Shloka 104
Dhaumya’s Enumeration of Eastern Tīrthas
Prācī-diś Tīrtha-kathana
जाती: स स्मरते बद्दीर्नाकपृष्ठे च मोदते । गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमानि च
jātīḥ sa smarate baddhīr nākapṛṣṭhe ca modate | gamyāny api ca tīrthāni kīrtitāny agamāni ca
পুলস্ত্য ক’লে—“যি যি জন্মত সি বন্ধনত আবদ্ধ আছিল, সেই সকলো জন্ম সি স্মৰণ কৰে; আৰু স্বৰ্গশিখৰত উপনীত হৈ আনন্দিত হয়। সি যি তীৰ্থসমূহত সত্যই গৈছিল, সেয়াও মনত পেলায়; আৰু যি অগম্য পুণ্যস্থানসমূহৰ কথা কেৱল শুনিছিল—য’ত সি গৈ নাছিল—সেয়াও সি স্মৰণ কৰে।”
पुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
The verse underscores karmic continuity: even in heavenly enjoyment one retains awareness of past bondage and of one’s religious acts—both performed pilgrimages and merely heard-of holy places—highlighting that merit and memory follow the soul beyond a single life.
Pulastya is describing the post-mortem experience of a person who attains heaven: he delights there, yet remembers prior constrained existences and recollects the tīrthas he visited as well as those he only heard praised but did not reach.