Adhyaya 99

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत तीर्थयात्रापर्वमें लोमशती र्थयात्राके प्रस॑ंगमें अगस्त्योपाख्यानविषयक अद्ठदानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९८ ॥ हम आय न () हि २ 7 एकोनशततमो<ध्याय: अगस्त्यजीका इल्वलके यहाँ धनके लिये जाना

লোমশ ক’লে—মহর্ষিসকলৰ সৈতে উপস্থিত হোৱা সেই ৰজাসকল আহিছে বুলি জানি ইল্বলে মন্ত্ৰীসকলসহ নিজৰ ৰাজ্যৰ সীমান্তলৈ গৈ তেওঁলোকক যথোচিত সন্মানে আদৰ-সত্কাৰ কৰিলে।

Verse 2

लोमशजी कहते हैं--राजन्‌! इल्वलने महर्षिसहित उन राजाओंको आता जान मन्त्रियोंके साथ अपने राज्यकी सीमापर उपस्थित होकर उन सबका पूजन किया ।।

লোমশ ক’লে—হে ৰাজন! মহর্ষিসকলৰ সৈতে আহি থকা সেই ৰজাসকলৰ আগমন সংবাদ পাই ইল্বলে মন্ত্ৰীসকলসহ ৰাজ্যসীমান্তত উপস্থিত হৈ সকলোকে যথাৱিধি পূজা-সত্কাৰ কৰিলে। তাৰ পাছত, হে কৌৰৱ! সেই সময়ত অসুৰশ্ৰেষ্ঠ ইল্বলে আতিথ্য কৰিলে—নিজ ভ্ৰাতা বাতাপিক সুসংস্কৃত কৰি (ৰন্ধা মাংসৰূপে) পৰিবেশন কৰি।

Verse 3

ततो राजर्षय: सर्वे विषण्णा गतचेतस: । वातापिं संस्कृतं॑ दृष्टवा मेषभूतं महासुरम्‌,भेड़के रूपमें महान्‌ दैत्य वातापिको ही राँधा गया देख उन सभी राजर्षियोंका मन खिन्न हो गया और वे अचेतसे हो गये

তাৰ পাছত সকলো ৰাজর্ষি, মেষৰূপে ৰন্ধা মহাসুৰ বাতাপিক দেখি, গভীৰ বিষণ্ণতাত নিমগ্ন হ’ল; তেওঁলোকৰ চিত্ত ভাঙি পৰিল আৰু তেওঁলোক যেন বোধশূন্য হৈ ৰ’ল।

Verse 4

अथाब्रवीदगस्त्यस्तान्‌ राजर्षनृषिसत्तम: । विषादो वो न कर्तव्यो हाहं भोक्ष्ये महासुरम्‌

তেতিয়া ৰাজর্ষিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু নৰসকলৰ মাজত উত্তম ঋষি অগস্ত্যই তেওঁলোকক ক’লে—“তোমালোকে বিষাদ নকৰিবা। এই মহাদানৱক মই নিজেই ভক্ষণ কৰিম।” এই কথা কৈ মহর্ষি অগস্ত্য প্রধান আসনত বহিল; আৰু দানৱৰাজ ইল্বলে যেন হাঁহি হাঁহি, প্ৰবঞ্চনাৰ অভিপ্ৰায়ে, সেই মাংস তেওঁলৈ আগবঢ়ালে—কিন্তু অগস্ত্যৰ নিৰ্ভীক সংকল্পৰ আগত তাৰ কপটতা ব্যৰ্থ হ’ল।

Verse 5

धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महानृषि: । त॑ पर्यवेषद्‌ दैत्येन्द्र इल्वल: प्रहसन्निव

সন্মানাসন ওচৰলৈ গৈ মহাৰ্ষি অগস্ত্য বহিল। তেতিয়া দানৱেন্দ্ৰ ইল্বলে যেন মনতে হাঁহি, সেই (অৰ্পিত) মাংস তেওঁলৈ আগবঢ়ালে।

Verse 6

अगस्त्य एव कृत्स्नं तु वातापिं बुभुजे ततः । भुक्तवत्यसुरो55ह्लानमकरोत्‌ तस्य चेल्वल:,अगस्त्यजी ही वातापिका सारा मांस खा गये; जब वे भोजन कर चुके, तब असुर इल्वलने वातापिका नाम लेकर पुकारा

তেতিয়া অগস্ত্যই একাই বাতাপিক সম্পূৰ্ণভাৱে ভক্ষণ কৰিলে। ঋষিৰ আহাৰ শেষ হোৱাৰ পাছত, উপহাস কৰি ক্ষতি সাধনৰ অভিপ্ৰায়ে অসুৰ ইল্বলে ‘বাতাপি’ নাম লৈ মাতিলে।

Verse 7

ततो वायु: प्रादुरभूदधस्तस्य महात्मन: । शब्देन महता तात गर्जन्निव यथा घन:,तात! उस समय महात्मा अगस्त्यकी गुदासे गर्जते हुए मेघकी भाँति भारी आवाजके साथ अधोवायु निकली

তেতিয়া সেই মহাত্মাৰ নিম্নদেশৰ পৰা বায়ু ওলাই আহিল—হে তাত!—আৰু ই ডাঙৰ শব্দে, যেন মেঘ গর্জে, তেনেকৈ গর্জি উঠিল।

Verse 8

वातापे निष्क्रमस्वेति पुन: पुनरुवाच ह । त॑ प्रहस्याब्रवीद्‌ राजन्नगस्त्यो मुनिसत्तम:,इल्वल बार-बार कहने लगा--'वातापे! निकलो-निकलो।” राजन्‌! तब मुनिश्रेष्ठ अगस्त्यने उससे हँसकर कहा--

