধৰণৰ ভাব লৈ, আৰু যি ধৰণৰ ফুল তুমি অৰ্পণ কৰিছা, সেইমতে।

Verse 43

अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि

তুমি দেবদেবেশ্বৰক আৰ্চনা কৰিলেও, তেনে ধৰণৰ ফলেই তুমি লাভ কৰিবা। কিয়নো দিৱ্য পূজাক নষ্ট কৰি তুমি এতিয়া শোকৰ ফুলেৰে পূজা কৰিছা।

Verse 44

असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्

আজি তোমাৰ মাজত এই গুৰুতৰ দোষ উৎপন্ন হৈছে; সেয়েহে মই তোমাক দণ্ড দিম - নিজৰ কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰা।

Verse 45

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक

তাইৰ কথা শুনি, কালৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ সি ক’লে: 'ঐ দুষ্ট! দুৰাচাৰী, মোৰ কৰ্ম নষ্ট কৰা নাৰী!'

Verse 46

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे

'মই ইয়াতেই এই তৰোৱালেৰে তোমাক বধ কৰিম, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।' এই বুলি সি সেই ব্ৰাহ্মণক তীক্ষ্ণ তৰোৱাল উঠাই ললে।

Verse 47

हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी

বধ কৰিব খুজি সেই দুষ্ট আত্মা দৈত্য আগবাঢ়ি আহিল। কিন্তু ব্ৰাহ্মণৰ ৰূপত থকা সেই পৰমেশ্বৰী দেৱী ক্ৰুদ্ধ হৈ পৰিল।

Verse 48

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः

তাক নিজৰ স্থানলৈ অহা দেখি, তেওঁ এক ভয়ংকৰ 'হুংকাৰ' ধ্বনি কৰিলে; সেই ধ্বনিৰ প্ৰভাৱত সেই নীচ দানৱ মাটিত পৰিল।

Verse 49

निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके

কামৰূপৰ আঘাতত সি নিশ্চেষ্ট হৈ পৰিল, যেন বজ্ৰাহত হৈ ভাঙি পৰা অচল পৰ্বত। সেই সৰ্বলোক-বিনাশক দানৱ পতিত হ’ল।

Verse 50

लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति

সকলো লোক সুস্থতালৈ ঘূৰি আহিল, দুখ-তাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল। এই কাৰণতেই, বৎস, সেই নাৰী নিশ্চয়েই বিলাপ কৰে।

Verse 51

गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

গঙ্গাৰ তীৰত, হে শ্ৰেষ্ঠা নাৰী, তোমাৰ মন দুখে ব্যাকুল। তুমি যি সুধিছিলা, সেই সকলো কথা তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা হ’ল।

Verse 52

विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते

বিষ্ণুৱে ক’লে—এইদৰে কৈ সেই সুপুত্ৰক, কুঞ্জল—অণ্ডজ (পক্ষী)সকলৰ অধীশ্বৰ—নীৰৱ হ’ল। হে ৰাজন, সেই মহাপ্ৰাজ্ঞে আৰু একো নক’লে।