Adhyaya 10

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ततस्ते दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपूत्तराः । युद्धाद्भग्नास्तु किं कुर्युर्व्यवसायं महामते

ঋষিসকলে ক’লে: “তাৰ পাছত হিৰণ্যকশিপুৰ পুত্ৰ সেই সকলো দানৱ যুদ্ধত পৰাজিত হৈ পলাই গ’ল; হে মহামতে, তেওঁলোকে কোন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিলে?”

Verse 2

विस्तरेणापि नो ब्रूहि तेषां वृत्तमनुत्तमम् । श्रोतुमिच्छामहे सर्वे त्वत्तो वै सांप्रतं द्विज

তেওঁলোকৰ অনুত্তম বৃত্তান্ত আমাক বিস্তাৰে ক’বা। হে দ্বিজ, আমি সকলোৱে এতিয়া তোমাৰ মুখৰ পৰা শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 3

सूत उवाच । भग्ना रणात्तु ते सर्वे बलहीनास्तु वै तदा । गतदर्पाः सुदुःखार्ता दैत्यास्ते पितरं गताः

সূতে ক’লে: “যুদ্ধৰ পৰা ভগ্ন হৈ তেওঁলোক সকলোৱে তেতিয়া নিশ্চয় বলহীন হৈছিল। দৰ্প নাশ পাই, তীব্ৰ দুখে পীড়িত সেই দৈত্যসকল পিতৃৰ ওচৰলৈ গ’ল।”

Verse 4

भक्त्या प्रणम्य ते सर्वे समूचुः कश्यपं तदा । दानवा ऊचुः । भवद्वीर्यात्समुत्पत्तिरस्माकं द्विजसत्तम

তেতিয়া সকলোৱে ভক্তিভাৱে কশ্যপক প্ৰণাম কৰি ক’লে। দানৱসকলে ক’লে: “হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাৰ বীৰ্য-তেজৰ পৰাই আমাৰ উৎপত্তি হৈছে।”

Verse 5

देवतानां महाभाग दानवानां तथैव च । वयं च दानवाः सर्वे बलवीर्यपराक्रमाः

হে মহাভাগ, দেবতাসকলৰ মাজত আৰু দানৱসকলৰ মাজতো, আমিও—সকলো দানৱ—বল, বীৰ্য আৰু পৰাক্ৰমে সমৃদ্ধ।

Verse 6

उपायज्ञाः सुधीराश्च उद्यमेन समन्विताः । वयं तु बहवस्तात देवास्त्वल्पास्तथैव च

আমি উপায়জ্ঞ, সুবুদ্ধি আৰু উদ্যমে সমন্বিত। আৰু হে তাত, আমি বহু; কিন্তু দেবতাসকল অতি অল্প।

Verse 7

कथं जयंति ते सर्वे वयं भग्ना महाहवात् । तत्किं वै कारणं तात बलतेजः समन्विताः

তেন্তে তেওঁলোক সকলোৱে কেনেকৈ জয়ী হয়, আৰু আমি মহাযুদ্ধৰ পৰা পৰাভূত হৈ কিয় ভাঙি পৰিলোঁ? হে তাত, বল-তেজে সমন্বিত হোৱাতো সত্ত্বেও ইয়াৰ কাৰণ কি?

Verse 8

मत्तनागसहस्राणामेकैकस्य महामते । बलमस्ति च दैत्यस्य नास्ति देवेषु तादृशम्

হে মহামতে, প্ৰতিটো দৈত্যৰ বল হাজাৰ মত্ত হাতীৰ সমান; দেবতাসকলৰ মাজত তেনে বল নাই।

Verse 9

जयश्च दृश्यते तात देवेष्वेव महाहवे । तत्सर्वं कथयस्वैव संशयंछेत्तुमर्हसि

হে তাত, সেই মহাযুদ্ধত দেৱতাসকলৰ মাজতেই জয় দেখা যায়। সেয়ে সকলো কথা কোৱা; তুমি মোৰ সংশয় ছেদন কৰিবলৈ সক্ষম।

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे दैत्यतपश्चर्यावर्णनंनाम दशमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী পদ্মপুৰাণৰ ভূমিখণ্ডত ‘দৈত্যসকলৰ তপস্যাৰ বৰ্ণনা’ নামৰ দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।

Verse 11

वीर्यनिर्वापकस्तातो माताक्षेत्रमिदं सदा । धारणे पालने चैव पोषणे च यथैव हि

সেয়ে, হে তাত, মাতা সদায় সেই ক্ষেত্ৰ, যি বীজ গ্ৰহণ কৰি স্থিৰ কৰে; যেনেকৈ গৰ্ভধাৰণ, পালন আৰু পোষণত তাই থাকে।

