সূতে বৰ্ণনা কৰে—পদ্মনয়না দেবীয়ে ব্ৰহ্মাৰ ওচৰত এনে এটা নাম প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে তেওঁ দেৱালয়-প্ৰদেশলৈ আগবাঢ়িব পাৰে। ব্ৰহ্মাই তেওঁক সগুণ নাম “মোহিনী” দিয়ে আৰু কয় যে তেওঁৰ সান্নিধ্য ৰোগশমন আৰু আনন্দবর্ধক শক্তিৰে পূৰ্ণ। দেবীয়ে প্ৰণাম কৰি দেৱতাসকলৰ দৃষ্টিৰ আগতে শীঘ্ৰে মন্দৰ পৰ্বতলৈ গমন কৰে। তাৰ পিছত অধ্যায়ত মন্দৰৰ তীৰ্থ-মাহাত্ম্য বিস্তাৰিত হয়—বাসুকিৰ সৈতে সম্পৰ্ক, সমুদ্ৰমন্থনৰ স্মৃতি, সমুদ্ৰৰ পৰিমাপ-গভীৰতা, কূৰ্মৰ অস্থিৰ পৰা ক্ষীৰধাৰা আৰু অগ্নিৰ উৎপত্তি, আৰু পৰ্বত ৰত্ন-ঔষধিৰ ভঁৰাল, দিৱ্য ক্ৰীড়াস্থল আৰু তপস্যা উদ্দীপক ক্ষেত্ৰ হোৱা। সাত যোজন নীলদ্যুতি শিলাসন, দহ হাত মাপৰ কৌলীশ লিঙ্গ আৰু প্ৰসিদ্ধ বৃষলিঙ্গ মন্দিৰৰ উল্লেখ আছে। মোহিনী ৰাগ-তাল, মূর্ছনা আৰু গান্ধাৰ নাদসহ দিৱ্য সংগীত কৰে; তাতে স্থাৱৰতো কাম জাগে। সেয়া শুনি এজন দিগম্বৰ তপস্বী নাৰী-ৰূপ ধৰি মোহিনীৰ ওচৰলৈ আহে, পাৰ্বতীৰ দৃষ্টিত কাম আৰু লাজত দ্বিধাগ্ৰস্ত।
Verse 1
सौतिरुवाच । सा श्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं नारी कमललोचना । उवाच नाम मेदेहि येन गच्छामि मंदिरम् ॥ १ ॥
সূত ক’লে—কমলনয়না নাৰীয়ে ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি ক’লে, “মোক এটা নাম দিয়া, যাৰ দ্বাৰা মই মন্দিৰলৈ যাব পাৰোঁ।”
Verse 2
पित्रा नाम प्रकर्तव्यमपत्यानां जगत्पते । नाम पापहरं प्रोक्तं तत्कुरुष्व कुशध्वज ॥ २ ॥
হে জগত্পতে! সন্তানসকলৰ নাম পিতাই স্থিৰ কৰিব লাগে। নামক পাপহৰ বুলি কোৱা হৈছে; সেয়ে, হে কুশধ্বজ, তুমি নামকৰণ কৰা।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । यस्मादिदं जगत्सर्वं त्वया सुंदरि मोहितम् । मोहिनी नाम ते देवि सगुणं हि भविष्यति ॥ ३ ॥
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে সুন্দৰি! তোমাৰ দ্বাৰাই এই সমগ্ৰ জগত মোহিত হৈছে। সেয়ে, হে দেবী, তোমাৰ নাম ‘মোহিনী’ হ’ব, আৰু ই সগুণ নাম হ’ব।
Verse 4
दशावस्थागतः सम्यग् दर्शनात्ते भविष्यति । यदि प्राप्नोति वै सुभ्रु त्वत्संपर्कं सुखावहम् ॥ ४ ॥
সেও যদি অতি সংকট অৱস্থাত থাকে, তেন্তে তোমাৰ দৰ্শনমাত্ৰেই সি নিশ্চয় সুস্থ হ’ব—হে সুভ্ৰূ! যদি সি সুখদায়ক তোমাৰ সংস্পৰ্শ লাভ কৰে।
Verse 5
