Adhyaya 120
Entering Kāmodā and the Doctrine of Dreams, Sleep, and the Self
নাৰদে কামোদা নামৰ এক দিৱ্য নগৰী দৰ্শন কৰে, য’ত দেৱতাসকলৰ ভিৰ আৰু কামনা-পূৰণৰ দিশে মুখী এক পবিত্ৰ পৰিৱেশ বৰ্ণিত। তেওঁ কামোদাৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰি সন্মান লাভ কৰে; নাৰদে কুশল-প্ৰশ্ন কৰে, আৰু কামোদাই বিষ্ণুৰ কৃপাতে নিজে সুখে আছে বুলি কৈ উপদেশ বিচাৰে। এটা দুখজনক স্বপ্ন আৰু মোহ এই দীঘল শিক্ষাৰ সূচনা কৰে। নাৰদে মানুহৰ স্বপ্নক দোষ—বাত, পিত্ত, কফ আৰু সিহঁতৰ সংমিশ্ৰণ—অনুসাৰে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰে; দেৱতাসকলক নিদ্ৰা-স্বপ্নৰ পৰা মুক্ত বুলি কোৱা হয়, আৰু প্ৰভাতকালৰ স্বপ্নক বিশেষ ফলদায়ক বুলি উল্লেখ কৰা হয়। তাৰ পাছত আলোচনা আত্মা-প্ৰকৃতি, তত্ত্বসমূহ, পঞ্চভূত, প্ৰাণ আৰু উদান, নিদ্ৰাৰ কৌশল (মহামায়া), কৰ্ম-সংস্কাৰ আৰু স্বপ্ন উঠাৰ কাৰণলৈ যায়। শেষত এই সিদ্ধান্ত দিয়া হয় যে সকলো ফল-ঘটনা বিষ্ণুৰ ইচ্ছাতেই বিকশিত হয়।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । कामोदाख्यं पुरं दिव्यं सर्वदेवसमाकुलम् । सर्वकामसमृद्ध्यर्थमपश्यन्नारदस्ततः
কুঞ্জলে ক’লে: তেতিয়া নাৰদে কামোদা নামে এক দিৱ্য নগৰ দেখিলে, য’ত সকলো দেৱতা সমবেত; সকলো কামনাৰ পূৰ্ণ সিদ্ধি আৰু সমৃদ্ধিৰ নিমিত্তে সেয়া প্ৰকাশিত আছিল।
Verse 2
कामोदाया गृहं प्राप्य प्रविवेश द्विजोत्तमः । कामोदां तु ततो दृष्ट्वा सर्वकामसमाकुलाम्
কামোদাৰ গৃহত উপস্থিত হৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণে ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। তাৰ পাছত কামোদাক দেখি, তেওঁ তাইক সকলো প্ৰকাৰ কামনাৰে আৱৃত দেখিলে।
Verse 3
तया संपूजितो विप्रः सुवाक्यैः स्वागतादिभिः । दिव्यासने समारूढस्तां पप्रच्छ द्विजोत्तमः
তাই সন্মানজনক পূজা আৰু মধুৰ স্বাগত-বচনেৰে বিপ্ৰক আদৰ কৰিলে। দিৱ্য আসনত আৰূঢ় হৈ সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে তাইক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 4
सुखेन स्थीयते भद्रे विष्णुतेजः समुद्भवे । अनामयं च पप्रच्छ आशीर्भिरभिनंद्य ताम्
তেওঁ তাইক—বিষ্ণুৰ দিৱ্য তেজৰ পৰা উদ্ভৱা—‘হে ভদ্ৰে’ বুলি সম্বোধন কৰি সন্মানেৰে সুধিলে, তুমি সুখে আছানে নে আৰু নিৰাময় আছানে নে; আৰু আশীৰ্বাদেৰে তাইক অভিনন্দন কৰিলে।
Verse 5
कामोदोवाच । प्रसादाद्भवतां विष्णोः सुखेन वर्तयाम्यहम् । कथयस्व महाप्राज्ञ त्वं प्रश्नोत्तरकारणम्
