মোহিনী প্ৰসঙ্গত ৰজা ৰুক্মাঙ্গদে হৰিবাসৰ/একাদশীৰ দিনা অন্নত্যাগ-ব্ৰত অটলভাৱে পালন কৰাৰ দৃঢ় সংকল্প প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ কয়—খ্যাতি নষ্ট হওক, মিছলীয়া বুলি অপবাদ হওক, ৰাজ্যহানি হওক, লোকনিন্দা, প্ৰিয়জন-বিয়োগ, আনকি মৃত্যু বা নৰকো সহিব; তথাপি একাদশী-ব্ৰত ভংগ নকৰোঁ। অধ্যায়ে একাদশী উপবাসক পাপনাশক, যশ-পুণ্যদায়ক সাধনা বুলি মহিমা কৰে আৰু নিষিদ্ধ ভোজন, কুসঙ্গ, মদ্যপান আদি অতিক্ৰমী জীৱনধাৰাৰ নিন্দা কৰে। ‘এইটো মোৰ’ বোলা মোহ-মমতাক বন্ধনৰ মূল বুলি দেখুৱাই ব্ৰতজনিত আত্মসংযমৰ মহত্ত্ব সূচায়। ভেৰীৰ ধ্বনিৰ দৰে জনসমক্ষে প্ৰতিষ্ঠিত এই ব্ৰতনিষ্ঠাৰ বাবেই ৰুক্মাঙ্গদৰ ত্ৰিলোকখ্যাতি স্থিৰ—এইয়াই উপসংহাৰ।
Verse 1
राजोवाच । कीर्तिर्नश्यतु मे पुत्र ह्यनृती वा भवाम्यहम् । गतो वा नरकं घोरं कथं भोक्ष्ये हरेर्दिने ॥ १ ॥
ৰাজাই ক’লে—পুত্ৰ, মোৰ কীৰ্তি নষ্ট হওক, মই মিছলীয়া হওঁ, বা ভয়ংকৰ নৰকলৈ যাওঁ; তথাপি হৰিৰ পবিত্ৰ দিনত মই কেনেকৈ আহাৰ কৰিম?
Verse 2
ब्रह्मणो निलयं यातु देवीयं मोहिनी सुत । भूयो भूयो वदति मां दुर्मेधाश्च सुबालिशा ॥ २ ॥
হে মোহিনীৰ পুত্ৰ, এই দেৱী ব্ৰহ্মাৰ ধামলৈ যাওক। এই দুৰ্বুদ্ধি, অতি বালিশ লোকসকলে মোক বাৰে বাৰে এইদৰে কয়।
Verse 3
नापरं कामये राज्यं वसुधां वसु किंचन । मुक्त्वैवं वासरे विष्णोर्भोजनं पापनाशने ॥ ३ ॥
মোৰ আন একো কামনা নাই—না ৰাজ্য, না পৃথিৱী, না কোনো ধন। বিষ্ণুৰ দিনত পাপনাশক ব্ৰত ৰূপে আহাৰ ত্যাগ কৰাই মোৰ সংকল্প।
Verse 4
यद्यहं कुत्सितां योनिं व्रजेयं क्रिमिसंज्ञिताम् । तथापि नैव कर्ताहं भोजनं हरिवासरे ॥ ४ ॥
মই ‘কৃমি’ বুলি জনা নিন্দিত যোনিত পৰিলেও, হৰিৰ দিনত মই কেতিয়াও আহাৰ নকৰোঁ।
Verse 5
एषा गुरुतरा भूत्वा लोकानां शिक्षयान्विता । दुंदुभी कुर्वती नादं सा कथं वितथा भवेत् ॥ ५ ॥
এই উপদেশ লোকসকলৰ শিক্ষাৰে যুক্ত হৈ অতি গম্ভীৰ হৈছে; ই দুন্দুভিৰ নাদৰ দৰে গুঞ্জৰিত—তেন্তে ই মিছা কেনেকৈ হ’ব?
Verse 6
अभक्ष्यभक्षणं कृत्वा अगम्यागमनं तथा । अपेयं चैव पीत्वा तु किं जीवेच्छरदः शतम् ॥ ६ ॥
অভক্ষ্য ভক্ষণ কৰি, অগম্য ঠাইলৈ গৈ আৰু অপেয় পান কৰি—এনে পাপাচৰণ লৈ শতবছৰ জীয়াই থাকিলেও কি লাভ?
Verse 7
असत्यं वापि कृत्वाहं त्यक्तराज्यनयः क्षितौ । धिक्कृतोऽपि जनैः सर्वैर्न भोक्ष्ये हरिवासरे ॥ ७ ॥
মই অসত্য ক’লেও, ৰাজ্যনীতি আৰু শক্তি হেৰুৱাই মাটিত পতিত হলেও, সকলোৱে নিন্দা কৰিলেও—হৰিবাসৰত (একাদশী) মই আহাৰ নকৰোঁ।
Verse 8
वियोगे चपलापांग्या यदि चेन्मरणं मम । तच्चापि वरमेवात्र न भोक्ष्ये हरिवासरे ॥ ८ ॥
চঞ্চল পাৰ্শ্বদৃষ্টিযুক্ত নাৰীৰ বিৰহত যদি মোৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে সেয়াই ইয়াত শ্ৰেয়; হৰিবাসৰত (একাদশী) মই আহাৰ নকৰোঁ।
Verse 9
कथं हर्षमहं कर्ता मार्तंडतनयस्य वै । व्रजद्भिर्मनुजैर्मार्गे निरयस्यातिदुःखितैः ॥ ९ ॥
মাৰ্তণ্ডৰ পুত্ৰ (যম)ৰ কাৰণে মই কেনেকৈ হৰ্ষ কৰোঁ, যেতিয়া পথত মানুহ অতি দুখত পিষ্ট হৈ নৰকৰ ফালে তাড়িত হৈছে?
