Adhyaya 118

Verse 1

कपिंजल उवाच । गंगामुखे पुरा तात रोदमाना वरांगना । नेत्राभ्यामश्रुबिंदूनि पतंति च महाजले

কপিঞ্জল ক’লে: “পূৰ্বতে, হে তাত, গঙ্গাৰ মুখত এগৰাকী শ্ৰেষ্ঠা নাৰী কান্দি আছিল; তাইৰ চকুৰ পৰা অশ্ৰুবিন্দু মহাজলত পৰি আছিল।”

Verse 2

गंगामध्ये निमज्जंति भवंति कमलानि च । पुष्पाणि दिव्यरूपाणि सौगंधानि महांति च

গঙ্গাৰ মাজত পদুম ফুলি উঠে; আৰু দিৱ্য ৰূপৰ ফুলো আছে—সুগন্ধিময় আৰু বৃহৎ।

Verse 3

तस्यास्तात सुनेत्राभ्यां किमर्थं प्रपतंति च । गंगोदके महाभाग निर्मला अश्रुबिंदवः

হে তাত, সেই মহাভাগা নাৰীৰ সুন্দৰ চকুৰ পৰা কিয় এই নিৰ্মল অশ্ৰুবিন্দু গঙ্গাৰ জলে পৰে?

Verse 4

अस्थिचर्मावशेषस्तु जटाचीरधरः पुनः । तानि सौगंधयुक्तानि पद्मानि विचिनोति सः

অস্থি-চৰ্মৰ অৱশিষ্ট মাথোঁ থাকিলেও, পুনৰ জটা আৰু বাকল-বস্ত্ৰ ধৰি, সি সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ সেই পদ্মফুলবোৰ বাছি লয়।

Verse 5

हेमवर्णानि दिव्यानि नीत्वा शिवं समर्चयेत् । सा का नारी समाचक्ष्व स वा को हि महामते

দিব্য স্বৰ্ণবৰ্ণ উপহাৰ লৈ গৈ, শিৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰা উচিত। কোৱা, হে মহামতে—সেই নাৰী কিৰূপ, আৰু সেই পুৰুষেই বা কোন?

Verse 6

अर्चयित्वा शिवं सोथ कस्मात्पश्चात्प्रदेवति । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यद्यहं वल्लभस्तव

“শিৱক পূজা কৰি তাৰ পাছত কিয় বিলাপ কৰিছা, হে দেবী? যদি মই সঁচাকৈ তোমাৰ প্ৰিয় হওঁ, তেন্তে এই সকলো কথা মোক কোৱা।”

Verse 7

कुंजल उवाच । शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वृत्तांतं देवनिर्मितम् । चरित्रं सर्वपापघ्नं विष्णोश्चैव महात्मनः

কুঞ্জল ক’লে: শুনা, বৎস; মই দেৱ-নির্মিত বৃত্তান্ত ক’ম—সৰ্বপাপনাশক, মহাত্মা বিষ্ণু প্ৰভুৰ চৰিত্ৰ।

Verse 8

योसौ हुंडो महावीर्यो नहुषेण हतो रणे । तस्य पुत्रस्तु विख्यातो विहुंडस्तप आस्थितः

মহাবীৰ্য হুণ্ড ৰণত নহুষৰ হাতে নিহত হ’ল। তাৰ বিখ্যাত পুত্ৰ বিহুণ্ড তেতিয়া তপস্যাত নিয়োজিত হ’ল।

Verse 9

निहतं पितरं श्रुत्वा सामात्यं सपरिच्छदम् । आयुपुत्रेण वीरेण नहुषेण बलीयसा

যেতিয়া তেওঁ শুনিলে যে তেওঁৰ পিতা মন্ত্ৰীসকল আৰু সকলো পৰিচাৰকসহ আয়ু-পুত্ৰ বীৰ আৰু বলৱান নহুষৰ হাতে নিহতা হৈছে,

Verse 10

तपस्तपति सक्रोधाद्देवान्हंतुं समुद्यतः । पौरुषं तस्य दुष्टस्य तपसा वर्द्धितस्य च

ক্ৰোধে দগ্ধ তপস্তপতি দেৱতাসকলক বধ কৰিবলৈ উঠি পৰিল; তপস্যাৰে বঢ়োৱা সেই দুষ্টজনৰ পুৰুষবল অধিক প্ৰবল হৈছিল।

Verse 11

जानंति देवताः सर्वा दुःसहं समरांगणे । हुंडात्मजो विहुंडस्तु त्रैलोक्यं हंतुमुद्यतः

সকলো দেৱতাই জানে যে যুদ্ধক্ষেত্ৰত তেওঁ অসহ্য; হুন্ডৰ পুত্ৰ বিহুন্ড ত্ৰিলোক ধ্বংস কৰিবলৈ উঠি পৰিছে।