ইল্বলে পুনঃ পুনঃ ক’লে—“বাতাপি, ওলাই আহ!” তেতিয়া, হে ৰাজন, মুনিশ্ৰেষ্ঠ অগস্ত্যই হাঁহি ক’লে—

Verse 9

कुतो निष्क्रमितुं शक्तो मया जीर्णस्तु सो5सुर: । इल्वलस्तु विषण्णो<भूद्‌ दृष्टवा जीर्ण महासुरम्‌

লোমশ ক’লে—“সেই অসুৰ এতিয়া কেনেকৈ বাহিৰ ওলাব? লোকহিতৰ বাবে মই তাক জীৰ্ণ কৰি পেলাইছোঁ।” মহাবলী বাতাপি জীৰ্ণ হোৱা দেখি ইল্বল শোক আৰু বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 10

प्राउजलिश्न सहामात्यैरिदं वचनमब्रवीत्‌ | किमर्थमुपयाता: स्थ ब्रूत कि करवाणि व:

তাৰ পাছত সি মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে হাত জোৰ কৰি ক’লে—“আপোনালোক কোন উদ্দেশ্যে ইয়ালৈ আহিছে? কওক—মই আপোনালোকৰ কি সেৱা কৰোঁ?”

Verse 11

प्रत्युवाच ततो5गस्त्य: प्रहसन्निल्चलं तदा । ईशं हासुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम्‌,तब महर्षि अगस्त्यने हँ-कर इल्वलसे कहा--“असुर! हम सब लोग तुम्हें शक्तिशाली शासक एवं धनका स्वामी समझते हैं

তেতিয়া অগস্ত্য মুনিয়ে মৃদু হাঁহি হাঁহি ইল্বলক ক’লে—“হে অসুৰ! আমি সকলোৱে তোমাক শক্তিশালী অধিপতি আৰু ধনৰ স্বামী বুলি জানো।”

Verse 12

एते च नातिधनिनो धनार्थश्च॒ महान्‌ मम । यथाशव]त्यविहिंस्यान्यान्‌ संविभागं प्रयच्छ न:

“এওঁলোক অতিশয় ধনী নহয়, আৰু মোৰ ধনৰ প্ৰয়োজন ডাঙৰ হৈছে। সেয়ে আন প্ৰাণীক কষ্ট নেদি, তোমাৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তোমাৰ ধনৰ পৰা আমাক এটা অংশ দিয়া।”

Verse 13

ततो$भिवाद्य तमृषिमिल्वलो वाक्यमब्रवीत्‌ । दित्सितं यदि वेत्सि त्वं ततो दास्यामि ते वसु,तब इल्वलने महर्षिको प्रणाम करके कहा--'मैं कितना धन देना चाहता हूँ? यह बात यदि आप जान लें तो मैं आपको धन दूँगा"

তাৰ পাছত ইল্বলে সেই ঋষিক প্ৰণাম কৰি ক’লে—“মই যিমান ধন দিবলৈ ইচ্ছা কৰিছোঁ, সেয়া যদি তুমি জানিব পাৰা, তেন্তে মই তোমাক ধন দিম।”

Verse 14

अगस्त्य उवाच गवां दशसहस्त्राणि राज्ञामेकेकशो5सुर । तावदेव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर

অগস্ত্য ক’লে—হে মহাসুৰ! তুমি প্ৰতিজন ৰজাক দহ-দহ হাজাৰ গাই আৰু সমপৰিমাণ সোণ দান কৰিবলৈ মনস্থ কৰিছা।

Verse 15

महां ततो वै द्विगुणं रथश्वैव हिरण्मय: । मनोजवोौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर

অগস্ত্য ক’লে—এই ৰজাসকলক দিয়া দানতকৈ দ্বিগুণ গাই আৰু সোণৰ মুদ্ৰা তুমি মোৰ বাবে স্থিৰ কৰিছা; আৰু হে মহাসুৰ, মনৰ দৰে বেগী দুটা অশ্ব যুঁজোৱা এক স্বৰ্ণময় ৰথো তুমি মোক দিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা।

Verse 16

(लोमश उवाच इल्वलस्तु मुनि प्राह सर्वमस्ति यथा55तथ माम्‌ | रथं तु यमवोचो मां नैनं विद्यो हिरण्मयम्‌ ।।

লোমশ ক’লে—ৰাজন! তেতিয়া ইল্বলে অগস্ত্য মুনিক ক’লে, “আপুনি কোৱা সকলো কথাই যথাতথ্য সঁচা; কিন্তু আপুনি যি ৰথৰ কথা ক’লে, তাক আমি স্বৰ্ণময় বুলি নাজানোঁ।” অগস্ত্য ক’লে—“হে মহাসুৰ! মোৰ মুখৰ পৰা আগতে কেতিয়াও অসত্য বাক্য ওলোৱা নাই। তৎক্ষণাৎ পৰীক্ষা কৰা—এই ৰথ স্পষ্টকৈ স্বৰ্ণময়।” লোমশ ক’লে—হে কৌন্তেয়! পৰীক্ষা কৰাত সেই ৰথ স্বৰ্ণময়েই প্ৰমাণিত হ’ল। তেতিয়া ব্যথিত সেই দৈত্যে মুনিক আৰু অধিক ধন দিলে।

Verse 17

विरावश्व सुरावश्व तस्मिन्‌ युक्तौ रथे हयौ | ऊहतुः सवसूनाशु तावगस्त्याश्रमं प्रति

লোমশ ক’লে—সেই ৰথত বিৰাৱ আৰু সুৰাৱ নামৰ দুটা অশ্ব যুঁজোৱা আছিল। সিহঁতে ধনসহ সেই ৰজাসকলক আৰু অগস্ত্য মুনিকো নিমেষতে, যেন চকুৰ পলকে, অগস্ত্যাশ্ৰমলৈ লৈ গ’ল।

