মোহিনীৰ প্ৰশ্নত বসুৱে গঙ্গাতীৰৰ ‘কামোদা’ তীৰ্থৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে। তেওঁ এই ক্ষেত্ৰক ক্ষীৰসাগৰ-মন্থনৰ সৈতে সংযোগ কৰি কয় যে তাত চাৰিটা ‘কন্যাৰত্ন’ উদ্ভৱ হৈছিল—ৰমা, বাৰুণী, কামোদা আৰু বৰা। বিষ্ণুৰ অনুমতিত অসুৰে বাৰুণীক গ্ৰহণ কৰে, আৰু লক্ষ্মী বিষ্ণুৰ অচল সহধৰ্মিণী ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়। দেবতাসকলে ভৱিষ্য উদ্দেশ্য জানি বিষ্ণুৰ আদেশত কামোদা-নগৰত ধ্যানমগ্ন, বিষ্ণু-সংযোগ কামনাকাৰী দেবী কামোদাক পূজা কৰে; তাত হৃদয়ভক্তিৰে বিষ্ণু সুলভ বুলি কোৱা হৈছে। দেবীৰ আনন্দাশ্ৰু গঙ্গাত পৰি সুগন্ধি হালধীয়া ‘কামোদ’ পদ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। বিধিপূৰ্বক পূজাত ইষ্টসিদ্ধি, অবিধিত দুঃখ। তীৰ্থ গঙ্গাদ্বাৰৰ ওপৰত; এক বছৰ দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্রজপ, বাৰ বছৰ কৰিলে সাক্ষাৎ দৰ্শন। চৈত্ৰ দ্বাদশীত স্নান-শ্ৰৱণে পুণ্য আৰু কামনা পূৰ্ণ হয়; ভক্তিৰে কাহিনী শুনিলে পাপ নাশ হয়।
Verse 1
अथ कामोदामाहात्म्यम् । मोहिन्युवाच । कामोदायास्तु माहात्म्यं ब्रूहि मे द्विजसत्तम । यच्छ्रुत्वाहं तव मुखात्प्रसन्ना स्यां कृतार्थवत् ॥ १ ॥
এতিয়া কামোদা তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য। মোহিনী ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, মোক কামোদাৰ মাহাত্ম্য কওক; আপোনাৰ মুখৰ পৰা শুনি মই প্ৰসন্ন হৈ কৃতাৰ্থবৎ হ’ম।
Verse 2
वसुरुवाच । श्रृणु देवि प्रवक्ष्यामि कामोदाख्यानकं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ २ ॥
বসু ক’লে—হে দেবী, শুনা; মই কামোদা নামৰ শুভ আখ্যান ক’ম। ইয়াক শুনিলে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 3
कामोदाख्यं पुरं देवि गंगातीरे व्यवस्थितम् । कामोदा यत्र वर्तंते सार्द्धं देवैर्हरिप्रियाः ॥ ३ ॥
হে দেবী, গঙ্গাৰ তীৰত ‘কামোদা’ নামৰ এখন নগৰ অৱস্থিত। তাত হৰিপ্ৰিয় কামোদাসকল দেৱতাসকলৰ সৈতে একেলগে বাস কৰে।
Verse 4
यदा सुरासुरैर्देवि मथितः क्षीरसागरः । कामोदा सा तदोत्पन्ना कन्यारत्नचतुष्टये ॥ ४ ॥
হে দেৱী, যেতিয়া দেৱতা আৰু অসুৰে ক্ষীৰসাগৰ মন্থন কৰিলে, তেতিয়াই কামোদা নামৰ দেৱী চাৰিখন কন্যা-ৰত্নৰ মাজৰ এক ৰূপে উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 5
कन्या रमाख्या प्रथमा द्वितीया वारुणी स्मृता । कामोदाख्या तृतीया तु चतुर्थी तु वराभिधा ॥ ५ ॥
সেই কন্যা-ৰত্নসমূহৰ ভিতৰত প্ৰথমখন ‘ৰমা’ নামে প্ৰসিদ্ধ, দ্বিতীয়খন ‘ৱাৰুণী’ বুলি স্মৃত; তৃতীয়খন ‘কামোদা’ আৰু চতুৰ্থখন ‘ৱৰা’ নামে পৰিচিত।
Verse 6
तत्र कन्यात्रयं प्राप्तुं विष्णुना प्रभविष्णुना । वारुणी त्वसुरैर्नीता विष्णुदेवाज्ञया सति ॥ ६ ॥
তাত সৰ্বশক্তিমান বিষ্ণুৱে তিনিখন কন্যা লাভ কৰিব পৰাকৈ, বিষ্ণুদেৱৰ আজ্ঞাৰে বাৰুণীক অসুৰে লৈ গ’ল।
Verse 7
ततः प्रभृति लक्ष्मीस्तु विष्णोर्वक्षस्थले स्थिता । बभूव विष्णुपत्नी सा सपत्नीरहिता शुभे ॥ ७ ॥
সেই সময়ৰ পৰা লক্ষ্মী বিষ্ণুৰ বক্ষস্থলত স্থিত হৈ ৰ’ল; হে শুভে, তেওঁ বিষ্ণুৰ পত্নী হ’ল আৰু কোনো সহপত্নী বা প্ৰতিদ্বন্দ্বিনী নাছিল।
