Adhyaya 115
The Battle of Nahuṣa and Huṇḍa (within the Guru-tīrtha Glorification Episode)
ভূমি-খণ্ডৰ গুৰুতীৰ্থ-মাহাত্ম্য আৰু চ্যৱন–নহুষা প্ৰসঙ্গৰ ভিতৰত এই অধ্যায়ত যুদ্ধৰ চূড়ান্ত সংঘাত বৰ্ণিত হৈছে। আয়ুৰ পুত্ৰ নহুষাই সূৰ্যসম তীক্ষ্ণ বাণবৃষ্টি কৰি দানৱসকলক ছত্রভঙ্গ কৰে। ক্ৰুদ্ধ হুণ্ডাই তেওঁক ললকাৰি সন্মুখ দ্বন্দ্ব আৰম্ভ কৰে। ইন্দ্ৰৰ সাৰথি মাতলীয়ে ৰথ চলাই থাকে। দুয়োপক্ষৰ ভয়ংকৰ আঘাত-প্ৰতিঘাতত হুণ্ডা ক্ষণিক লুটাই পৰে, কিন্তু যুদ্ধোন্মাদনাৰে পুনৰ উঠি নহুষাৰ কাষত আঘাত কৰি ৰথ, ধ্বজা আৰু অশ্বসকলক ক্ষতি কৰে। নহুষাই নিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ধনুৰ্বিদ্যাৰে হুণ্ডাৰ ৰথ আৰু অস্ত্ৰসমূহ নিষ্ক্ৰিয় কৰি, তাৰ বাহু ছেদন কৰে আৰু শেষত তাক নিপাত কৰে। দেৱ, সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে ধৰ্ম-শৃঙ্খলা পুনঃস্থাপনৰ বাবে জয়ধ্বনি তোলে, আৰু কাহিনী গুৰুতীৰ্থ-মাহাত্ম্যৰ ভিতৰত এই অধ্যায়ৰ স্থান পুনৰ নিশ্চিত কৰে।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । ततस्त्वसौ संयति राजमानः समुद्यतश्चापधरो महात्मा । यथैव कालः कुपितः सलोकान्संहर्तुमैच्छत्तु तथा सुदानवान्
কুঞ্জলে ক’লে: তাৰ পাছত সেই মহাত্মা যোদ্ধা ৰণক্ষেত্ৰত দীপ্তিমান হৈ, ধনু উঠাই সজ্জিত হ’ল। যেন ক্ৰুদ্ধ কালেই সকলো লোক-লোকান্তৰ সংহাৰ কৰিব খোজে, তেনেদৰে সেও দানৱসকলৰ সৈতে জগতসমূহ ধ্বংস কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 2
महास्त्रजालै रवितेजतुल्यैः सुदीप्तिमद्भिर्निजघान दानवान् । वायुर्यथोन्मूलयतीह पादपांस्तथैव राजा निजघान दानवान्
সূৰ্যৰ তেজৰ সমান দীপ্তিমান মহাস্ত্ৰৰ জালৰে তেওঁ দানৱসকলক নিধন কৰিলে। যেন বতাহে ইয়াত গছ-গছনি শিপাসহ উখলাই পেলায়, তেনেদৰে ৰজাই দানৱসকলক আঘাত কৰি পতিত কৰিলে।
Verse 3
वायुर्यथा मेघचयं च दिव्यं संचालयेत्स्वेन बलेन तेजसा । तथा स राजा असुरान्मदोत्कटाननाशयद्बाणवरैः सुतीक्ष्णैः
যেন বায়ুৱে নিজৰ বল আৰু তেজে দিৱ্য মেঘসমূহৰ গুচ্ছক চলাই নিয়ে, তেনেদৰে সেই ৰজাই মদোন্মত্ত অহংকাৰী অসুৰসকলক উৎকৃষ্ট, ক্ষুৰধাৰ বাণেৰে বিনাশ কৰিলে।
Verse 4