Verse 18

सर्वान्‌ राज्ञ: सहागस्त्यान्‌ निमेषादिव भारत । (इल्वलस्त्वनुगम्यैनमगस्त्यं हन्तुमैच्छत । भस्म चक्रे महातेजा हुंकारेण महासुरम्‌ ।।

লোমশ ক’লে—হে ভাৰত! নিমেষতে সিহঁতে অগস্ত্যসহ সকলো ৰজাক বহন কৰিলে। ইল্বল অসুৰ অগস্ত্যৰ পিছে পিছে গৈ তেওঁক বধ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে; কিন্তু মহাতেজস্বী মুনিয়ে কেৱল হুঙ্কাৰে সেই মহাসুৰক ভস্ম কৰিলে। তাৰপিছত বায়ুবেগী সেই দুটা অশ্বে সকলোকে মুনিৰ আশ্ৰমলৈ পোৱাই দিলে। তেতিয়া অগস্ত্যৰ অনুমতি পাই ৰাজর্ষিসকল নিজ নিজ ৰাজধানীলৈ গ’ল; আৰু মুনিয়ে লোপামুদ্ৰাৰ সকলো কামনা পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 19

लोपामुद्रोवाच कृतवानसि तत्‌ सर्व भगवन्‌ मम काड्क्षितम्‌ । उत्पादय सकृन्मह्ममपत्यं वीर्यवत्तरम्‌

লোপামুদ্ৰাই ক’লে—ভগৱন! মোৰ যি-যি আকাঙ্ক্ষা আছিল, সেয়া সকলো আপুনি পূৰ্ণ কৰিলে। এতিয়া এবাৰ মোৰ গৰ্ভত অতি বীৰ্যবান পুত্ৰ দান কৰক।

Verse 20

अगस्त्य उवाच तुष्टो*हमस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने । विचारणामपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु

অগস্ত্যই ক’লে—কল্যাণী, শোভনে! তোমাৰ সদাচৰণে মই অতি সন্তুষ্ট। এতিয়া সন্তান-বিষয়ে এটা বিবেচিত কথা তোমাৰ আগত ক’ম—শুনা।

Verse 21

सहसंरं तेअस्तु पुत्राणां शतं वा दशसम्मितम्‌ । दश वा शततुल्या: स्युरेको वापि सहस्रजित्‌

তোমাৰ সহস্ৰ পুত্ৰ হওক; অথবা দহজনৰ সমান শত পুত্ৰ; অথবা শতজনৰ তুল্য দহ পুত্ৰ; নাইবা সহস্ৰক জয় কৰিব পৰা একমাত্ৰ পুত্ৰো হওক।

Verse 22

लोपामुद्रोवाच सहस्नसम्मित: पुत्र एको<प्यस्तु तपोधन । एको हि बहुभि: श्रेयान्‌ विद्वान्‌ साधुरसाधुभि:

লোপামুদ্ৰাই ক’লে—তপোধন! সহস্ৰৰ সমান একমাত্ৰ পুত্ৰেই মোৰ হোক; কিয়নো বহু অযোগ্য পুত্ৰতকৈ এজন বিদ্বান আৰু সদ্গুণী পুত্ৰই শ্ৰেষ্ঠ বুলি মানা হয়।

Verse 23

लोगश उवाच स तथेति प्रतिज्ञाय तया समभवन्मुनि: । समये समशीलिन्या श्रद्धावाउ्छुद्दधधानया

লোমশে ক’লে—হে ৰাজন! তেতিয়া ‘তথাস্তु’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি সেই মহামুনিয়ে যথাসময়ে, সমশীল-স্বভাবা শ্ৰদ্ধাসম্পন্ন পত্নী লোপামুদ্ৰাৰ সৈতে সংযোগ কৰিলে।

Verse 24

तत आधाय गर्भ तमगमद्‌ वनमेव स: । तस्मिन्‌ वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान्‌,गर्भाधान करके अगस्त्यजी फिर वनमें ही चले गये। उनके वनमें चले जानेपर वह गर्भ सात वर्षोंतक माताके पेटमें ही पलता और बढ़ता रहा

গৰ্ভাধান কৰি অগস্ত্য মুনি পুনৰ বনলৈয়ে গ’ল। তেওঁ বনলৈ গ’লে মাতৃগৰ্ভত সেই ভ্ৰূণ সাতটা শৰৎকাল—অৰ্থাৎ সাত বছৰ—ধৰি বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে।

Verse 25

सप्तमेडब्दे गते चापि प्राच्यवत्‌ स महाकवि: । ज्वलन्निव प्रभावेण दृढस्युर्नाम भारत

সপ্তম বছৰো পাৰ হ’লে, প্ৰাচীন ৰীতি অনুসাৰে, প্ৰভাৱত যেন জ্বলন্ত সেই মহাকবি গৰ্ভৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল। হে ভাৰত! সি ‘দৃঢ়স্যু’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 26

साड्रोपनिषदान्‌ वेदाञ्जपन्निव महातपा: । तस्य पुत्रो5$भवदृषे: स तेजस्वी महाद्विज:

সেই মহাতপস্বী ঋষিৰ পুত্ৰ তেজস্বী মহাদ্বিজ হ’ল। জন্মমুহূৰ্তৰ পৰাই সি যেন অঙ্গ আৰু উপনিষদসহ বেদসমূহৰ নিৰন্তৰ জপ কৰি আছে—এনেকৈ প্ৰতীয়মান হৈছিল।

Verse 27

स बाल एव तेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने । इध्मानां भारमाजद्ठे इध्मवाहस्ततो5भवत्‌