Verse 8
भविष्यकार्यं विज्ञाय देवा विष्णुसमाज्ञया । कामोदाख्ये पुरे देवीं कामोदां पूजयंति हि ॥ ८ ॥
ভৱিষ্যতে হ’বলগীয়া কাৰ্য জানি, দেৱগণে বিষ্ণুৰ আজ্ঞাৰে ‘কামোদা’ নামৰ নগৰত কামোদা দেৱীক নিশ্চয় পূজা কৰে।
Verse 9
सा तत्र वर्तते नित्यं विष्णुसंयोगकाम्यया । भार्यात्वं भावतः प्राप्ता विष्णुध्यानपरायणा ॥ ९ ॥
সেয়ে তাত সদায় থাকে, বিষ্ণুৰ সংযোগ লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে। অন্তৰৰ ভাৱভক্তিৰ বলত পত্নীভাব প্ৰাপ্ত হৈ সেয়ে বিষ্ণুধ্যানত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণা থাকে।
Verse 10
स तत्र भावगम्यो वै विष्णुः सर्वगतो महान् । अनयापि तया नित्यं वर्तते तत्समीपतः ॥ १० ॥
তাত সেই মহান সৰ্বব্যাপী বিষ্ণু ভাৱভক্তিৰ দ্বাৰাই লাভ্য। আৰু তাইৰ দ্বাৰাও তেওঁ নিত্য সেই স্থানৰ ওচৰতেই বিরাজ কৰে।
Verse 11
स देवैर्वासुरैर्देवि मुनिभिर्मानवैस्तथा । अलक्ष्यदेहो विश्वात्मा वर्तते ध्यानगोचरः ॥ ११ ॥
হে দেৱী! তেওঁ দেৱ আৰু অসুৰৰ মাজত, মুনিসকলৰ মাজত আৰু মানুহৰ মাজতো বিদ্যমান। তেওঁৰ দেহ ইন্দ্ৰিয়গোচৰ নহয়; তেওঁ বিশ্বাত্মা আৰু ধ্যানৰ দ্বাৰা গম্য।
Verse 12
ध्यानेनैव प्रपश्यंति देवाश्च मुनयो विभुम् । कामोदा सा महाभागा यदा हसति मोहिनि ॥ १२ ॥
ধ্যানৰ দ্বাৰাই দেৱ আৰু মুনিসকলে সেই বিভুক দৰ্শন কৰে। তেতিয়া সেই মহাভাগ্যা, মোহিনী কামোদা মৃদু হাঁহে।
Verse 13
हर्षेण तु समाविष्टा तदाश्रूणि पतंति च । आनंदाश्रूणि गंगायां पतितानि सुरेश्वरि ॥ १३ ॥
হৰ্ষত আপ্লুত হৈ তেতিয়া তাইৰ চকুপানী ঝৰে। হে সুৰেশ্বৰী! সেই আনন্দাশ্ৰু গংগাত পতিত হয়।
Verse 14
कामोदाख्यानि पद्मानि तानि तत्र भवंति च । पीतानि च सुगंधीनि महामोदप्रदानि च ॥ १४ ॥
সেই ঠাইতো ‘কামোদ’ নামে খ্যাত পদ্মো আছে; সিহঁত সেই স্থানতে জন্মে—হলুদ বৰ্ণৰ, সুগন্ধি আৰু মহা আনন্দ দানকাৰী।
Verse 15
यस्तु भाग्यवशाल्लब्ध्वा तानि तैः पूजयेच्छिवम् । स लभेद्वांछितान्कामानित्याज्ञा पारमेश्वरी ॥ १५ ॥
যি কোনো ব্যক্তি ভাগ্যবশত সেয়া লাভ কৰি, সেয়াৰে শিৱৰ পূজা কৰে—সেইজন ইচ্ছিত ফল লাভ কৰে; ই পৰমেশ্বৰৰ পৰম আজ্ঞা।
Verse 16
दुःखजानि तथाश्रूणि कदाचित्प्रपतंति हि । तेभ्यश्च तानि पद्मानि विगंधीन्युद्भवंति च ॥ १६ ॥
দুখৰ পৰা জন্মা অশ্ৰু কেতিয়াবা সঁচাকৈয়ে ঝৰে; আৰু সেই অশ্ৰুৰ পৰাই সেই পদ্মো উদ্ভৱ হয়—সুগন্ধি আৰু পবিত্ৰ।
Verse 17
तैस्तु यः पूजयेद्देवं शंकरं लोकशंकरम् । स युज्येताखिलैर्दुःखैः पूर्वपापैर्विमोहितः ॥ १७ ॥
কিন্তু যি জনে সেই (অনুচিত উপায়ে) লোকমঙ্গলকাৰী দেব শংকৰক পূজা কৰে, সি পূৰ্বপাপৰ মোহত পৰি সকলো দুখত পতিত হয়।
Verse 18
गंगाद्वारादुपरि च दशयोजनके स्थितम् । कामोदं तत्र वर्षैकं यो जपेद्द्वादशाक्षरम् ॥ १८ ॥
গঙ্গাদ্বাৰৰ ওপৰে দহ যোজন দূৰত ‘কামোদ’ নামৰ তীৰ্থ আছে। যি তাত এক বছৰ থাকি দ্বাদশাক্ষৰ মন্ত্ৰ জপ কৰে, সি ইষ্টাৰ্থসিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 19
वर्षांते चैत्रमासस्य द्वादश्यां विधिनंदिनि । वासतौ च श्रियं दृष्ट्वा सा हसेद्धर्षतः सदा ॥ १९ ॥