न शेकुर्दानवाः सर्वे बाणवर्षं महात्मनः । मृताः केचिद्द्रुताः केचित्केचिन्नष्टा महाहवात्
সেই মহাত্মাৰ বাণবৃষ্টিক সকলো দানৱে সহিব নোৱাৰিলে। কিছুমান নিহত হ’ল, কিছুমান তড়িঘড়ি পলাই গ’ল, আৰু কিছুমান মহাযুদ্ধৰ মাজতে অন্তৰ্হিত হ’ল।
Verse 5
सूत उवाच । महातेजं महाप्राज्ञं महादानवनाशनम् । चुक्रोध हुंडो दुष्टात्मा दृष्ट्वा तं नृपनंदनम्
সূতে ক’লে: সেই নৃপনন্দনক দেখি—যি মহাতেজস্বী, মহাপ্ৰাজ্ঞ আৰু দানৱনাশক—দুষ্টাত্মা হুণ্ডা ক্ৰোধে জ্বলি উঠিল।
Verse 6
स्थितो गत्वेदमाभाष्य तिष्ठतिष्ठेति चाहवे । त्वामद्य च नयिष्यामि आयुपुत्र यमांतिकम्
তাতে স্থিৰ হৈ তেওঁ ৰণ-মধ্যলৈ আগবাঢ়ি এই বাক্য ক’লে: “থিয় হওঁ—থিয় হওঁ! আজি মই তোমাক, হে আয়ু-পুত্ৰ, যমৰ সন্মুখলৈ লৈ যাম।”
Verse 7
नहुष उवाच । स्थितोस्मि समरे पश्य त्वामहं हंतुमागतः । अहं त्वां तु हनिष्यामि दानवं पापचेतनम्
নহুষে ক’লে: “চোৱা, মই ৰণত থিয় হৈ আছোঁ; তোমাক বধ কৰিবলৈ আহিছোঁ। হে দানৱ, পাপ-চিত্তধাৰী, মই তোমাক নিশ্চয় সংহাৰ কৰিম।”
Verse 8
इत्युक्त्वा धनुरादाय बाणानग्निशिखोपमान् । छत्रेण ध्रियमाणेन शुशुभे सोऽपि संयुगे
এইদৰে কৈ তেওঁ ধনু ধৰি অগ্নিশিখাৰ দৰে বাণ ল’লে; মূৰৰ ওপৰত ছত্ৰ ধৰি ৰাখিছিল, আৰু তেওঁও ৰণত দীপ্তিময় হৈ উজলি উঠিল।
Verse 9
इंद्रस्य सारथिं दिव्यं मातलिं वाक्यमब्रवीत् । वाहयतु रथं मेऽद्य हुंडस्य सम्मुखं भवान्
তাৰ পাছত তেওঁ ইন্দ্ৰৰ দিৱ্য সাৰথি মাতলিক ক’লে: “আজি তুমি মোৰ ৰথ হুণ্ডাৰ একেবাৰে সন্মুখলৈ চলাই নিয়া।”
Verse 10
इत्युक्तस्तेन वीरेण मातलिर्लघुविक्रमः । तुरगांश्चोदयामास महावातजवोपमान्
সেই বীৰৰ বাক্য শুনি, লঘু-বিক্ৰম মাতলিয়ে ঘোঁৰাবোৰক তাড়না দিলে—যেন মহাবায়ুৰ বেগৰ সমান।
Verse 11
उत्पेतुश्च ततो वाहा हंसा इव यथांबरे । छत्रेण इंदुवर्णेन रथेनापि पताकिना
তেতিয়া অশ্বসকল উফৰি উঠিল, যেন আকাশত হাঁহ উৰে; ধ্বজা-বহন ৰথো আছিল, আৰু চন্দ্ৰবৰ্ণ শুভ্ৰ ছত্ৰসহ।
Verse 12
नभस्तलं तु संप्राप्य यथा सूर्यो विराजते । आयुपुत्रस्तथा संख्ये तेजसा विक्रमेण तु
যেনেকৈ আকাশমণ্ডল পালে সূৰ্য্য দীপ্তিময় হৈ জ্বলে, তেনেকৈ যুদ্ধক্ষেত্ৰত আয়ুৰ পুত্ৰো নিজৰ তেজ আৰু পৰাক্ৰমে উজ্জ্বল হ’ল।
Verse 13