সি যদিও তেতিয়াও বালক, তথাপি পিতাৰ আশ্ৰম-গৃহত থাকি ইধ্ম (সমিধা)ৰ ভাৰ কঢ়িয়াই আনিছিল; সেয়ে সি ‘ইধ্মবাহ’ নামে পৰিচিত হ’ল।

Verse 28

तथायुक्तं तु तं दृष्टवा मुमुदे स मुनिस्तदा । एवं स जनयामास भारतापत्यमुत्तमम्‌

পুত্ৰক স্বাধ্যায় আৰু সমিধা সংগ্ৰহৰ কৰ্তব্যত যথাযথভাৱে নিয়োজিত দেখি মুনি তেতিয়া অতি আনন্দিত হ’ল। হে ভাৰত! এইদৰে তেওঁ উত্তম সন্তান জন্ম দিলে।

Verse 29

लेभिरे पितरश्नलास्य लोकान्‌ राजन्‌ यथेप्सितान्‌ । तत ऊर्ध्वमयं ख्यातस्त्वगस्त्यस्याश्रमो भुवि

হে ৰাজন, তেওঁলোকৰ পিতৃগণে মনঃকাঙ্ক্ষিত লোকসমূহ লাভ কৰিলে। সেই সময়ৰ পৰা এই স্থানখন পৃথিৱীত ‘অগস্ত্য-আশ্ৰম’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ল।

Verse 30

प्राह्नादिरेवं वातापिरगस्त्येनोपशामित: । तस्यायमाश्रमो राजन्‌ रमणीयैर्गुणैर्युत:

এইদৰে প্ৰহ্লাদ-গোত্ৰত জন্ম লোৱা বাতাপিক অগস্ত্য মুনিয়ে দমন কৰি শান্ত কৰিলে। হে ৰাজন, এইয়াই তেওঁৰ সেই আশ্ৰম—মনোৰম আৰু মঙ্গল গুণে সমৃদ্ধ।

Verse 31

एषा भागीरथी पुण्या देवगन्धर्वसेविता । वातेरिता पताकेव विराजति नभस्तले

ইয়াত এই পুণ্যসলিলা ভাগীৰথী—দেৱ আৰু গন্ধৰ্বে সেবিত। বায়ুৰ প্ৰেৰণাত ই আকাশমণ্ডলত পতাকাৰ দৰে দুলে দুলে দীপ্তিমান হৈ আছে।

Verse 32

प्रतार्यमाणा कूटेषु यथा निम्नेषु नित्यश: । शिलातलेषु संत्रस्ता पन्नगेन्द्रवधूरिव

শিখৰৰ পৰা শিখৰলৈ ক্ৰমে তললৈ ঠেলি নিয়া হৈ ই সদায় তীব্ৰ বেগেৰে বয়; আৰু শিলাখণ্ডৰ তলত এনেদৰে লীন হয়, যেন ভীত নাগৰাজৰ পত্নী গুহাত আশ্ৰয় লয়।

Verse 33

दक्षिणां वै दिशं सर्वा प्लावयन्ती च मातृवत्‌ । पूर्व शम्भोर्जटा भ्रष्टा समुद्रमहिषी प्रिया । अस्यां नद्यां सुपुण्यायां यथेष्टमवगाह[ुताम्‌

সমুদ্ৰৰ প্ৰিয়তমা মহাৰাণী গঙ্গা—যি পূৰ্বে শম্ভুৰ জটাৰ পৰা পতিত হৈ প্ৰবাহিত হৈছিল—মাতৃস্নেহে সমগ্ৰ দক্ষিণ দিশ প্লাৱিত কৰি শীতল কৰিছে, যেন মায়ে নিজৰ সন্তানক স্নান কৰায়। এই অতি পুণ্য নদীত তোমালোকে ইচ্ছামতে অবগাহন কৰা।

Verse 34

युधिष्ठिर निबोधेदं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्‌ । भृगोस्तीर्थ महाराज महर्षिगणसेवितम्‌

হে যুধিষ্ঠিৰ, এই কথা বুজা—ই ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। হে মহাৰাজ, ই ভৃগুৰ তীৰ্থ, মহৰ্ষিগণে সেবিত।

Verse 35

महाराज युधिष्ठिर! इधर ध्यान दो, यह महर्षि-गणसेवित भृगुतीर्थ है, जो तीनों लोकोंमें विख्यात है ।।

লোমশে ক’লে—হে মহাৰাজ যুধিষ্ঠিৰ, ইয়াত মন দিয়া শুনা। ই ভৃগুৰ তীৰ্থ; মহৰ্ষিগণে সেবিত আৰু ত্ৰিলোকত বিখ্যাত। ইয়াতেই ৰাম (পৰশুৰাম) স্নান কৰি, সেই ক্ষণতে হৃত তেজ পুনৰ লাভ কৰিছিল। হে পাণ্ডৱ, তুমিও তোমাৰ ভ্ৰাতৃগণ আৰু কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী)-সহ ইয়াত স্নান কৰি, দুঃশাসন-দুৰ্যোধনে অন্যায়ে কেঢ়ি লোৱা তেজ আৰু ৰাজপ্ৰতাপ পুনৰ উদ্ধাৰ কৰিব পাৰিবা।

Verse 36

दुर्योधनहृतं तेज: पुनरादातुमर्हसि । कृतवैरेण रामेण यथा चोपदहृतं पुनः

দুৰ্যোধনে কেঢ়ি লোৱা তোমাৰ তেজ তুমি পুনৰ উদ্ধাৰ কৰিবই লাগে। যেনেকৈ বৈৰ স্থাপনৰ পিছত ৰাম (পৰশুৰাম)ৰ হৃত তেজ ইয়াত পুনৰ লাভ হৈছিল।