एवमुक्ता वरारोहा प्रणम्य कमलासनम् । वीक्ष्यमाणामरैर्मार्गे प्रतस्थे मंदराचलम् ॥ ५ ॥
এনেদৰে কোৱা হ’লে সেই শ্ৰেষ্ঠা নাৰী কমলাসন (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰি, পথত দেৱসকলৰ দৃষ্টিৰ মাজেৰে, মন্দৰাচললৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 6
तृतीयेन मुहूर्तेन संप्राप्ता गिरिमस्तकम् । यस्य संवेष्टने नागो वासुकिर्नहि पूर्यते ॥ ६ ॥
তৃতীয় মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে সি গিৰিশিখৰত উপস্থিত হ’ল—যি পৰ্বতক বেষ্টন কৰিবলৈ নাগ বাসুকিও কেতিয়াও সম্পূৰ্ণকৈ পেঁচাব নোৱাৰে।
Verse 7
यो धृतो हरिणा पूर्वं मथितो देवदानवैः । षड्लक्षयोजनः सिंधुर्यस्यासौ गह्वरो भवेत् ॥ ७ ॥
যিজন পূৰ্বে হৰিয়ে ধাৰণ কৰিছিল আৰু দেৱ-দানৱে মথন কৰিছিল—তাঁৰ সিন্দু ছয় লক্ষ যোজন বিস্তৃত; আৰু সেই মহাগহ্বৰেই তেওঁৰ অতল গহীনতা হয়।
Verse 8
कूर्मदेहेन संपृक्तो यो न भिन्नो गिरिर्महान् । पतता येन राजेंद्र सिंधोर्गुह्यं प्रदर्शितम् ॥ ८ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ! কূৰ্মদেহৰ সৈতে যুক্ত হৈও যি মহাগিৰি ভাঙি নাছিল—তাৰ পতনে সিন্দুৰ গোপন গহীনতা প্ৰকাশ পালে।
Verse 9
गतं ब्रह्मांडमार्गेण पयो यस्माद्गिरेर्द्विजाः । कूर्मास्थिघर्षता येन पावको जनितो महान् ॥ ९ ॥
হে দ্বিজসকল! সেই গিৰিৰ পৰা ব্রহ্মাণ্ড-মাৰ্গে পয়ঃ প্ৰবাহিত হৈছিল; আৰু তাত কূৰ্মৰ অস্থিঘৰ্ষণত মহা পাৱক জন্মিল।
Verse 10
यस्मिन्स वसते देवः सह भूतैर्दिगंबरः । न देवैर्दानवैर्वापि दृष्टो यो हि द्विजोत्तमाः ॥ १० ॥
হে দ্বিজোত্তমসকল! সেই স্থানত দিগম্বৰ হৈ ভূতগণসহ সেই দেৱ বাস কৰে; যাঁক দেৱ বা দানৱেও দেখা নাই।
Verse 11
दशवर्षसहस्राख्ये काले महति गच्छति । केयूरघर्षणे येन कृतं देवस्य चक्रिणः ॥ ११ ॥
দশ হাজাৰ বছৰ নামে জনা সেই মহাকাল গতি কৰি গ’ল; আৰু তাৰ দ্বাৰা চক্ৰধাৰী দেৱ (বিষ্ণু)ৰ বাবে কেয়ূৰ-ঘৰ্ষণ ক্ৰিয়া সম্পন্ন হ’ল।
Verse 12
रत्नानां मंदिरं ह्येष बहुधातुसमन्वितः ॥ १२ ॥
ই নিশ্চয় ৰত্নৰ মন্দিৰ, এক নিধি-ভঁৰাল; নানাবিধ ধাতু আৰু খনিজে সমৃদ্ধ।
Verse 13
क्रीडाविहारोऽपि दिवौकसां यस्तपस्विना यस्तपसोऽपि हेतु । सुरांगनानां रतिवर्द्धनो यो रत्नौषधीनां प्रभवो गिरिर्महान् ॥ १३ ॥
সেই মহাগিৰি দেৱলোকৰ ক্ৰীড়াবিহাৰ; তপস্বীৰ বাবে তপোভূমি আৰু তপস্যা জাগ্ৰত কৰা হেতু। সি সুৰাঙ্গনাৰ ৰতি বৃদ্ধি কৰে, আৰু ৰত্ন-ঔষধিৰ উৎপত্তিস্থান।