Verse 12

पितुर्वैरं करिष्यामि हनिष्ये मानवान्सुरान् । एवं समुद्यतः पापी देवब्राह्मणकंटकः

তেওঁ ক’লে, “পিতৃবৈৰ প্ৰতিশোধ ল’ম; মানুহ আৰু দেৱতাকো বধ কৰিম।” এইদৰে উঠি অহা সেই পাপী দেৱ-ব্ৰাহ্মণৰ কণ্টক হৈ পৰিল।

Verse 13

उपद्रवं समारेभे प्रजाः पीडयते च सः । तस्यैव तेजसा दग्धा देवाश्चेंद्रपुरोगमाः

তেওঁ উপদ্ৰৱৰ অভিযান আৰম্ভ কৰিলে আৰু প্ৰজাক পীড়া দিলে; তেওঁৰেই তেজৰ জ্বালাত ইন্দ্ৰ-অগ্ৰগণ্য দেৱতাসকলো দগ্ধ হ’ল।

Verse 14

शरणं देवदेवस्य जग्मुर्विष्णोर्महात्मनः । देवदेवं जगन्नाथं शंखचक्रगदाधरम्

তেওঁলোকে মহাত্মা বিষ্ণুৰ শৰণ ল’লে—দেৱদেৱ, জগন্নাথ, শঙ্খ-চক্ৰ-গদা ধাৰণকাৰী।

Verse 15

ऊचुश्च पाहि नो नित्यं विहुंडस्य महाभयात् । श्रीविष्णुरुवाच । वर्द्धंतु देवताः सर्वाः सुसुखेन महेश्वराः

তেওঁলোকে ক’লে, “বিহুণ্ডৰ মহাভয়ৰ পৰা আমাক সদায় ৰক্ষা কৰা।” শ্ৰী বিষ্ণুৱে ক’লে, “হে মহেশ্বৰসকল, সকলো দেৱতা পৰম সুখে বৃদ্ধি লাভ কৰক।”

Verse 16

विहुंडं नाशयिष्यामि पापिष्ठं देवकंटकम् । एवमाभाष्य तान्देवान्मायां कृत्वा जनार्दनः

“মই বিহুণ্ডক ধ্বংস কৰিম—সেই পাপিষ্ঠ, দেৱতাসকলৰ কণ্টক।” এইদৰে দেৱতাসকলক ক’ই জনাৰ্দনে নিজৰ দিৱ্য মায়া প্ৰয়োগ কৰিলে।

Verse 17

स्वयमेवस्थितस्तत्र नंदने सुमहायशाः । मायामयं चकाराथ स्त्रीरूपं च गुणान्वितम्

নন্দন বনত সেই মহাযশস্বী নিজেই অৱস্থিত থাকিল; তাৰপিছত মায়াশক্তিৰে গুণসমন্বিত নাৰী-ৰূপ গঢ়ি তুলিলে।

Verse 18

विष्णुमाया महाभागा सर्वविश्वप्रमोहिनी । चकार रूपमतुलं विष्णोर्मायाप्रमोहिनी

বিষ্ণুৰ মায়া—মহাভাগ্যা, সমগ্ৰ বিশ্বক মোহিত কৰোঁতা—অতুলনীয় ৰূপ ধাৰণ কৰিলে; বিষ্ণুৰ মায়াশক্তিৰে বিভ্ৰম ঘটোৱা সেইয়েই।

Verse 19

विहुंडस्य वधार्थाय रूपलावण्यशालिनी । कुंजल उवाच । स देवानां वधार्थाय दिव्यमार्गं जगाम ह

ৰূপ-লাৱণ্যৰে বিভূষিতা সেই নাৰী বিহুণ্ডৰ বধৰ বাবে আগবাঢ়িল। কুঞ্জল ক’লে: তাৰ পাছত সি দেৱতাসকলক বধ কৰিবলৈ দিৱ্য মাৰ্গে গ’ল।

Verse 20

नंदनांते ततो मायामपश्यद्दितिजेश्वरः । तया विमोहितो दैत्यः कामबाणकृतांतरः

তাৰ পাছত নন্দন উদ্যানৰ প্ৰান্তত দিতিজ-দৈত্যৰ অধিপতিয়ে মায়াময় দৰ্শন দেখিলে। সেই মায়াত বিমোহিত হৈ, কামবাণে হৃদয় বিদ্ধ দানৱে বিবেক হেৰুৱালে।

Verse 21

आत्मनाशं न जानाति कालरूपां वरस्त्रियम् । तां दृष्ट्वा नवहेमाभां रूपद्रविणशालिनीम्