Verse 12

किं कुर्याद्विषमार्थे तु पिता पुत्रे च वै तथा । अत्र प्रधानं कर्मैव मामेवं बुद्धिराश्रिता

পুত্ৰক লৈ যেতিয়া বিষম অৱস্থা উঠে, তেতিয়া পিতাই কি কৰিব? ইয়াত প্ৰধান হৈছে কৰ্মই—এইদৰে মোৰ বুদ্ধি আশ্ৰয় লয়।

Verse 13

द्वैविध्यं कर्मसंबंधं पापपुण्यसमुद्भवम् । सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते धर्म उत्तमः

কৰ্মৰ সম্পৰ্ক দ্বিবিধ—পাপ আৰু পুণ্যৰ পৰা উদ্ভৱ। কেৱল সত্যক আশ্ৰয় কৰি উত্তম ধৰ্ম আচৰণ কৰা হয়।

Verse 14

तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय हि तं सुताः । पतनाय पातकं प्रोक्तं सर्वदैव न संशयः

হে পুত্ৰসকল, তপস্যা আৰু ধ্যানৰ সৈতে যি যুক্ত, সেয়া নিশ্চয়েই মুক্তিৰ কাৰণ বুলি কোৱা হৈছে; কিন্তু পাপ (পাতক) পতনৰ কাৰণ—ইয়াত কেতিয়াও সন্দেহ নাই।

Verse 15

बलेन परिवारेण आभिजात्येन पुत्रकाः । पुण्यहीनस्य पुंसो वै तद्बलं विकलायते

হে পুত্ৰসকল, বল, পৰিয়ালৰ সহায়, উচ্চ কুলজন্ম আৰু পুত্ৰ—এই সকলো থাকিলেও, যি পুৰুষ পুণ্যহীন, তাৰ সেই বল নিশ্চয়েই ক্ষয় হয়।

Verse 16

उन्नता गिरिदुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुत्रकाः । पतंति वातवेगेन समूलास्तु घनास्तथा

হে সুপুত্ৰসকল, পৰ্বতৰ দুৰ্গসমূহত দৃঢ়মূল উচ্চ বৃক্ষো থাকে; কিন্তু বতাহৰ বেগে সিহঁত মূলসহ পতিত হয়, আৰু তেনেদৰে ঘন বনো।

Verse 17

सत्यधर्मविहीनास्ते तथायांति यमक्षयम् । साधारणः प्राणिनां च धर्म एष सुपुत्रकाः

হে সুপুত্ৰসকল, যিসকল সত্য আৰু ধৰ্মবিহীন, সিহঁতে তেনেদৰেই যমৰ লোকলৈ যায়। এইয়াই সকলো প্ৰাণীৰ সাধাৰণ ধৰ্ম।

Verse 18

येन संतरते जंतुरिह चैव परत्र च । तद्युष्माभिः परित्यक्तं सत्यं धर्मसमन्वितम्

যাৰ দ্বাৰা জীৱই এই লোকত আৰু পৰলোকতো পাৰ হয়—সেই ধৰ্মসমন্বিত সত্যক তোমালোকে ত্যাগ কৰিলা।

Verse 19

अधर्ममास्थितं पुत्रा युष्माभिः सत्यवर्जितैः । सत्यधर्मतपोभ्रष्टाः पतिता दुःखसागरे

হে পুত্ৰসকল, তোমালোকে সত্য ত্যাগ কৰি অধৰ্মক আশ্ৰয় লৈছা। সত্য, ধৰ্ম আৰু তপস্যাৰ পৰা বিচ্যুত হৈ তোমালোকে দুখৰ সাগৰত পতিত হৈছা।

Verse 20

देवाश्च सत्यसंपन्नाः श्रेयसा च समन्विताः । तपः शांतिदमोपेताः सुपुण्या पापवर्जिताः

আৰু দেৱসকল সত্যেৰে সম্পন্ন আৰু পৰম শ্ৰেয়সৰ সৈতে যুক্ত। তেওঁলোক তপস্যা, শান্তি আৰু দমেৰে সমৃদ্ধ—অতি পুণ্যৱান আৰু পাপবর্জিত।

Verse 21

यत्र सत्यं च धर्मश्च तपः पुण्यं तथैव च । यत्र विष्णुर्हृषीकेशो जयस्तत्र प्रदृश्यते