Verse 37

वैशम्पायन उवाच सतत्र भ्रातृभिश्वैव कृष्णया चैव पाण्डव: । स्नात्वा देवान्‌ पितृश्चिव तर्पपामास भारत

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভাৰত (জনমেজয়), তাতে পাণ্ডৱ যুধিষ্ঠিৰে ভ্ৰাতৃগণ আৰু কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী)-সহ তাত স্নান কৰি দেৱতা আৰু পিতৃগণক তৰ্পণ কৰিলে।

Verse 38

तस्य तीर्थस्य रूप॑ वै दीप्ताद्‌ दीप्ततरं बभौ । अप्रधृष्यतरश्नासीच्छात्रवाणां नरर्षभ

সেই তীৰ্থত স্নান কৰাৰ পিছত যুধিষ্ঠিৰৰ ৰূপ আগৰ তুলনাতো অধিক দীপ্তিময় হ’ল। নৰশ্ৰেষ্ঠ তেওঁ শত্রুৰ বাবে আৰু অধিক অপ্রধর্ষ্য হৈ উঠিল।

Verse 39

अपृच्छच्चैव राजेन्द्र लोमशं पाण्डुनन्दन: । भगवन्‌ किमर्थ रामस्य हृतमासीद्‌ वपु: प्रभो | कथं प्रत्याहृतं चैव एतदाचक्ष्व पृच्छत:

ৰাজেন্দ্ৰ! সেই সময়ত পাণ্ডুনন্দন যুধিষ্ঠিৰে মহর্ষি লোমশক সুধিলে—“ভগৱন্! পৰশুৰামৰ দেহতেজ কিয় হৰণ কৰা হৈছিল? আৰু প্ৰভো, সেই তেজ তেওঁ কেনেকৈ পুনৰ লাভ কৰিলে? এই প্ৰসঙ্গ মই জানিব বিচাৰোঁ; কৃপা কৰি বৰ্ণনা কৰক।”

Verse 40

लोमश उवाच शृणु रामस्य राजेन्द्र भार्गवस्य च धीमत: । जातो दशरथस्यासीत्‌ पुत्रो रामो महात्मन:

লোমশে ক’লে—“ৰাজেন্দ্ৰ! দাশৰথি শ্ৰীৰাম আৰু পৰম বুদ্ধিমান ভাৰ্গৱ পৰশুৰামৰ চৰিত্ৰ শুনা। মহাত্মা দশৰথৰ ঘৰত ৰাম নামে পুত্ৰ জন্মিছিল।”

Verse 41

विष्णु: स्वेन शरीरेण रावणस्य वधाय वै | पश्यामस्तमयोध्यायां जातं दाशरथिं तत:

“ৰাৱণবধৰ বাবে বিষ্ণু স্বয়ং নিজৰ দেহধাৰণে অৱতীৰ্ণ হৈছিল; আৰু অযোধ্যাত জন্ম লোৱা সেই দাশৰথি ৰামক আমি বাৰে বাৰে দর্শন কৰিছিলোঁ।”

Verse 42

ऋचीकनन्दनो रामो भार्गवो रेणकासुत: । तस्य दाशरथे: श्रुत्वा रामस्याक्लिष्टकर्मण:

“ভৃগুবংশীয়, ঋচীকবংশজ, ৰেণুকাসুত ৰাম (পৰশুৰাম) দাশৰথি ৰামৰ—যাৰ কৰ্ম ক্লেশবিহীনভাৱে সিদ্ধ হয়—সেই পৰাক্ৰমৰ কথা শুনি…”

Verse 43

कौतूहलान्वितो रामस्त्वयोध्यामगमत्‌ पुनः । धनुरादाय तद्‌ दिव्यं क्षत्रियाणां निबर्हणम्‌

“কৌতূহলে উদ্বেল হৈ পৰশুৰাম পুনৰ অযোধ্যালৈ গ’ল; আৰু ক্ষত্ৰিয়-নিগ্ৰহকাৰী সেই দিব্য ধনু হাতে লৈ।”

Verse 44

जिज्ञासमानो रामस्य वीर्य दाशरथेस्तदा । त॑ वै दशरथ: श्रुत्वा विषयान्तमुपागतम्‌

দাশৰথি ৰামৰ বীৰ্য জানিবলৈ ইচ্ছুক হৈ সি সেই সময়ত দশৰথৰ ৰাজ্যৰ সীমান্তলৈ আহি উপস্থিত হ’ল। তাৰ আগমনৰ সংবাদ শুনি মহাৰাজ দশৰথে সীমান্তত আহি পোৱা সেই অতিথিক লক্ষ্য কৰিলে।

Verse 45

प्रेषयामास रामस्य राम॑ पुत्र पुरस्कृतम्‌ । स तमभ्यागतं दृष्टवा उद्यतास्त्रमवस्थितम्‌

লোমশে ক’লে—ৰামে নিজৰ পুত্ৰক আগত ৰাখি দূত ৰূপে পঠালে। তেওঁ আহি অস্ত্ৰ উচলাই সজাগ হৈ থিয় থকা দেখি, বিপক্ষই বুজিলে—এই বাৰ্তা কেৱল কথাৰ নহয়; যোদ্ধাৰ সতর্ক প্ৰস্তুতিৰ সৈতে আহিছে।

Verse 46

प्रहसन्निव कौन्तेय रामो वचनमत्रवीत्‌ । कृतकाल हि राजेन्द्र धनुरेतन्मया विभो

কৌন্তেয়! যেন হাঁহি মাৰি ৰামে ক’লে—“ৰাজেন্দ্ৰ, হে বিভো! এই ধনুখন মই যথোচিত সময়ত গঢ়িছিলোঁ।”