Verse 14
दशैकसाहस्रमितश्च मूले तत्संख्यया विस्तरतां गतोऽसौ । दैर्घ्येण तावंति हि योजनानि त्रैलोक्ययष्टीव समुच्छ्रितोऽसौ ॥ १४ ॥
তাৰ মূল একাদশ সহস্ৰ যোজন; সেই মাপেই সি বিস্তৃত হৈছে। উচ্চতাতোও তত যোজন—ত্রিলোক জুৰি এক দণ্ডৰ দৰে সি ঊৰ্ধ্বে নিৱিড় হৈ আছে।
Verse 15
सकांचनै रत्नमयैश्च श्रृंगैः प्रकाशयन्भूमितलं वियच्च । यस्मिन्गतः कश्यपनंदनो वै विरश्मितामेति विनष्टतेजाः ॥ १५ ॥
সুৱৰ্ণ আৰু ৰত্নময় শৃংগেৰে সি ভূমিতল আৰু আকাশ উজলাই তোলে; কিন্তু কশ্যপনন্দন সূৰ্য যেতিয়া তাত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া সি ৰশ্মিহীন হয়—যেন তাৰ তেজ লুপ্ত।
Verse 16
कांचनाकारभूतांगं सप्राप्ता कांचनप्रभा । सूर्यतेजोनिहंतारं मंदरं तेजसा स्वयम् ॥ १६ ॥
সুৱৰ্ণাকাৰ দেহ আৰু সুৱৰ্ণপ্ৰভাৰে যুত তেওঁ (দেৱী) মন্দৰ গিৰিৰ ওচৰলৈ আহিল—যি নিজৰ তেজেৰে সূৰ্যৰ দাহক তেজ দমন কৰে।
Verse 17
कुर्वती नृपकामार्थमुपविष्टा शिलातले । नीलकांतिमये दिव्ये सप्तयोजनविरतृते ॥ १७ ॥
ৰাজাক লাভ কৰাৰ বাসনাৰে তাই দিৱ্য নীল-কান্তিময়, সাত যোজন বিস্তৃত শিলাতলত বহিল।
Verse 18
तस्यां शिलायां राजेंद्र लिगं तिष्ठति कौलिशम् । दशहस्त प्रमाणं हि विस्तरादूर्द्ध्वसंख्यया ॥ १८ ॥
হে ৰাজেন্দ্ৰ! সেই শিলাৰ ওপৰত কৌলিশ লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত আছিল; সেয়া দহ হাত পৰিমিত, প্ৰস্থ আৰু ঊৰ্ধ্ব উচ্চতাৰে মাপা হৈছিল।
Verse 19
वृषलिंगेति विख्यातं प्रासादाभ्रसमं परम् । तस्मिन्बाला द्विजश्रेष्ठाश्चक्रे संगीतमुत्तमम् ॥ १९ ॥
সেই স্থান ‘বৃষলিঙ্গ’ নামে খ্যাত, মেঘস্পৰ্শী প্ৰাসাদৰ দৰে পৰম উচ্চ। তাতে সেই বালিকাই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলৰ সৈতে উৎকৃষ্ট ভক্তিময় সংগীত কৰিলে।
Verse 20
तन्त्रीता लसमायुक्तं क्लमहानिकरं परम् । समीपवर्तिनी तस्य भूत्वा लिंगस्य भामिनी ॥ २० ॥
লাস্যভঙ্গীৰে সজ্জিত আৰু চঞ্চল মাধুৰ্যৰে পূৰ্ণ সেই দীপ্তিমতী নাৰী লিঙ্গৰ ওচৰলৈ গৈ, উপস্থিতসকলৰ মাজত অতি ক্লান্তি-ব্যাকুলতা জগালে।
Verse 21
मूर्च्छनातालसहितं गांधारध्वनिसंयुतम् । तस्मिन्प्रवृत्ते राजेंद्रगीते मन्मथवर्द्धने ॥ २१ ॥
মূৰ্ছনা আৰু তালসহ, গন্ধাৰ স্বৰৰ ধ্বনিযুক্ত—হে ৰাজেন্দ্ৰ! সেই গীত আৰম্ভ হতেই সেয়া মন্মথক বৃদ্ধি কৰিল।