কামদাই ক’লে: “আপোনালোকৰ বিষ্ণুৰ কৃপাতে মই সুখেৰে আছোঁ। হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, অনুগ্ৰহ কৰি কওক—আপুনি প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰৰ মূল কাৰণ।”
Verse 6
महामोहः समुत्पन्नो ममांगे मुनिपुंगव । व्यापकः सर्वलोकानां ममांगे मतिनाशकः
হে মুনিপুঙ্গৱ, মোৰ দেহত মহামোহ উদ্ভৱ হৈছে—ই সকলো লোকত ব্যাপি পৰে, আৰু মোৰ ভিতৰতেই বিবেচনা-শক্তি নাশ কৰে।
Verse 7
तस्मान्निद्रा समुत्पन्ना यथा मर्त्येषु वर्तते । सुप्तया तु मया दृष्टः स्वप्नो वै दारुणो मुने
তাৰ পৰা নিদ্ৰা উদ্ভৱ হ’ল, যেনেকৈ মর্ত্যলোকত চলি থাকে। আৰু নিদ্ৰিত অৱস্থাত, হে মুনে, মই নিশ্চয় এক ভয়ংকৰ স্বপ্ন দেখিলোঁ।
Verse 8
केनाप्युक्तं समेत्यैव पुरतो द्विजसत्तम । अव्यक्तोऽसौ हृषीकेशः संसारं स गमिष्यति
হে দ্বিজসত্তম, কোনোবাই কোৱা মতে সি আহি মোৰ সন্মুখতে থিয় হ’ল। সেই অব্যক্ত হৃষীকেশ তেতিয়া সংসাৰত প্ৰৱেশ কৰিব।
Verse 9
तदा प्रभृति दुःखेन व्यापिताहं महामते । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि भवाञ्ज्ञानवतां वरः
সেই সময়ৰ পৰা, হে মহামতে, মই দুখেৰে সম্পূৰ্ণভাবে আচ্ছন্ন হৈছোঁ। সেয়ে তাৰ কাৰণ মোক কওক; আপুনি জ্ঞানৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।
Verse 10
नारद उवाच । वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः । स्वप्नः प्रवर्तते भद्रे मानवेषु न संशयः
নাৰদে ক’লে: হে ভদ্ৰে, মানুহৰ মাজত স্বপ্ন নিশ্চয় উদ্ভৱ হয়—বাতজ, পিত্তজ, কফজ আৰু ত্ৰিদোষৰ সান্নিপাতজ; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 11
न जायते च देवेषु स्वप्नो निद्रा च सुंदरि । आदित्योदयवेलायां दृश्यते स्वप्न उत्तमः
হে সুন্দৰি, দেৱসকলৰ মাজত স্বপ্নো নহয়, নিদ্ৰাও নহয়। সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত যি স্বপ্ন দেখা যায়, সেয়াই উত্তম (শুভ) বুলি গণ্য।
Verse 12
सत्स्वप्नो मानवानां हि पुण्यस्य फलदायकः । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि स्वप्नस्य कारणं शुभे
মানুহৰ বাবে সত্য-শুভ স্বপ্ন নিশ্চয় পুণ্যৰ ফল দান কৰে। এতিয়া, হে শুভে, মই অন্যভাবে স্বপ্নৰ কাৰণ বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 13
महावातांदोलनैश्च चलंत्यापो वरानने । त्रुटंत्यंबुकणाः सूक्ष्मास्तस्मादुदकसंचयात्