য’ত সত্য আৰু ধৰ্ম বাস কৰে, লগতে তপস্যা আৰু পুণ্যও; আৰু য’ত ইন্দ্ৰিয়ৰ অধিপতি হৃষীকেশ বিষ্ণু উপস্থিত—তাত জয় স্পষ্ট দেখা যায়।

Verse 22

तेषां सहायः संभूतो वासुदेवः सनातनः । तस्माज्जयंति ते देवाः सत्यधर्मसमन्विताः

তেওঁলোকৰ সহায়ৰূপে সনাতন বাসুদেৱ প্ৰকাশিত হ’ল। সেয়েহে সেই দেৱসকল—সত্য আৰু ধৰ্মেৰে যুক্ত—বিজয়ী হয়।

Verse 23

सहायेन बलेनैव पौरुषेण तथैव च । भवंतः किल वै पुत्रास्तपः सत्यविवर्जिताः

কেৱল সহায়, বল আৰু পুৰুষাৰ্থৰ ওপৰত ভৰসা কৰি, তোমালোকে পুত্ৰসকল—এনেকৈ কোৱা হয়—তপস্যা আৰু সত্যৰ পৰা বঞ্চিত।

Verse 24

यस्य विष्णुः सहायश्च तपश्चैव बलं तथा । तस्यैव च जयो दृष्ट इति धर्मविदो विदुः

যাৰ সহায় বিষ্ণু, আৰু যাৰ তপস্যা আৰু বল আছে—জয় নিশ্চয়কৈ কেৱল তাৰেই দেখা যায়; এইদৰে ধৰ্মবিদসকলে বুজে।

Verse 25

यूयं धर्मविहीनास्तु तपः सत्यविवर्जिताः । ऐंद्रं पदं बलेनैव प्राप्तवंतश्च पूर्वतः

তোমালোক ধৰ্মহীন, তপস্যা আৰু সত্যৰ পৰা বঞ্চিত; আগতে তোমালোক কেৱল বলৰ জোৰতে ইন্দ্ৰৰ পদ লাভ কৰিছিলা।

Verse 26

तपो विना महाप्राज्ञा धर्मेण यशसा विना । बलदर्पगुणैः पुत्रा न प्राप्यमैन्द्रकं पदम्

হে মহাপ্ৰাজ্ঞসকল, মোৰ পুত্ৰসকল: তপস্যা নাথাকিলে, আৰু ধৰ্ম আৰু যশ নাথাকিলে—বল, দৰ্প বা আন গুণ থাকিলেও ইন্দ্ৰসম পদ লাভ নহয়।

Verse 27

प्राप्याप्यैंद्रं पदं पुत्रास्ततो भ्रष्टा भवंति हि । तस्माद्यूयं प्रकुर्वंतु तपः पुत्राः समन्विताः

ইন্দ্ৰৰ উচ্চ পদ লাভ কৰিও, পুত্ৰসকল, সেয়াৰ পৰা নিশ্চয় পতিত হয়। সেয়ে তোমালোক পুত্ৰসকল—একত্ৰ আৰু স্থিৰ হৈ—তপস্যা কৰাঁ।

Verse 28

अविरोधेन संयुक्ता ज्ञानध्यानसमन्विताः । वैरं चैव न कर्तव्यं केशवेन समं कदा

অবিৰোধে একত্ৰ হৈ থাকিবা, সত্য জ্ঞান আৰু ধ্যানৰে সমন্বিত হ’বা; আৰু কেতিয়াও কেশৱৰ সৈতে বৈৰ নকৰিবা।

Verse 29

एवंविधा यदा पुत्रा यूयं धन्या भविष्यथ । परां सिद्धिं तदा सर्वे प्रयास्यथ न संशयः

যেতিয়া তোমালোক এনেদৰে ধৰ্মপৰায়ণ পুত্ৰ হ’বা, তেতিয়া তোমালোক সত্যই ধন্য হ’বা। তেতিয়া তোমালোক সকলোৱে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিবা—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 30

एवं संभाषितास्ते तु कश्यपेन महात्मना । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं दानवास्ते महौजसः

এইদৰে মহাত্মা কশ্যপে তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিলে। পিতৃবাক্য শুনি সেই মহাশক্তিশালী দানৱসকলে (তদনুসাৰে) আগবাঢ়িল।

Verse 31

प्रणम्य कश्यपं भक्त्या समुत्थाय त्वरान्विताः । सुमंत्रं चक्रिरे दैत्याः परस्परसमाहिताः

ভক্তিভাৱে কশ্যপক প্ৰণাম কৰি তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ উঠিল। তাৰ পাছত দৈত্যসকলে পৰস্পৰে একমত আৰু একাগ্ৰ হৈ এক উত্তম পৰিকল্পনা স্থিৰ কৰিলে।