Verse 22
बभूव स्थावराणां हि स्पृहा तस्मिन्मुनीश्वराः । न च दैवं न चादैवं गीतं तादृग्बभूव ह ॥ २२ ॥
হে মুনীশ্বৰসকল, সেই পবিত্ৰ ঘটনা/স্থানৰ প্ৰতি স্থাৱৰ সত্তাসকলৰ মাজতো স্পৃহা জাগিল। তেনে গীত—না কেৱল দৈৱ, না অদৈৱ—আগতে কেতিয়াও শুনা নাছিল॥২২॥
Verse 23
मोहिनीमुखनिर्गीतं गीतं सत्वविमोहनम् ॥ २३ ॥
মোহিনীৰ মুখৰ পৰা নিৰ্গত সেই গীত এনেকুৱা যে, সত্ত্বগুণযুক্ত শুদ্ধচিত্তকেও বিমোহিত কৰে—সম্মোহন মন্ত্ৰৰ দৰে॥২৩॥
Verse 24
श्रुत्वैव गीतं हि दिगम्बरस्तु तेनैव रूपेण वरांगनायाः । कामातुरो भोक्तुमनाश्चचाल तां मोहिनीं पार्वतिदृष्टिलज्जः ॥ २४ ॥
সেই গীত শুনামাত্ৰে দিগম্বৰ তপস্বী তৎক্ষণাৎ সেই সুন্দৰীৰেই ৰূপ ধাৰণ কৰিলে। কামাতুৰ হৈ ভোগৰ ইচ্ছাৰে সি মোহিনীৰ ফালে আগবাঢ়িল; কিন্তু পাৰ্বতীৰ দৃষ্টিৰ কথা সুঁৱৰি লজ্জিতও হ’ল॥২৪॥
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मंदरर्णनं नामाऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ উত্তৰভাগত মোহিনীচৰিতৰ অন্তৰ্গত ‘মন্দৰ-বৰ্ণন’ নামৰ অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল॥৮॥
The narrative treats naming as a dharmic act with sin-dispelling force (nāma as pāpa-hara) and frames “Mohinī” as a saguṇa designation—linking divine identity to manifest qualities accessible through darśana. This supports the Uttara-bhāga’s tīrtha logic: salvation and healing can occur through contact, sight, and presence at a sanctified locus.
Mandara is presented with measurable cosmography (yojanas, heights, bases), material sacrality (minerals, gems, healing herbs), tapas-activation (austerity-kindling), and shrine specificity (Kauliśa Liṅga, Vṛṣaliṅga). These features convert myth into a pilgrimage-ready sacred geography.
By embedding technical markers of performance (melodic progressions and rhythmic cycles) into a shrine narrative, the chapter depicts worship as embodied ritual aesthetics—sound as a force that transforms consciousness (even stirring kāma), reinforcing temple space as an experiential ‘technology’ of dharma.