বৰ্ষাৰ শেষত, চৈত্ৰ মাহৰ দ্বাদশীত—হে বিধি-প্ৰিয়ে! তাত অধিষ্ঠিতা শ্ৰী (লক্ষ্মী)ক দেখি সি সদায় হৰ্ষে হাঁহে।
Verse 20
तानि पद्मानि स लभेन्नान्यदा कोऽपि कर्हिचित् । तत्र यः स्नाति मनुजां विष्णुभक्तिपरायणः ॥ २० ॥
সেই পদ্মসদৃশ ফল সি-এ লাভ কৰে; আন কোনোবাই কেতিয়াও, আন সময়ত, সেয়া নাপায়। মানুহৰ মাজত যি তাত স্নান কৰে আৰু বিষ্ণুভক্তিত সম্পূৰ্ণ পৰায়ণ, সি-এ সেয়া প্ৰাপ্ত কৰে।
Verse 21
ध्यात्वा पुरं च कामोदं स भवेद्विष्णुवल्लभः । देवतानां पितॄणां च वल्लभो नात्र संशयः ॥ २१ ॥
কামোদ নামৰ নগৰখন ধ্যান কৰিলে সি বিষ্ণুৰ প্ৰিয় হয়; দেৱতা আৰু পিতৃগণৰো প্ৰিয় হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 22
यो द्वादश समास्तत्र तिष्ठेज्जपपरायणः । स लभेद्दर्शनं साक्षात्कामोदायाः शुभानने ॥ २२ ॥
যি তাত বাৰ বছৰ জপত পৰায়ণ হৈ থাকে, হে শুভাননে! সি কামোদা দেৱীৰ সাক্ষাৎ দৰ্শন লাভ কৰে।
Verse 23
यं यं चिंतयते कामं तत्र तीर्थे नरः शुचिः । स्नानमात्रेण लभते तं तमैहिकमंगने ॥ २३ ॥
সেই তীৰ্থত শুচি মানুহে যি যি কামনা চিন্তা কৰে, হে সুন্দৰী! কেৱল স্নানমাত্ৰেই সি সেই সেই ঐহিক ফল লাভ কৰে।
Verse 24
एतद्धि परमं तीर्थं लभ्यं भाग्यवशाद्भवेत् । हिमात्ययादगे भद्रे दुर्गभं विकटस्थलम् ॥ २४ ॥
নিশ্চয় ই পৰম তীৰ্থ; সুভাগ্যবশতেহে ই লাভ হয়। হে ভদ্ৰে, হিমালয়-শ্ৰেণীত দুৰ্গম আৰু বিকট স্থানত ই অৱস্থিত।
Verse 25
एतत्ते सर्वमाख्यातं कामोदाख्यानकं शुभम् । यः श्रृणोति नरो भक्त्या सोऽपि पापैः प्रमुच्यते ॥ २५ ॥
এই শুভ ‘কামোদ’ আখ্যান মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ। যি নৰ ভক্তিভাৱে ই শ্ৰৱণ কৰে, সিও পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 26
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने उत्तरभागे वसुमोहिनी संवादे कामोदाख्यानं नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६८ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ বৃহদুপাখ্যানৰ উত্তৰভাগত, বসু–মোহিনী সংবাদত ‘কামোদাখ্যান’ নামৰ অষ্টষষ্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
The chapter presents mantra-japa as the operative sādhana that activates the tīrtha’s promise: residence at Kāmodā combined with repetition of the twelve-syllabled Viṣṇu mantra is said to yield iṣṭa-siddhi (desired aims) within a year, and sustained japa for twelve years culminates in direct vision (darśana) of Goddess Kāmodā—framing bhakti and mantra as the bridge between sacred place and divine accessibility.
It distinguishes auspicious worship using the proper, fortune-granted Kāmoda lotuses—said to grant desired results by Śiva’s command—from worship performed through improper means (associated with sorrow-born tears), which leads to suffering and delusion. The intent is to emphasize ritual propriety (aucitya) and ethical purity as prerequisites for beneficial phala in vrata-kalpa and tīrtha practice.