নিজৰ বিনাশ সি নাজানে, যেতিয়া সি সেই উত্তম নাৰীক দেখে—যি স্ত্ৰী-ৰূপে কাল স্বয়ং। নৱ-সোনাৰ দৰে দীপ্ত, ৰূপ আৰু ঐশ্বৰ্যৰে সমৃদ্ধ তাক দেখি।

Verse 22

लुब्धो विहुंडः पापात्मा तामुवाच वरांगनाम् । कासि कस्य वरारोहे ममचित्तप्रमाथिनि

লোভী পাপাত্মা বিহুণ্ডে সেই উত্তমা অঙ্গনাক ক’লে: “তুমি কোন, হে সুন্দৰ-নিতম্বা? কাৰ কন্যা বা পত্নী তুমি, হে শ্ৰেষ্ঠা, যিয়ে মোৰ চিত্তক আলোড়িত কৰিছা?”

Verse 23

संगमं देहि मे भद्रे रक्षरक्ष वरानने । संगमात्तव देवेशि यद्यदिच्छसि सांप्रतम्

“হে ভদ্ৰে, মোক সঙ্গম দিয়া; মোক ৰক্ষা কৰা, ৰক্ষা কৰা, হে সুন্দৰ-মুখী। হে দেৱেশী, তোমাৰ সৈতে সঙ্গম হ’লে এই মুহূর্ততে তুমি যি ইচ্ছা কৰা, সেয়াই সিদ্ধ হ’ব।”

Verse 24

तत्तद्दद्मि महाभागे दुर्लभं देवदानवैः । मायोवाच । मामेव भोक्तुमिच्छा चेद्दायं मे देहि दानव

তেতিয়া তাই ক’লে: “হে মহাভাগ, মই তোমাক সেই দান কৰিম, যি দেৱ-দানৱৰো দুষ্প্ৰাপ্য।” মায়া ক’লে: “যদি তুমি কেৱল মোকেই ভোগ কৰিব খোজা, তেন্তে হে দানৱ, মোৰ প্ৰাপ্য দায় মোক দিয়া।”

Verse 25

सप्तकोटिमितैश्चैव पुष्पैः पूजय शंकरम् । कामोदसंभवैर्दिव्यैः सौगंधैर्देवदुर्लभैः

সাত কোটি ফুলেৰে শংকৰক পূজা কৰা; আৰু কামোদৰ পৰা জন্মা দিৱ্য সুগন্ধি পুষ্পেৰে—যি দেৱলোকতো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 26

तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे तु दानव । आरोपय महाभाग एतद्दायं प्रदेहि मे

হে দানৱ, সেই ফুলেৰে গাঁথা মালা মোৰ কণ্ঠত পৰাই দিয়া। হে মহাভাগ, এই দায়-দান মোক প্ৰদান কৰা।

Verse 27

तदाहं सुप्रिया भार्या भविष्यामि न संशयः । विहुंड उवाच । एवं देवि करिष्यामि वरं दद्मि प्रयाचितम्

“তেন্তে মই নিশ্চয়েই তোমাৰ অতি প্ৰিয় পত্নী হ’ম—সন্দেহ নাই।” বিহুণ্ড ক’লে: “এনেকৈয়ে হ’ব, হে দেবী; মই তেনেকৈয়ে কৰিম। প্ৰাৰ্থিত বৰ মই দিছোঁ।”

Verse 28

वनानि यानि पुण्यानि दिव्यानि दितिजेश्वरः । बभ्राममन्मथाविष्टो न च पश्यति तं द्रुमम्

দিতিজেশ্বৰ দানৱৰাজ যিমানেই পুণ্য, দিৱ্য বন আছিল, সিহঁতৰ মাজেৰে কামাৱিষ্ট হৈ ঘূৰি ফুৰিলে; তথাপি প্ৰেমজ্বৰত আচ্ছন্ন হৈ সেই গছটো নেদেখিলে।

Verse 29

कामोदकाख्यं पप्रच्छ यत्रतत्र गतः स्वयम् । कामोदाख्यद्रुमो नास्ति वदंत्येवं महाजनाः

সেই নিজে ইয়াত-তাত ঘূৰি ‘কামোদক’ নামে ঠাইখনৰ বিষয়ে সুধি ফুৰিলে। কিন্তু সাধাৰণ লোকসকলে ক’লে: “কামোদা নামে কোনো গছ নাই।”

Verse 30

पृच्छमानः स दुष्टात्मा कामबाणैः प्रपीडितः । पप्रच्छ भार्गवं गत्वा भक्त्या नमित कंधरः

সেই দুষ্টচিত্ত ব্যক্তি কামবাণে পীড়িত হৈ, ভাৰ্গৱৰ ওচৰলৈ গৈ ভক্তিভাৱে মূৰ নোৱাই সুধিলে।

Verse 31

कामोदकं द्रुमं ब्रूहि कांतं पुष्पसमन्वितम् । शुक्र उवाच । कामोदः पादपो नास्ति योषिदेवास्ति दानव