Verse 47

समारोपय यत्नेन यदि शक्‍्नोषि पार्थिव । उनके शुभागमनका उद्देश्य था दशरथनन्दन श्रीरामके बल-पराक्रमकी परीक्षा करना। महाराज दशरथने जब सुना कि परशुरामजी हमारे राज्यकी सीमापर आ गये हैं

লোমশে ক’লে—“হে পাৰ্থিৱ! যদি সক্ষম হওঁ, তেন্তে যত্নে এই ধনুখনত জ্যা আৰোপ কৰা।” এই কথা কোৱা হ’লে সেই পূজনীয়জনে ক’লে—“ভগৱন, মোক তুচ্ছ কৰি কথা কোৱা আপোনাৰ উচিত নহয়।”

Verse 48

उनके ऐसा कहनेपर श्रीरामचन्द्रजीने कहा--“भगवन्‌! आपको इस तरह आक्षेप नहीं करना चाहिये ।।

এই কথা শুনি শ্ৰীৰামচন্দ্ৰে ক’লে—“ভগৱন! এইদৰে আক্ষেপ কৰা আপোনাৰ শোভা নাপায়। দ্বিজাতিসকলৰ মাজত ক্ষত্ৰিয়ধৰ্ম পালন কৰাত মইও অধম নহয়। আৰু বিশেষকৈ ইক্ষ্বাকুবংশীয় ক্ষত্ৰিয়সকলে নিজৰ বাহুবীৰ্যৰ গৰ্বোক্তি নকৰে।”

Verse 49

तमेवंवादिनं तत्र रामो वचनमत्रवीत्‌ | अलं वै व्यपदेशेन धनुरायच्छ राघव,श्रीरामचन्द्रजीके ऐसा कहनेपर परशुरामजी बोले--“रघुनन्दन! बातें बनानेकी कोई आवश्यकता नहीं। यह धनुष लो और इसपर प्रत्यज्चा चढ़ाओ'

সেইদৰে কথা কোৱা লোকজনক ৰামে ক’লে—“ৰাঘৱ! খালী দাবী আৰু আত্মপ্ৰচাৰ যথেষ্ট। ধনুখন লোৱা আৰু তাত জ্যা চঢ়োৱা।”

Verse 50

ततो जग्राह रोषेण क्षत्रियर्षभसूदनम्‌ । रामो दाशरअथिर्दिव्यं हस्तादू रामस्य कार्मुकम्‌

তেতিয়া দশৰথনন্দন শ্ৰীৰামে ক্ৰোধে পৰশুৰামৰ হাতৰ পৰা সেই দিব্য ধনুখন—যি বীৰ ক্ষত্ৰিয়ক দমন কৰিছিল—কেঢ়ি ল’লে।

Verse 51

धनुरारोपयामास सलील इव भारत । ज्याशब्दमकरोच्चैव स्मयमान: स वीर्यवान्‌

হে ভাৰত! সেই বীৰ্যৱান ৰামে যেন খেলাচ্ছলে ধনুত জ্যা চঢ়াই, হাঁহি মুখে উচ্ছ স্বৰে জ্যাৰ নাদ তুলিলে।

Verse 52

तस्य शब्दस्य भूतानि वित्रसन्त्यशनेरिव । अथाब्रवीत्‌ तदा रामो रामं॑ दाशरथिस्तदा

সেই শব্দত জীৱসমূহ বজ্ৰাঘাতৰ দৰে ভয়ত কঁপি উঠিল। তেতিয়া দশৰথনন্দন ৰামে (পৰশুৰাম) ৰামক ক’লে।

Verse 53

इदमारोपितं ब्रह्मन्‌ किमन्यत्‌ करवाणि ते । तस्य रामो ददौ दिव्यं जामदग्न्यो महात्मन: । शरमाकर्णदेशान्तमयमाकृष्यतामिति

“হে ব্ৰাহ্মণ! এইটো ত সাজি উঠিল; এতিয়া তোমাৰ বাবে আৰু কি কৰোঁ?” তেতিয়া মহাত্মা জামদগ্ন্য ৰামে তাক এক দিব্য শৰ দি ক’লে—“ইয়াক কাণলৈকে টানি ধৰা (সম্পূৰ্ণ টান দিয়া)।”

Verse 54

बिजलीकी गड़गड़ाहटके समान उस टंकार-ध्वनिको सुनकर सब प्राणी घबरा उठे। उस समय दशरथनन्दन श्रीरामने परशुरामजीसे कहा--“ब्रह्मन! यह धनुष तो मैंने चढ़ा दिया अब और आपका कौन-सा कार्य करूँ?” तब जमदग्निनन्दन परशुरामने महात्मा श्रीरामचन्द्रजीको एक दिव्य बाण दे दिया और कहा--“इसे धनुषपर रखकर अपने कानके पासतक खींचिये” ।। लोगश उवाच एतच्छुत्वाब्रवीद्‌ राम: प्रदीप्त इव मन्युना । श्रूयते क्षम्यते चैव दर्पपूर्णोईसि भार्गव

লোমশ ক’লে—এই কথা শুনি ৰাম ক্ৰোধে যেন জ্বলি উঠিল আৰু ক’লে—“ভাৰ্গৱ! তুমি দৰ্পে পূৰ্ণ। তোমাৰ কঠোৰ বাক্য শুনিও মই সংযম ৰাখিলোঁ, ক্ষমা কৰিলোঁ।”

Verse 55

त्वया हाुधिगतं तेज: क्षत्रियेभ्यो विशेषत: । पितामहप्रसादेन तेन मां क्षिपसि श्रुवम्‌

পিতামহৰ অনুগ্রহে—বিশেষকৈ ক্ষত্ৰিয়সকলৰ ওপৰত—তুমি অসাধাৰণ তেজ লাভ কৰিছা; নিশ্চয় সেই তেজৰ বলতেই তুমি এতিয়া মোক আক্ষেপ কৰিছা।