Verse 32

हिरण्यकशिपू राजा तानुवाचाथ दानवान् । तपश्चैव करिष्यामो दुष्करं सर्वदायकम्

তেতিয়া ৰজা হিৰণ্যকশিপুৱে সেই দানৱসকলক ক’লে: “আমি নিশ্চয়েই দুৰূহ তপস্যা কৰিম—যি কৰাটো কঠিন, তথাপি সকলো ইচ্ছিত বৰ দান কৰে।”

Verse 33

हिरण्याक्षस्तदोवाच करिष्ये दारुणं तपः । ततो बलेन त्रैलोक्यं ग्रहीष्ये नात्र संशयः

তেতিয়া হিৰণ্যাক্ষে ক’লে: “মই ভয়ংকৰ তপস্যা কৰিম। তাৰ পৰা লাভ কৰা বলৰ দ্বাৰা মই ত্ৰিলোক দখল কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।”

Verse 34

रणे निर्जित्य गोविंदं तमिमं पापचेतसम् । व्यापाद्य देवताः सर्वाः पदमैंद्रं व्रजाम्यहम्

ৰণত গোবিন্দক জয় কৰি, আৰু সকলো দেৱতাক বধ কৰি, এই পাপচিত্ত লোকজন ইয়াতেই থাকক—মই পদ্ম-ইন্দ্ৰৰ ওচৰলৈ গম।

Verse 35

बलिरुवाच । एवं न युज्यते कर्तुं युष्माभिर्दितिजेश्वराः । विष्णुना सह यद्वैरं तद्वैरं नाशकारणम्

বলি ক’লে: “হে দিতিজ-দৈত্যসকলৰ অধিপতিসকল, তোমালোকৰ বাবে এইদৰে কৰা উচিত নহয়। বিষ্ণুৰ সৈতে যি বৈৰ, সেই বৈৰেই বিনাশৰ কাৰণ হয়।”

Verse 36

दानधर्मैस्तथा पुण्यैस्तपोभिर्यज्ञयाजनैः । तमाराध्य हृषीकेशं सुखं गच्छंति मानवाः

দানধৰ্ম, পুণ্যকৰ্ম, তপস্যা আৰু যজ্ঞ-যাজনৰ দ্বাৰা মানুহে হৃষীকেশক আৰাধনা কৰে; তাঁক আৰাধনা কৰি তেওঁলোকে সুখ লাভ কৰে।

Verse 37

हिरण्यकशिपुरुवाच । अहमेवं न करिष्ये हरेराराधनं कदा । स्वभावं तु परित्यज्य शत्रुसेवा प्रचर्यते

হিৰণ্যকশিপু ক’লে: “মই কেতিয়াও হৰিৰ এনে আৰাধনা নকৰোঁ। নিজৰ স্বভাৱ ত্যাগ কৰি, শত্রুৰ সেৱাই কৰা হয়।”

Verse 38

मरणादधिकं तं तु मानयंति हि पंडिताः । विष्णोः सेवा न वै कार्या मया चान्यैश्च दानवैः

পণ্ডিতসকলে সেই পথক মৃত্যুতকৈও অধিক ভয়ংকৰ বুলি মানে। সেয়ে বিষ্ণুৰ সেৱা নিশ্চয়েই নকৰিব—মোৰ দ্বাৰাও নহয়, আন দানৱসকলৰ দ্বাৰাও নহয়।

Verse 39

तमुवाच महात्मानं बलिः पितामहं पुनः । धर्मशास्त्रेषु यद्दृष्टं मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः

তেতিয়া বলিয়ে পুনৰ নিজৰ পিতামহ মহাত্মাক ক’লে: “ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহত তত্ত্বজ্ঞানী মুনিসকলে যি দৃষ্টান্ত দেখুৱাই উপদেশ দিছে—”

Verse 40

राजनीतियुतं मंत्रं शत्रोश्चैव प्रधानतः । हीनमात्मानमाज्ञाय रिपुं तं बलिनं तथा

ৰাজনীতি-যুক্ত পৰামৰ্শ গ্ৰহণ কৰি, আৰু শত্রুকেই প্ৰথমে বিবেচনা কৰি, মানুহে নিজৰ দুর্বলতা চিনিব লাগে—আৰু সেই বৈৰীকো বলৱান বুলি বুজিব লাগে।

Verse 41

तस्य पार्श्वे प्रगत्वैव जयकालं प्रतीक्षयेत् । दीपच्छायां समाश्रित्य तमो वसति सर्वदा