अथ हुंडो रथस्थोऽपि राजमानः स्वतेजसा । सर्वायुधैश्च संयुक्तस्तद्वद्वीरव्रते स्थितः
তাৰ পাছত হুণ্ডা ৰথত বহি নিজ তেজে দীপ্ত হ’ল; সকলো অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰে সজ্জিত হৈ সেও বীৰব্ৰতত অচল থাকিল।
Verse 14
उभयोर्वीरयोर्युद्धं देवविस्मयकारकम् । तदा आसीन्महाप्राज्ञ दारुणं भीतिदायकम्
সেই দুজন বীৰৰ যুদ্ধ দেৱতাসকলকো বিস্মিত কৰিল; তেতিয়া, হে মহাপ্ৰাজ্ঞ, ই আছিল ভয়ংকৰ আৰু আতংকজনক।
Verse 15
सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कंकपत्रैः शिलीमुखैः । हुंडेन ताडितो राजा सुबाह्वोरंतरे तदा
তেতিয়া হুণ্ডাই ৰজাক উত্তম বাণে আঘাত কৰিলে—ধাৰালো তীক্ষ্ণ, গৃধ্ৰ-পাখিৰ পাখে সজ্জিত, শিলীমুখ সদৃশ ভেদক—দু’ বাহুৰ মাজত।
Verse 16
सुभाले पंचभिर्बाणैर्विद्धः क्रुद्धोऽभवत्तदा । सविद्धस्तु तदा बाणैरधिकं शुशुभे नृपः
তেতিয়া ৰজা পাঁচটা বাণে বিদ্ধ হৈ ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠিল। তথাপি সেই বাণে বিদ্ধ হ’লেও নৃপ অধিক তেজে অধিক উজ্জ্বল হৈ শোভা পালে।
Verse 17
सारुणः करमालाभिरुदयंश्च दिवाकरः । रुधिरेण तु दिग्धांगो हेमबाणैस्तनुस्थितैः
সাৰুণ-লালিমাৰে ৰঞ্জিত সূৰ্য কিৰণ-মালাৰ দৰে হাতত ধৰি উদয় হ’ল। ৰুধিৰে লিপ্ত দেহত সুৱৰ্ণ বাণ অঙ্গ-অঙ্গে গাঁথি আছিল।
Verse 18
सूर्यवच्छोभते राजा पूर्वकालस्य चांबरे । दृष्ट्वा तु पौरुषं तस्य दानवं वाक्यमब्रवीत्
পূৰ্বকালৰ আকাশত সূৰ্য যেনে শোভে, তেনেকৈ ৰজাও দীপ্তিময় হৈ শোভা পালে। তাৰ পৌৰুষ দেখি দানৱে তাক এই বাক্য ক’লে।
Verse 19
तिष्ठतिष्ठ क्षणं दैत्य पश्य मे लाघवं पुनः । इत्युक्त्वा तु रणे दैत्यं जघान दशभिः शरैः
“থিয় হও, থিয় হও এক ক্ষণ, হে দৈত্য—মোৰ লাঘৱ পুনৰ চোৱা!” এই বুলি কৈ ৰণত সি দৈত্যক দশটা শৰৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 20
मुखे भाले हतस्तेन मूर्च्छितो निपपात ह । पश्यामानैः सुरैर्दिव्यै रथोपरि महाबलः
সি মুখ আৰু কপালত আঘাত কৰাত মহাবলী যোদ্ধা মূৰ্ছিত হৈ ৰথৰ ওপৰতে লুটি পৰিল, যেতিয়া দিব্য সুৰসকলে চাই আছিল।
Verse 21
देवैश्च चारणैः सिद्धैः कृतः शब्दः सुहर्षजः । जयजयेति राजेंद्र शंखान्दध्मुः पुनः पुनः