সেই ক’লে: “ফুলেৰে সুশোভিত, মনোহৰ কামোদক গছখনৰ কথা কওক।” শুক্ৰ ক’লে: “হে দানৱ, ‘কামোদ’ নামে কোনো গছ নাই; বৰং ‘কামোদা’ নামে এক দেৱকন্যা (অপ্সৰা) আছে।”

Verse 32

यदा सा हसते चैव प्रसंगेन प्रहर्षिता । तद्धासाज्जज्ञिरे दैत्य सुगंधीनि वराण्यपि

যেতিয়া তাই কথোপকথনৰ প্ৰসঙ্গত আনন্দিত হৈ হাঁহে, তেতিয়া, হে দৈত্য, সেই হাঁহৰ পৰাই সুগন্ধিযুক্ত উত্তম বৰদানসমূহো জন্ম লয়।

Verse 33

सुमान्येतानि दिव्यानि कामोदाया न संशयः । हृद्यानि पीतपुष्पाणि सौरभेण युतानि च

এই উৎকৃষ্ট দিৱ্য ফুলসমূহ নিশ্চয়েই কামোদাৰ—ইয়াত সন্দেহ নাই। ইহঁত হৃদয়প্ৰিয়, পীতবৰ্ণ ফুল আৰু সুগন্ধেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 34

तेनाप्येकेन पुष्पेण यः समर्चति शंकरम् । तस्येप्सितं महाकामं संपूरयति शंकरः

এটা মাত্ৰ এটা ফুলেৰে যিয়ে শংকৰক সমৰ্চনা কৰে, শংকৰেই তাৰ ইচ্ছিত মহাকামনা পূৰ্ণ কৰে।

Verse 35

अस्याश्च रोदनाद्दैत्य प्रभवंति न संशयः । तादृशान्येव पुष्पाणि लोहितानि महांति च

তাইৰ কান্দোনৰ পৰাই, হে শ্ৰোতা, দৈত্যসকল জন্ম লয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তেনেকুৱা ধৰণৰ ফুলো উদ্ভৱ হয়: ৰঙা আৰু ডাঙৰ আকাৰৰ।

Verse 36

सौरभेण विना दैत्य तेषां स्पर्शं न कारयेत् । एवमाकर्णितं तेन वाक्यं शुक्रस्य भाषितम्

“হে দৈত্য, সেই সৌৰভ নাথাকিলে তুমি সিহঁতৰ সৈতে স্পৰ্শ কৰাবা নালাগে।” এইদৰে শুক্ৰৰ কোৱা বাক্য শুনি, সি তেনেদৰেই আচৰণ কৰিলে।

Verse 37

उवाच सा तु कुत्रास्ति कामोदा भृगुनंदन । शुक्र उवाच । गंगाद्वारे महापुण्ये महापातकनाशने

তাই ক’লে, “কিন্তু কামোদা ক’ত আছে, হে ভৃগুনন্দন?” শুক্ৰ ক’লে: “গঙ্গাদ্বাৰত—অতি পুণ্য, মহাপাপ নাশক স্থানে।”

Verse 38

कामोदाख्यं पुरं तत्र निर्मितं विश्वकर्मणा । कामोदपत्तने नारी दिव्यभोगैरलंकृता

তাত বিশ্বকৰ্মাই কামোদা নামৰ নগৰ নিৰ্মাণ কৰিলে। কামোদাৰ পট্টনত এগৰাকী নাৰী দিৱ্য ভোগ-বিলাসেৰে অলংকৃত আছিল।

Verse 39

तथा चाभरणैर्भाति सर्वदेवैः सुपूजिता । त्वया तत्रैव गंतव्यं पूजितव्या वराप्सराः

এইদৰে অলংকাৰৰে সুশোভিতা হৈ তাই দীপ্তিময় হয় আৰু সকলো দেৱতাই অতি সন্মানেৰে পূজে। সেয়ে তুমি তৎক্ষণাৎ তাতেই যোৱা; তাত থকা শ্ৰেষ্ঠ অপ্সৰাসকল পূজনীয়।

Verse 40

उपायेनापि पुण्येन तां प्रहासय दानव । एवमुक्त्वा तु योगींद्र सः शुक्रो दानवं प्रति

“হে দানৱ, কোনো পুণ্যময় উপায়েৰে হলেও তাইক হাঁহিবলৈ বাধ্য কৰা।” এইদৰে কৈ, হে যোগীন্দ্ৰ, শুক্ৰে দানৱক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 41

विरराम महातेजाः स्वकार्यायोद्यतोऽभवत्

মহাতেজস্বী সেই বীৰে ক্ষণেক থমকি ৰ’ল আৰু নিজৰ কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ উদ্যমী হ’ল।