হে বৰাননে, মহাবাতৰ দোলনত যেতিয়া পানীসমূহ কঁপে, তেতিয়া অতি সূক্ষ্ম জলকণা ভাঙি পৃথক হয়; তাৰ ফলত জলৰ সঞ্চয় ঘটে।
Verse 14
बहिरेव पतंत्येते निर्मलांबुकणाः शुभे । पुनर्लयं प्रयांत्येते दृश्यादृश्या भवंति वै
হে শুভে, এই নিৰ্মল জলবিন্দুবোৰ কেৱল বাহিৰলৈহে পৰে; তাৰ পাছত পুনৰ লয়লৈ যায়—কেতিয়াবা দৃশ্য, কেতিয়াবা অদৃশ্য হয়।
Verse 15
तद्वत्स्वप्नस्य वै भावः कथ्यते शृणु भामिनि । आत्मा शुद्धो विरक्तस्तु रागद्वेषविवर्जितः
তদ্ৰূপে স্বপ্নৰ সত্য স্বভাৱ মই ক’ম—শুনা, হে ভামিনী। আত্মা শুদ্ধ আৰু বৈৰাগ্যযুক্ত, ৰাগ-দ্বেষৰ পৰা মুক্ত।
Verse 16
पंचभूतात्मकानां च मुषित्वैव सुनिश्चलः । षड्विंशतिसु तत्वानां मध्ये चैष विराजते
পাঁচ মহাভূতৰে গঠিত দেহাৱস্থাক অতিক্ৰম কৰি সি সম্পূৰ্ণ অচঞ্চল থাকে; আৰু ছাব্বিশ তত্ত্বৰ মাজত এইটোৱেই কেন্দ্ৰীয় সত্যৰূপে দীপ্যমান।
Verse 17
शुद्धात्मा केवलो नित्यः प्रकृतेः संगतिं गतः । तद्भावैर्वायुरूपैश्च चलते स्थानतो यदा
শুদ্ধ আত্মা—একল আৰু নিত্য—যেতিয়া প্ৰকৃতিৰ সৈতে সঙ্গতি লাভ কৰে, তেতিয়া তাৰ ভাবসমূহ আৰু প্ৰাণবায়ুৰ ৰূপসমূহৰ প্ৰভাৱত সি স্থানৰ পৰা স্থানলৈ গতি কৰা যেন লাগে।
Verse 18
आत्मनस्तेजसश्चैव प्रतितेजः प्रजायते । अंतरात्मा शुभं नाम तस्य एव प्रकथ्यते
আত্মা আৰু তাৰ তেজৰ পৰা সমতুল্য তেজ উৎপন্ন হয়; আৰু সেই অন্তৰাত্মাকেই তাৰ শুভ নাম বুলি ঘোষণা কৰা হয়।
Verse 19
पयसश्च यथा भिन्ना भवंत्यंबुकणाः शुभे । आत्मनस्तु तथा तेज अंतरात्मा प्रकथ्यते
হে শুভে! যেনেকৈ দুগ্ধৰ পৰা পানীৰ কণাবোৰ পৃথক যেন দেখা যায়, তেনেকৈ জীৱাত্মাৰ ভিতৰত থকা অন্তৰাত্মা—আত্মাৰ অন্তৰ্জ্যোতি—পৃথক বুলি বৰ্ণিত হয়।
Verse 20
स हि पृथ्वी स वै वायुः स चाप्याकाश एव हि । स वै तोयं स दीप्येत एते पंच पुरा कृताः
সেইয়েই পৃথিৱী, সেইয়েই বায়ু, আৰু সেইয়েই আকাশ। সেইয়েই জল, আৰু সেইয়েই অগ্নিৰূপে দীপ্তিমান—এই পাঁচ তত্ত্ব আদিতে গঠিত হৈছিল।
Verse 21
आत्मनस्तेजसो भूता मलरूपा महात्मनः । तस्यापि संगतिं प्राप्ता एकत्वं हि प्रयांति ते
সেই মহাত্মাৰ নিজৰ আত্মাৰ তেজৰ পৰা জন্ম লোৱা এই ভূতসমূহ, যদিও মল-ৰূপ যেন দেখা যায়; তথাপি তেওঁৰ সঙ্গ লাভ কৰি, নিশ্চয়েই একত্বলৈ অগ্ৰসর হয়।
Verse 22
स्वात्मभावप्रदोषेण नाशयंति वरानने । तत्पिंडमन्यमिच्छंति वारं वारं वरानने
হে বৰাননে! নিজৰ স্বভাৱৰ দোষে তেওঁলোকে নিজৰ বিনাশ ঘটায়; আৰু হে বৰাননে, বাৰে বাৰে আন এটা দেহধাৰণ কামনা কৰে।
Verse 23