Verse 10
यास्तु शून्याः कृतास्तात मया नरकपंक्तयः । जनैः पूर्णा भविष्यंति मयि भुक्ते तु ताः सुत ॥ १० ॥
বৎস, মই যি নৰকৰ শাৰীসমূহ শূন্য কৰি ৰাখিছিলোঁ, মই ফল ভোগ কৰাৰ পাছত সেয়া পুনৰ আন মানুহেৰে পূৰ্ণ হ’ব।
Verse 11
मास्म सीमन्तिनी पुत्र कुक्षौ संधारयेत्सुतम् । समर्थो यस्तु शत्रूणां हर्षं संजनयेद्भुवि ॥ ११ ॥
হে গৰ্ভৱতী নাৰী, এনে পুত্ৰক গৰ্ভত ধাৰণ নকৰিবা, যি সামৰ্থৱান হৈও পৃথিৱীত শত্ৰুৰ আনন্দৰ কাৰণ হৈ পৰে।
Verse 12
भोजनं वासरे विष्णोरेतदेव हियाचते । तन्न दास्यामि मोहिन्या याचितोऽपि सुरासुरैः ॥ १२ ॥
বিষ্ণুৰ পৱিত্ৰ দিনত তাই কেৱল ভোজন বিচাৰিছে। কিন্তু মই মোহিনীক, আনকি দেৱতা আৰু অসুৰসকলে খুজিলেও, সেয়া নিদিওঁ।
Verse 13
पिबेद्विषं विशेद्वह्निं निपतेत्पर्वताग्रतः । आकाशभासा स्वशिरश्छिंद्यादेव वरासिना ॥ १३ ॥
বিষ পান কৰা, জুইত প্ৰৱেশ কৰা, পৰ্বতৰ শিখৰৰ পৰা জপিয়াই দিয়া বা আকাশৰ দৰে উজ্জ্বল তৰোৱালেৰে নিজৰ মূৰ কাটি পেলোৱাও শ্ৰেয় (তথাপিও একাদশীত ভোজন কৰা উচিত নহয়)।
Verse 14
न भोक्ष्यते हरिदिने राजा रुक्मांगदः क्षितौ । रुक्मांगदेति मन्नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये ॥ १४ ॥
হৰিৰ দিনত (একাদশী) ৰজা ৰুক্মাঙ্গদই পৃথিৱীত ভোজন নকৰিব। এই কাৰণেই 'ৰুক্মাঙ্গদ' নামেৰে মই ত্ৰিভুবনত প্ৰসিদ্ধ।
Verse 15
एकादश्युपवासेन तन्मया संचितं यशः । स कथं भोजनं कृत्वा नाशये स्वकृतं यशः ॥ १५ ॥
একাদশীৰ উপবাসৰ দ্বাৰা মই যি যশ সঞ্চয় কৰিছোঁ, ভোজন কৰি মই মোৰ সেই অৰ্জিত যশ কেনেকৈ নষ্ট কৰিম?
Verse 16
म्रियते यदि वा गच्छति निपतति नश्येच्च खंडशो वापि । विरमति तदपि न चेतो मामकमिति मोहिनीहेतोः ॥ १६ ॥
সেয়া মৰক বা গুচি যাওক, পৰি যাওক, নষ্ট হওক—এমনকি খণ্ড খণ্ড হলেও—মোহৰ কাৰণে মন ‘এইটো মোৰ’ এই ভাবনা ত্যাগ নকৰে।
Verse 17
परित्यजाम्येष निजं हि जीवितं लोकैः समेतः सहदारभृत्यैः । न त्वेव कुर्यां मधुसूदनस्य दिने सुपुण्येऽन्ननिषेवणं हि ॥ १७ ॥
মই মোৰ লোক, পত্নী আৰু সেৱকসকলসহ এই জীৱনো ত্যাগ কৰিব পাৰোঁ; কিন্তু মধুসূদন (বিষ্ণু)ৰ পৰম পুণ্য দিনত কেতিয়াও অন্নভোজন নকৰোঁ।
Verse 18
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते षड्वविंशोऽध्यायः ॥ २६ ॥
এইদৰে শ্ৰী বৃহন্নাৰদীয় পুৰাণৰ উত্তৰভাগত ‘মোহিনীচৰিত’ নামৰ ষড়বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
The chapter presents Ekādaśī as a directly Hari-centered observance whose fruit is both moral (restraint and purity) and metaphysical (sin-destruction and merit). Because it is tied to Viṣṇu’s sacred time, violating it is portrayed as more spiritually ruinous than worldly losses; hence the king ranks the vow above reputation, sovereignty, and even survival.
It warns against a life normalized around prohibited consumption and association—“eating what must not be eaten… consorting with whom one must not… drinking what must not”—and implies that longevity without dharma is meaningless. Ekādaśī becomes the emblem of disciplined living that reverses such decline.