তেতিয়া দেৱতাসকলে—চাৰণ আৰু সিদ্ধসকলৰ সৈতে—মহা হৰ্ষজাত ধ্বনি তুলিলে: “জয়! জয়!” হে ৰাজেন্দ্ৰ; আৰু পুনঃপুনঃ শঙ্খ ধ্বনিত কৰিলে।
Verse 22
सकोलाहलशब्दस्तु तुमलो देवतेरितः । कर्णरंध्रमाविवेश हुंडस्य मूर्छितस्य च
তেতিয়া দেৱতাৰ প্ৰেৰিত ভয়ংকৰ কোলাহলধ্বনি উঠিল; সি মূৰ্ছিত হৈ পৰি থকা হুণ্ডাৰ কৰ্ণৰন্ধ্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 23
श्रुत्वा सधनुरादाय बाणमाशीविषोपमम् । स्थीयतां स्थीयतां युद्धे न मृतोस्मि त्वया हतः
এই কথা শুনি সি ধনু উঠাই ল’লে আৰু বিষধৰ সাপ সদৃশ বাণ ধৰি চিঞৰি উঠিল: “যুদ্ধত থিয় হওঁ—থিয় হওঁ! মই মৰোঁ নাই, তোমাৰ হাতে নিহত নহয়!”
Verse 24
इत्युक्त्वा पुनरुत्थाय लाघवेन समन्वितः । एकविंशतिभिर्बाणैर्नहुषं चाहनत्पुनः
এইদৰে কৈ সি পুনৰ উঠি দাঁড়াল, ক্ষিপ্ৰতাৰে সমন্বিত হৈ; আৰু একুশটা বাণেৰে নহুষক পুনৰ আঘাত কৰিলে।
Verse 25
एकेन मुष्टिमध्ये तु चतुर्भिर्बाहुमध्यतः । चतुर्भिश्च महाश्वांश्च छत्रमेकेन तेन वै
এটা হাতে সি মুষ্টিৰ মধ্যভাগত ধৰি ল’লে; চাৰি হাতে বাহুৰ মধ্যভাগত; চাৰি হাতে মহাশ্বসমূহকো বশ কৰিলে, আৰু আন এটা হাতে ছত্ৰটো ধাৰণ কৰিলে।
Verse 26
पंचभिर्मातलिं विद्ध्वा रथनीडं तु सप्तभिः । ध्वजदंडं त्रिभिस्तीक्ष्णैर्दानवः शिखिपत्रिभिः
দানৱে ময়ূৰপাখিযুক্ত তীক্ষ্ণ শৰ নিক্ষেপ কৰি মাতলিক পাঁচবাৰ বিদ্ধ কৰিলে; সাত শৰৰে ৰথৰ কাঠামো ভেদিলে আৰু তিন শৰৰে ধ্বজা-দণ্ড চিৰি দিলে।
Verse 27
आदानं तु निदानं तु लक्षमोक्षं दुरात्मनः । लाघवं तस्य संदृष्ट्वा देवता विस्मयंगताः
সেই দুষ্টৰ অনুচিত গ্ৰহণ আৰু তাৰ কল্পিত ‘কাৰণ’ তথা লক্ষ্যো স্পষ্ট হ’ল; তাৰ পাখিৰ দৰে লঘু গতি দেখি দেবতাসকল বিস্ময়ত বিমূঢ় হ’ল।
Verse 28
तस्य पौरुषमापश्य स राजा दानवोत्तमम् । शूरोसि कृतविद्योसि धीरोसि रणपंडितः
তাৰ বীৰত্ব দেখি ৰজাই দানৱশ্ৰেষ্ঠক ক’লে— “তুমি শূৰ; বিদ্যাত কৃতকাৰ্য; ধীৰ; আৰু ৰণবিদ্যাত পণ্ডিত।”
Verse 29
इत्युक्वा दानवं तं तु धनुर्विस्फार्य भूपतिः । मार्गणैर्दशभिस्तं तु विव्याध लघुविक्रमः
এইদৰে কৈ ভূপতিয়ে ধনু টানি গম্ভীৰ ধ্বনি তুলিলে; লঘু পৰাক্ৰমী ৰজাই দহটা শৰৰে সেই দানৱক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 30