तेषां क्रीडाविहारोयं सृष्टिसंबंधकारणम् । उदकस्य तरंगस्तु जायते च विलीयते
তেওঁলোকৰ এই ক্ৰীড়া-বিহাৰেই সৃষ্টিৰ সৈতে সংযোগ ঘটোৱাৰ কাৰণ; যেনেকৈ পানীৰ ওপৰত ঢৌ উঠে আৰু পুনৰ লয় পায়।
Verse 24
पुनर्भूतिः पुनर्हानिस्तादृशस्य पुनः पुनः । अपां रूपस्य दृष्टांतं तद्वदेषां न संशयः
এনেকুৱা বস্তুৰ পুনঃপুনঃ উৎপত্তি আৰু পুনঃপুনঃ লয় হয়। পানীৰ ৰূপ সলনি হোৱাই তাৰ দৃষ্টান্ত; তেনেদৰে ইহঁতৰ ক্ষেত্ৰতো—কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 25
आत्मा न नश्यते देवि तेजो वायुर्न नश्यति । न नश्यतो धराकाशौ न नश्यंत्याप एव च
হে দেবী, আত্মা নাশ নহয়। অগ্নি আৰু বায়ুও নাশ নহয়। পৃথিৱী আৰু আকাশ নাশ নহয়, আৰু জলসমূহো নাশ নহয়।
Verse 26
पंचैव आत्मना सार्द्धं प्रभवंति प्रयांति च । आत्मादयो ह्यमी भद्रे नित्यरूपा न संशयः
এই পাঁচ তত্ত্ব আত্মাৰ সৈতে একেলগে উৎপন্ন হয় আৰু লয়ো পায়। তথাপি, হে ভদ্ৰে, আত্মা আদি এইসকল নিত্যস্বৰূপ—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।
Verse 27
पिंड एव प्रणश्येत तेषां संजात एव च । विषयाणां सुदोषैः स रागद्वेषादिभिर्हतः
তেওঁলোকৰ এই দেহ-পিণ্ড জন্ম হোৱাৰ লগে লগে বিনষ্ট হয়, কিয়নো বিষয়সমূহৰ ঘোৰ দোষে—ৰাগ, দ্বেষ আদি—ইয়াক আঘাত কৰে।
Verse 28
प्राणाः प्रयांति वै पिंडात्पंचपंचात्मका द्विज । पिंडांते वसते आत्मा प्रतिरूपस्तु तस्य च
হে দ্বিজ, পঞ্চবিধ প্ৰাণ নিশ্চয় এই দেহ-পিণ্ডৰ পৰা প্ৰস্থান কৰে। দেহান্তে আত্মা অৱস্থিত থাকে, আৰু তাৰ সৈতে তাৰ সদৃশ সূক্ষ্ম ৰূপো থাকে।
Verse 29
अंतरात्मा यथा चाग्नेः स्फुलिंगस्तु प्रकाशते । तथा प्रकाशमायाति दृश्यादृश्यः प्रजायते
যেনেকৈ অগ্নিৰ পৰা স্ফুলিঙ্গ প্ৰকাশ পাই দীপ্ত হয়, তেনেকৈ অন্তৰাত্মাও প্ৰকাশলৈ আহে; আৰু দৃশ্য-অদৃশ্য উভয়ৰেই উৎপত্তি ঘটায়।
Verse 30
शुद्धात्मा च परं ब्रह्म सदा जागर्ति नित्यशः । अंतरात्मा प्रबद्धस्तु प्रकृतेश्च महागुणैः
শুদ্ধ আত্মাই পৰম ব্ৰহ্ম—সদা জাগ্ৰত, নিত্য। কিন্তু অন্তৰাত্মা (দেহধাৰী চেতনা) প্ৰকৃতি আৰু তাৰ মহাগুণ, ত্ৰিগুণৰ বন্ধনত আবদ্ধ থাকে।
Verse 31
अन्नाहारेण संपुष्टैरंतरात्मा सुखं व्रजेत् । सुसुखाज्जायते मोहस्तस्मान्मनः प्रमुह्यति
অন্ন-আহাৰে পুষ্ট হ’লে অন্তৰাত্মা সুখলৈ গতি কৰে; কিন্তু অতিসুখৰ পৰা মোহ জন্মে, সেয়েহে মন বিভ্ৰান্ত হৈ পৰে।
Verse 32
पश्चात्संजायते निद्रा तामसी लयवर्द्धिनी । नाडीमार्गेण यः सूर्यो मेरुमुल्लंघ्य गच्छति