Verse 56

पश्य मां स्वेन रूपेण चक्षुस्ते वितराम्पहम्‌ । ततो रामशरीरे वै राम: पश्यति भार्गव:

“মোৰ যথাৰ্থ স্বৰূপ চোৱা; মই তোমাক দিব্যদৃষ্টি দিছোঁ।” তেতিয়া ভাৰ্গৱ পৰশুৰামে ৰামৰ দেহৰ ভিতৰতে ৰামৰ বিশ্বৰূপ দৰ্শন কৰিলে।

Verse 57

आदित्यान्‌ सवसून्‌ रुद्रान्‌ साध्यांश्व समरुद्रणान्‌ । पितरो हुताशनश्लैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा

সেই দিব্য দৰ্শনত তেওঁ আদিত্যসকলক, বসুসকলসহ, ৰুদ্ৰসকলক, সাধ্যসকলক আৰু মৰুদ্গণক; পিতৃসকল আৰু হুতাশন অগ্নিকো; লগতে নক্ষত্ৰ আৰু গ্ৰহসমূহকো দেখিলে।

Verse 58

गन्धर्वा राक्षसा यक्षा नद्यस्तीर्थानि यानि च । ऋषयो बालखिल्याश्न ब्रह्म भूता: सनातना:

তেওঁ গন্ধৰ্ব, ৰাক্ষস আৰু যক্ষসকলক; নদীসমূহ আৰু সকলো তীৰ্থক; লগতে বালখিল্যাদি ঋষিসকলকো—যিসকল সনাতন ব্ৰহ্মভূত—দেখিলে।

Verse 59

देवर्षयश्न कार्त्स्न्येन समुद्रा: पर्वतास्तथा । वेदाश्न सोपनिषदों वषट्करै: सहाध्वरै:

লোমশ ক’লে—“সেই আশ্চৰ্য সৰ্বধাৰক ৰূপৰ ভিতৰত দেবর্ষিসকল, সমুদ্ৰসমূহ আৰু পৰ্বতসমূহ, উপনিষদসহ বেদ, আৰু যজ্ঞক্ৰিয়াৰ সৈতে ‘বষট্’কাৰ—এই সকলো সম্পূৰ্ণভাৱে উপস্থিত যেন দেখা গ’ল।” এই দৰ্শনে বুজায়—সত্য মহত্ত্ব কেৱল শক্তি নহয়; ঋষি, প্ৰকৃতি আৰু শ্রুতি-জ্ঞানক এক সচেতন সত্যত ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতাই, যি অহংকাৰ নহয়, শ্ৰদ্ধা আৰু সংযম জগায়।

Verse 60

चेतोमन्ति च सामानि धरनुर्वेदश्न भारत । मेघवृन्दानि वर्षाणि विद्युतश्न युधिछ्विर

“হে ভাৰত! তাত সামগান আৰু ধনুৰ্বেদো চেতন স্বৰূপে দেখা গ’ল; আৰু হে যুধিষ্ঠিৰ! তেওঁৰ ভিতৰত মেঘপুঞ্জ, বৰষুণ আৰু বিদ্যুতো প্ৰত্যক্ষ হ’ল।” ইয়াৰ অৰ্থ—মন্ত্ৰধ্বনি, শস্ত্ৰবিদ্যা আৰু প্ৰকৃতি-শক্তি পৃথক নহয়; একে দিৱ্য সমগ্ৰতাৰ সজীৱ অংগ, যাৰ দ্বাৰা ধৰ্ম আৰু জগত্ক্ৰমৰ একতা প্ৰকাশ পায়।

Verse 61

ततः स भगवान्‌ विष्णुस्तं वै बाणं मुमोच ह । शुष्काशनिसमाकीर्ण महोल्काभि श्ष भारत

তাৰপিছত বিষ্ণুস্বৰূপ ভগৱান শ্ৰীৰামে সেই বাণ নিক্ষেপ কৰিলে। হে ভাৰত! সেই মুহূর্তত পৃথিৱী মেঘহীন বিদ্যুৎ আৰু মহা উল্কাৰে যেন ভৰি উঠিল—দিব্য শক্তিৰ ভয়ংকৰ নিমিত্ত প্ৰকাশ পালে। এই দৃশ্য দেখুৱায়—দেৱতুল্য শক্তি চলিলে প্ৰকৃতিও অশুভ-সংকেতে কঁপি উঠে; কৰ্মৰ গাম্ভীৰ্য আৰু নৈতিক পৰিণতি স্মৰণ কৰায়।

Verse 62

पांसुवर्षेण महता मेघवर्षश्व भूतलम्‌ । भूमिकम्पैश्न निर्धातिनदिश्व विपुलैरपि

লোমশ ক’লে—“তেতিয়া ভূতল প্ৰথমে মহা ধূলিবৃষ্টিত, পাছত ঘন মেঘৰ মুষলধাৰ বৰষুণত আচ্ছন্ন হ’ল। বাৰে বাৰে ভূমিকম্পে ভূমি কঁপি উঠিল; আৰু সকলো দিশে মেঘগর্জন আদি ভয়ংকৰ অমঙ্গলসূচক শব্দ গুঞ্জৰি উঠিল।”

Verse 63

सरामं विह्नलं कृत्वा तेजश्चाक्षिप्प केवलम्‌ | आगच्छज्ज्वलितो बाणो रामबाहुप्रचोदित:,श्रीरामचन्द्रजीकी भुजाओंसे प्रेरित हुआ वह प्रज्वलित बाण परशुरामजीको व्याकुल करके केवल उनके तेजको छीनकर पुन: लौट आया