त्रिभिर्ध्वजं प्रचिच्छेद स पपात धरातले । तुरगान्पातयामास चतुर्भिस्तस्य सायकैः
তিনিটা শৰৰে সি ধ্বজাখন কাটি পেলালে, আৰু সি মাটিত পৰিল; তাৰ পাছত চাৰিটা শৰৰে সি তাৰ ঘোঁৰাবোৰো পেলাই দিলে।
Verse 31
एकेन छत्रं तस्यापि चकर्त लघुविक्रमः । दशभिः सारथिस्तस्य प्रेषितो यममंदिरम्
এটা মাত্র আঘাততে লঘুবিক্ৰমে তাৰ ছত্ৰখনো দুটুকুৰা কৰিলে; আৰু দহ আঘাতত তাৰ সাৰথিক যমৰ ধামলৈ পঠাই দিলে।
Verse 32
दंशनं दशभिश्छित्त्वा शरैश्च विदलीकृतः । सर्वांगेषु च त्रिंशद्भिर्विव्याध दनुजेश्वरम्
দহটা শৰৰে দংশনক কাটি পেলাই, বাণেৰে চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰিলে; তাৰ পাছত দানৱেশ্বৰক ত্ৰিশটা শৰৰে সৰ্বাঙ্গতে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 33
हताश्वो विरथो जातो बाणपाणिर्धनुर्धरः । अभ्यधावत्स वेगेन वर्षयन्निशितैः शरैः
ঘোঁৰা নিহত হোৱাত সি ৰথহীন হ’ল; তথাপি হাতে বাণ আৰু ধনু ধৰি, সি বেগেৰে আগবাঢ়ি তীক্ষ্ণ শৰবৃষ্টি কৰিলে।
Verse 34
खड्गचर्मधरो दैत्यो राजानं तमधावत । धावमानस्य हुंडस्य खड्गं चिच्छेद भूपतिः
খড্গ আৰু ঢাল ধৰি দানৱে সেই ৰজাৰ ওপৰত ধাৱা কৰিলে। হুণ্ডা দৌৰি আহোঁতে, ভূপতিয়ে তাৰ খড্গখন কাটি পেলালে।
Verse 35
क्षुरप्रैर्निशितैर्बाणैश्चर्म चिच्छेद भूपतिः । अथ हुंडः स दुष्टात्मा समालोक्य समंततः
ক্ষুৰপ্ৰ সদৃশ তীক্ষ্ণ বাণেৰে ভূপতিয়ে তাৰ ঢালখনো কাটি পেলালে। তেতিয়া সেই দুষ্টাত্মা হুণ্ডাই চাৰিওফালে চাই চালে।
Verse 36
जग्राह मुद्गरं तूर्णं मुमोच लघुविक्रमः । वज्रवेगं समायांतं ददृशे नृपतिस्तदा
লঘুবিক্ৰমে তৎক্ষণাৎ মুদ্গৰ ধৰি নিক্ষেপ কৰিলে। তেতিয়া নৃপতিয়ে বজ্ৰৰ বেগেৰে নিজৰ ফালে আহি থকা বজ্ৰবেগক দেখিলে।
Verse 37
मुद्गरं स्वनवंतं चापातयदंबरात्ततः । दशभिर्निशितैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च स्वविक्रमात्
তাৰ নিজ পৰাক্ৰমে তেওঁ গুঞ্জন কৰা মুদ্গৰখন আকাশৰ পৰা পেলাই দিলে, দহটা তীক্ষ্ণ বাণেৰে—ক্ষুৰপ্ৰ-মুখ বাণেৰে।
Verse 38
मुद्गरं पतितं दृष्ट्वा दशखण्डमयं भुवि । गदामुद्यम्य वेगेन राजानमभ्यधावत
মুদ্গৰখন মাটিত পৰি দহ খণ্ড হোৱা দেখি, তেওঁ গদা উঠাই বেগেৰে ৰজাৰ ফালে ধাৱিত হ’ল।
Verse 39