তাৰ কাষলৈ গৈয়ে জয়ৰ শুভক্ষণৰ অপেক্ষা কৰিব লাগে; কিয়নো অন্ধকাৰ দীপৰ ছাঁত আশ্ৰয় লৈ সদায় তাতেই বাস কৰে।

Verse 42

स्नेहं दशागतं प्रेक्ष्य दीपस्यापि महाबलम् । प्रकाशं याति वेगेन तमश्च वर्द्धते पुनः

যেতিয়া দেখা যায় যে দীপৰ তেল শেষ অৱস্থালৈ গৈছে, তেতিয়া দীপ মহাবল হ’লেও তাৰ পোহৰ সোনকালে ম্লান হয়—আৰু অন্ধকাৰ পুনৰ বৃদ্ধি পায়।

Verse 43

तथा प्रसादयेच्छन्नः स्नेहं निर्दिश्य तत्त्वतः । स्नेहं कृत्वासुरैः सार्द्धं धर्मभावैः सुरद्विषः

সেইদৰে, নিজৰ অভিপ্ৰায় গোপন কৰি, তত্ত্বতঃ স্নেহ দেখুৱাই তেওঁলোকক প্ৰসন্ন কৰিব লাগে। এইদৰে অসুৰসকলৰ সৈতে ‘মিত্ৰতা’ৰ বন্ধন গঢ়ি, দেৱদ্বেষী জনে ধৰ্মভাবৰ ছদ্মবেশ ধৰি আগবাঢ়ে।

Verse 44

पूर्वमुक्तं सुमंत्रं तु मुनिना कश्यपेन हि । तेन मंत्रेण राजेंद्र कुरु कार्यं स्वमात्मवान्

মুনি কশ্যপে পূৰ্বতে সেই উত্তম মন্ত্ৰ উপদেশ দিছিল। হে ৰাজেন্দ্ৰ, আত্মসংযমী হৈ সেই মন্ত্ৰৰ দ্বাৰাই নিজৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰা।

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राह दैत्यः प्रतापवान् । पौत्र नैवं करिष्येहं मानभंगं तथात्मनः

তেওঁৰ সেই বাক্য শুনি প্ৰতাপী দৈত্যে ক’লে— “হে পৌত্ৰ, মই ইয়াত তেনে নকৰোঁ, যাতে মোৰ নিজৰ মান-সম্মান ভংগ হয়।”

Verse 46

अन्ये च बांधवाः सर्वे तमूचुर्नयपंडितम् । बलिनोक्तं च यत्पुण्यं देवतानां प्रियंकरम्

তাৰ পাছত অন্য সকলো আত্মীয়েও নীতিপণ্ডিত সেই জ্ঞানীজনক ক’লে— “বলিয়ে যি পুণ্যকৰ্ম ক’লে, সেয়া নিশ্চয় দেৱতাসকলৰ প্ৰিয়কৰ।”

Verse 47

शक्रमानकरं प्रोक्तं दानवानां भयंकरम् । करिष्यामो वयं सर्वे तप एवमनुत्तमम्

ইয়াক শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ বাবে ভয়ংকৰ শত্রু আৰু দানৱসকলৰ বাবে আতংকৰূপ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। সেয়ে আমি সকলোৱে এনে অনুত্তম তপস্যা কৰিম।

Verse 48

तपसा निर्जित्य देवान्हरिष्यामः स्वकं पदम् । एवमामंत्र्य ते सर्वे निराकृत्य बलिं तदा

“তপস্যাৰ বলত আমি দেৱতাসকলক জয় কৰি নিজৰ যোগ্য পদ অধিকার কৰিম।” এইদৰে কৈ তেওঁলোকে সকলোৱে বিদায় ল’লে আৰু তেতিয়া বলিক ত্যাগ কৰিলে।

Verse 49

विष्णोः सार्द्धं महावैरं हृदि कृत्वा महासुराः । तपश्चक्रुस्ततः सर्वे गिरिदुर्गेषु सानुषु

বিষ্ণুৰ প্ৰতি মহা-বৈৰ হৃদয়ত ধৰি, সেই সকলো মহাসুৰে পৰ্বতৰ দুৰ্গ আৰু শিখৰত তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 50

एवं ते दानवाः सर्वे त्यक्तरागाः सुनिश्चिताः । कामक्रोधविहीनाश्च निराहारा जितक्लमाः

এইদৰে সেই সকলো দানৱে আসক্তি ত্যাগ কৰি দৃঢ় সংকল্প ল’লে; কাম-ক্রোধশূন্য হৈ, নিৰাহাৰে থাকি, ক্লান্তি জয় কৰিলে।