তাৰ পিছত তামসী নিদ্ৰা জন্মে, যি লয় আৰু জড়তা বৃদ্ধি কৰে। (সেই সময়ত) নাড়ীমাৰ্গেৰে গমন কৰা সূৰ্য মেরু পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি আগবাঢ়ে।
Verse 33
तदा रात्रिः प्रजायेत यावन्नोदयते रविः । विषयांधकारैर्मुक्तस्तु अंतरात्मा प्रकाशते
তেতিয়া ৰাত্ৰি হয় যেতিয়ালৈকে ৰবি উদয় নহয়। কিন্তু বিষয়-অন্ধকাৰৰ পৰা মুক্ত হ’লে অন্তৰাত্মা দীপ্ত হৈ প্ৰকাশ পায়।
Verse 34
भावैस्तत्त्वात्मकानां तु पंचतत्त्वैः प्रपोषितैः । पूर्वजन्मस्थितैः पिंडैरंतरात्मा प्रगृह्यते
কিন্তু পঞ্চতত্ত্বে পোষিত, তত্ত্বৰূপী ভাবসমূহে গঠিত আৰু পূৰ্বজন্মৰ অৱশিষ্ট সংস্কাৰে গঢ়া দেহ-পিণ্ডসমূহে অন্তৰাত্মাক বেঁধি লৈ আগুৱাই নিয়ে।
Verse 35
स यास्यति च वै स्थानमुच्चावचं महामते । संसार अंतरात्मा वै दोषैर्बद्धः प्रणीयते
হে মহামতে! সি নিশ্চয় কেতিয়াবা উচ্চ, কেতিয়াবা নিম্ন অৱস্থালৈ যায়; কিয়নো সংসাৰৰ চক্ৰত আবদ্ধ অন্তৰাত্মা দোষসমূহে বেঁধি আগুৱাই নিয়ে।
Verse 36
कायं रक्षति जीवात्मा पश्चात्तिष्ठति मध्यगः । उदानः स्फुरते तीव्रस्तस्माच्छब्दः प्रजायते
জীৱাত্মাই দেহক ৰক্ষা কৰে আৰু ভিতৰত মধ্যস্থ হৈ আশ্ৰয়ৰূপে থাকে। যেতিয়া উদান প্ৰাণ তীব্ৰভাৱে স্পন্দিত হয়, তেতিয়া সেই স্পন্দনৰ পৰা শব্দ উৎপন্ন হয়।
Verse 37
शुष्का भस्त्रा यथा श्वासं कुरुते वायुपूरिता । तद्वच्छब्दवशाच्छ्वासमुदानः कुरुते बलात्
যেনেকৈ শুকান ভস্ত্ৰা বায়ুৰে পূৰ্ণ হৈ শ্বাস উলিয়ায়, তেনেকৈ শব্দৰ বশত উদান প্ৰাণে বলপূৰ্বক শ্বাসক চলায়।
Verse 38
आत्मनस्तु प्रभावेण उदानो बलवान्भवेत् । एवं कायः प्रमुग्धस्तु मृतकल्पः प्रजायते
আত্মাৰ প্ৰভাৱত উদান প্ৰাণ বলৱান হয়। এইদৰে দেহ সম্পূৰ্ণ বিমূঢ়-জড় হৈ মৃতদেহ সদৃশ হৈ পৰে।
Verse 39
ततो निद्रा महामाया तस्यांगेषु प्रयाति सा । हृदि कंठे तथा चास्ये नासिकाग्रे प्रतिष्ठति
তাৰ পাছত নিদ্ৰা—মহামায়া—তাঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত বিচৰণ কৰে; হৃদয়ত, কণ্ঠত, মুখত আৰু নাসিকাৰ অগ্ৰভাগত স্থিতি লয়।
Verse 40
बाहू संकुच्य संतिष्ठेद्धृद्गतो नाभिमंडले । आत्मनस्तु प्रभावाच्च उदानो नाम मारुतः
দুয়োটা বাহু সংকুচিত কৰি স্থিৰভাৱে থাকি—যেতিয়া ই হৃদয়ত আৰু নাভিমণ্ডলৰ অঞ্চলত অৱস্থিত হয়—তেতিয়া আত্মাৰ প্ৰভাৱত সেই প্ৰাণবায়ুক ‘উদান’ নামে কোৱা হয়।
Verse 41
प्रजायते महातीव्रा बलरोधं करोति सः । यथा रज्ज्वा प्रबद्धस्तु दारु कीलधरः स्थितः