खड्गेन तीक्ष्णधारेण तस्य बाहुं विचिच्छिदे । सगदं पतितं भूमौ सांगदं कटकान्वितम्
তীক্ষ্ণধাৰ খড্গেৰে তেওঁ তাৰ বাহু কাটি পেলালে; গদাসহ সেই বাহু মাটিত পৰিল, বাহুবন্ধ আৰু কটক (কঙ্কণ)ৰে অলংকৃত।
Verse 40
महारावं ततः कृत्वा वज्रस्फोटसमं तदा । रुधिरेणापि दिग्धांगो धावमानो महाहवे
তাৰপিছত বজ্ৰস্ফোট সদৃশ এক মহাগর্জন কৰি, ৰক্তে লিপ্ত অঙ্গ লৈ তেওঁ সেই মহাযুদ্ধত দৌৰি আগবাঢ়িল।
Verse 41
क्रोधेन महताविष्टो ग्रस्तुमिच्छति भूपतिम् । दुर्निवार्यः समायातः पार्श्वं तस्य च भूपतेः
প্ৰচণ্ড ক্ৰোধে আৱিষ্ট হৈ সি ৰজাক গিলি পেলাবলৈ ইচ্ছা কৰিলে। দমন কৰাটো দুৰূহ, অপ্রতিহত হৈ সি ৰজাৰ কাষলৈ একেবাৰে আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 42
नहुषेण महाशक्त्या ताडितो हृदि दानवः । पतितः सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः
নহুষে মহাশক্তিৰে দানৱৰ বুকুত আঘাত কৰিলে। সি তৎক্ষণাৎ মাটিত লুটাই পৰিল—যেন বজ্ৰাঘাতে ভাঙি পৰা পৰ্বত।
Verse 43
तस्मिन्दैत्ये गते भूमावितरे दानवा गताः । विविशुः कति दुर्गेषु कति पातालमाश्रिताः
সেই দৈত্য মাটিত পৰি যেতেই আন দানৱসকল আঁতৰি গ’ল। কিছুমানে নানা দুৰ্গত সোমাল, কিছুমানে পাতালত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 44
देवाः प्रहर्षमाजग्मुर्गंधर्वाः सिद्धचारणाः । हते तस्मिन्महापापे नहुषेण महात्मना
সেই মহাপাপী নহুষ মহাত্মাৰ হাতে নিহত হোৱাত দেবতাসকল—গন্ধৰ্ব, সিদ্ধ আৰু চাৰণসহ—আনন্দে উল্লসিত হ’ল।
Verse 45
तस्मिन्हते दैत्यवरे महाहवे देवाश्च सर्वे प्रमुदं प्रलेभिरे । तां देवरूपां तपसा प्रवर्द्धितां स आयुपुत्रः प्रतिलभ्य हर्षितः
মহাযুদ্ধত দৈত্যশ্ৰেষ্ঠ নিহত হোৱাত সকলো দেবতা অতিশয় আনন্দিত হ’ল। আৰু আয়ুৰ পুত্ৰে তপস্যাৰে বিকশিত দেৱৰূপা তেঁওক পুনৰ লাভ কৰি হর্ষে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।
Verse 115
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने पंचदशाधिकशततमोऽध्यायः
এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত—ৱেনোপাখ্যান, গুৰু-তীৰ্থ-মাহাত্ম্য, চ্যৱন-চৰিত্ৰ আৰু নহুষাখ্যানৰ অন্তৰ্গত—একশ পঞ্চদশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।