ৰামৰ বাহুবলে প্ৰেৰিত সেই জ্বলন্ত বাণে পৰশুৰামক বিহ্বল কৰি, কেৱল তেওঁৰ তেজ আৰু বীৰ্য হৰণ কৰি পুনৰ উভতি আহিল; প্ৰাণ নিলে নহয়। এই প্ৰসঙ্গ বুজায়—শক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰয়োগ অকাৰণ ধ্বংস নহয়; মৰ্যাদা আৰু সংযমৰ ভিতৰত বিজয় লাভ কৰাই উত্তম।

Verse 64

स तु विद्धलतां गत्वा प्रतिलभ्य च चेतनाम्‌ । राम: प्रत्यागतप्राण: प्राणमद्‌ विष्णुतेजसम्‌

সিও মূৰ্ছিত হৈ দুৰ্বল অৱস্থালৈ গৈ পৰিছিল; পাছত পুনৰ চেতনা লাভ কৰিলে। তেতিয়া যেন মৃত্যুৰ পৰা পুনৰ জীৱিত হোৱা মানুহৰ দৰে, বিষ্ণু-তেজে দীপ্ত আৰু পুনৰ প্ৰাণৱন্ত ভগৱান শ্ৰীৰামক সি প্ৰণাম কৰিলে। শ্ৰীৰামৰ অনুমতি লৈ সি পুনৰ মহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈ গ’ল; তাত ভীত আৰু লজ্জিত হৈ মহাতপস্যাত নিমগ্ন হৈ নিয়ম-সংযমে বাস কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 65

विष्णुना सो<भ्यनुज्ञातो महेन्द्रमगमत्‌ पुन: । भीतस्तु तत्र न्यवसद्‌ व्रीडितस्तु महातपा:

বিষ্ণু (শ্ৰীৰাম)ৰ অনুমতি পাই সি পুনৰ মহেন্দ্ৰ পৰ্বতলৈ গ’ল। তাত সেই মহাতপস্বী ভীত আৰু লজ্জিত হৈ তপস্যাতেই বাস কৰিলে।

Verse 66

ततः संवत्सरे5तीते हृतौजसमवस्थितम्‌ | निर्मदं दु:खितं दृष्टवा पितरो राममनत्रुवन्‌,तदनन्तर एक वर्ष व्यतीत होनेपर तेजोहीन और अभिमानशून्य होकर रहनेवाले परशुरामको दुःखी देखकर उनके पितरोंने कहा

তাৰ পাছত এটা বছৰ পাৰ হোৱাত পিতৃগণে ৰাম (পৰশুৰাম)ক দেখিলে—তাঁৰ তেজ ক্ষয়প্ৰাপ্ত, অহংকাৰশূন্য, আৰু দুঃখত নিমগ্ন। সেই অৱস্থা দেখি পিতৃগণে ৰামক ক’লে।

Verse 67

पितर ऊचु. न वै सम्यगिदं पुत्र विष्णुमासाद्य वै कृतम्‌ । स हि पूज्यश्व मान्यश्न त्रिषु लोकेषु सर्वदा

পিতৃগণে ক’লে—“পুত্ৰ, বিষ্ণুৰ ওচৰলৈ গৈ তুমি যি আচৰণ কৰিলা, সেয়া সম্যক নহয়। তেওঁ ত্ৰিলোকত সদায় পূজ্য আৰু মান্য।”

Verse 68

गच्छ पुत्र नदीं पुण्यां वधूसरकृताह्वयाम्‌ । तत्रोपस्पृश्य तीर्थेषु पुनर्वपुरवाप्स्यसि

“পুত্ৰ, ‘বধূসৰ’ নামে পুণ্য নদীখনলৈ যা। তাত তীৰ্থত স্নান কৰি তুমি পুনৰ আগৰ দৰে দীপ্ত দেহ লাভ কৰিবা।”

Verse 69

दीप्तोदं नाम तत्‌ तीर्थ यत्र ते प्रपितामह: । भृगुर्देवयुगे राम तप्तवानुत्तमं तप:,राम! वह दीप्तोदक नामक तीर्थ है, जहाँ देवयुगमें तुम्हारे प्रपितामह भृगुने उत्तम तपस्या की थी

হে ৰাম! সেই তীৰ্থখন ‘দীপ্তোদ’ নামে পৰিচিত; দেৱযুগত তাত তোমাৰ প্ৰপিতামহ ভৃগুৱে উত্তম তপস্যা কৰিছিল।

Verse 70

तत्‌ तथा कृतवान्‌ राम: कौन्तेय वचनात्‌ पितु: । प्राप्तवांश्व॒ पुनस्तेजस्तीर्थेंडस्मिन्‌ पाण्डुनन्दन

হে কৌন্তেয়! পিতৃবচন অনুসৰি পৰশুৰামে তেনেকৈয়ে কৰিলে। হে পাণ্ডুনন্দন! এই তীৰ্থত স্নান কৰি তেওঁ পুনৰ নিজৰ তেজ লাভ কৰিলে।

Verse 71

एतदीदृशकं तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा । प्राप्तमासीन्महाराज विष्णुमासाद्य वै पुरा

তাত, মহাৰাজ! পূৰ্বকালত ক্লেশবিহীন মহৎ কৰ্মসাধক পৰশুৰামে বিষ্ণুস্বৰূপ ৰামক মুখামুখি হৈ এইদৰে পৰিণতি লাভ কৰিছিল।

Verse 99

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि तीर्थयात्रापर्वणि लोमशतीर्थयात्रायां जामदग्न्यतेजोहानिकथने एकोनशततमो<ध्याय:

এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ তীৰ্থযাত্ৰাপৰ্বত, লোমশৰ তীৰ্থযাত্ৰা-প্ৰসঙ্গত, জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম)-ৰ তেজোহানিৰ বৰ্ণনাসংক্রান্ত ঊনশততম (৯৯তম) অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।