ই অতি তীব্ৰ ৰূপে উদ্ভৱ হয় আৰু বলৰ ৰোধ ঘটায়; যেন ৰজ্জুৰে দৃঢ়ভাৱে বাঁধা কাঠৰ খুঁটি নিজৰ ঠাইত অচলভাৱে স্থিত থাকে।
Verse 42
तथा चात्मासु संलग्नः प्राणवायुर्न संशयः । अंतरात्मप्रसक्तस्तु प्राणवायुः शुभानने
তদ্ৰূপে প্ৰাণবায়ু নিঃসন্দেহে জীৱসমূহৰ সৈতে সংলগ্ন থাকে। কিন্তু যেতিয়া প্ৰাণবায়ু অন্তৰাত্মাত আসক্ত হয়, হে সুন্দৰ-মুখী, তেতিয়া ই অন্তৰলীন ধ্যানত স্থিৰ হয়।
Verse 43
बुद्धिवद्रोहितो भद्रे अंतरात्मा प्रधावति । पूर्वजन्मार्जितान्वासान्स्मृत्वा तत्र प्रधावति
হে ভদ্ৰে, বুদ্ধি বিভ্ৰান্ত হ’লে অন্তৰাত্মা ইফালে-সিফালে ধাৱিত হয়। পূৰ্বজন্মত সঞ্চিত সংস্কাৰসমূহ স্মৰণ কৰি, সি সেই একে বাসনালৈ পুনঃপুন ধাৱিত হয়।
Verse 44
तत्र संस्थो महाप्राज्ञः स्वेच्छया रमते पुनः । एवं नानाविधान्स्वप्नानंतरात्मा प्रपश्यति
তাত স্থিত মহাপ্ৰাজ্ঞজন স্বইচ্ছামতে পুনৰো আনন্দে ৰমে। এইদৰে অন্তৰাত্মাই নানা বিধ স্বপ্ন দৰ্শন কৰে।
Verse 45
उत्तमांश्च विरुद्धांश्च कर्मयुक्तान्प्रपश्यति । गिरींस्तथा सुदुर्गांश्च उच्चावचान्प्रपश्यति
সেইজনে উত্তম আৰু বিৰোধীসকলক, কৰ্মবন্ধনে যুক্ত জীৱসকলক দৰ্শন কৰে। তদুপৰি অতি দুৰ্গম পৰ্বত আৰু উচ্চ-নীচ ভূমিও দেখে।
Verse 46
तदेव वातिकं विद्धि कफवत्तद्वदाम्यहम् । जलं नदीं तडागं च पयः स्थानानि पश्यति
ইয়াকেই বাতজনিত অৱস্থা বুলি জানিবা; তেনেদৰে মই কওঁ, ই কফসদৃশো। তেতিয়া সি জল—নদী, পুখুৰী আৰু পানীয় জলৰ স্থানসমূহ—দৰ্শন কৰে।
Verse 47
अग्निं च पश्यते देवि बहुकांचनमुत्तमम् । तदेव पैत्तिकं विद्धि भाव्यं चैव वदाम्यहम्
হে দেবি, যদি কোনোবাই অগ্নি আৰু প্ৰচুৰ উত্তম সোণ দৰ্শন কৰে, তেন্তে সেই দৰ্শনক পিত্ত-সম্বন্ধীয় লক্ষণ বুলি জানিবা। আৰু আগলৈ যি ঘটিব, সেয়াও মই ক’ম।
Verse 48
प्रभाते दृश्यते स्वप्नो भव्यो वाभव्य एव च । कर्मयुक्तो वरारोहे लाभालाभप्रकाशकः
প্ৰভাতত দেখা স্বপ্ন, হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, শুভো বা অশুভো হ’ব পাৰে। কৰ্মৰ সৈতে যুক্ত হৈ ই লাভ-অলাভ প্ৰকাশ কৰে।
Verse 49
स्वप्नस्यापि अवस्था मे कथिता वरवर्णिनि । तद्भाव्यंचवरारोहेविष्णोश्चैवभविष्यति
হে সুন্দৰ বৰ্ণৰ নাৰী, মই তোমাক স্বপ্নাৱস্থাৰ কথাও বুজাই ক’লোঁ; আৰু হে মহীয়সী, যি হ’বলগীয়া সেয়া নিশ্চয় বিষ্ণুৰ ইচ্ছাতেই ঘটিব।
Verse 50
तन्निमित्तं त्वया दृष्टो दुःस्वप्नः स तु प्रेक्षितः
সেই কাৰণতেই তুমি সেই অমঙ্গলসূচক দুঃস্বপ্ন দেখিলা—আৰু সঁচাকৈ তাক প্রত্যক্ষ কৰিলা।