Adhyaya 38
अर्जुनस्य इन्द्रकीलगमनम् तथा शक्रसाक्षात्कारः (Arjuna’s journey to Indrakīla and encounter with Indra)
Upa-parva: Indralokābhigamana / Divyāstrārtha-prayāṇa Episode (Arjuna’s commissioning to seek divine weapons)
Vaiśaṃpāyana narrates Yudhiṣṭhira’s private counsel to Arjuna: the principal masters of dhanurveda are aligned with Duryodhana’s side, making timely preparation necessary. Yudhiṣṭhira invokes received upaniṣadic clarity and directs Arjuna to disciplined observance—maintaining divine favor and undertaking intense tapas—then sends him north, noting that Indra holds the consolidated divine weapons. Arjuna departs ritually prepared, armed yet restrained, receiving blessings from Draupadī and the household, and proceeds with yogic speed across Himālaya regions to Indrakīla. There, a brahmin ascetic challenges the impropriety of weapons in an ascetic domain and urges renunciation; Arjuna remains firm in purpose. The ascetic reveals himself as Śakra (Indra) and offers a boon; Arjuna requests comprehensive knowledge of astras, refusing pleasures, realms, or status as insufficient without fulfilling duty and avoiding lasting disrepute. Indra then conditions the bestowal of divyāstras upon Arjuna’s future vision of Śiva, instructing focused effort toward that darśana, and departs; Arjuna remains in yogic steadiness, poised for further qualification.
Chapter Arc: Janamejaya asks how the lion-armed Dhananjaya, entering a manless wilderness without fear, lived there and what he accomplished—especially how he pleased both Indra and Lord Sthanu (Shiva). → By Yudhishthira’s command Arjuna journeys toward the Himalayan heights, into a forest rich with flowers, beasts, birds, and visited by Siddhas and Charanas; there he undertakes an unbearable, blazing tapas that seems to smoke the directions and disturb the worlds. → The heat of Arjuna’s austerity agitates the sages and the divine order; the rishis approach Umāpati, Bhūtapati (Shiva) and speak: Arjuna’s tapas scorches even the great seers—Shiva must compassionately restrain or resolve the purpose behind it. → Shiva speaks to the truth-speaking rishis, clarifying his stance and the handling of Arjuna’s fierce vow; hearing Shankara’s words, the sages rejoice and return to their own abodes, the immediate disturbance pacified. → Arjuna’s tapas is acknowledged as world-shaking, and Shiva’s involvement is set—foreshadowing the imminent direct encounter and testing that will decide whether Arjuna gains the divine boon he seeks.
Shlokas
Verse 1
अप अर [हुक हि 7 2 (कैरातपर्व) अष्टात्रिशो5 ध्याय: अर्जुनकी उग्र तपस्या और उसके विषयमें ऋषियोंका भगवान् शंकरके साथ वार्तालाप जनमेजय उवाच भगवज्छोतुमिच्छामि पार्थस्याक्लिष्टकर्मण: । विस्तरेण कथामेतां यथास्त्राण्युपलब्धवान्
জনমেজয়ে ক’লে—ভগৱন! অনায়াসে মহৎ কৰ্ম সাধন কৰা পাৰ্থ অৰ্জুনৰ এই কাহিনী মই বিস্তাৰে শুনিব বিচাৰোঁ—তেওঁ কেনেকৈ অস্ত্ৰসমূহ লাভ কৰিছিল?
Verse 2
यथा च पुरुषव्याप्रो दीर्घबाहुर्धनंजय: । वन॑ प्रविष्टस्तेजस्वी निर्मनुष्यमभीतवत्,पुरुषसिंह महाबाहु तेजस्वी धनंजय उस निर्जन वनमें निर्भयके समान कैसे चले गये थे?
জনমেজয়ে ক’লে— দীৰ্ঘবাহু, তেজস্বী ধনঞ্জয় (অৰ্জুন)—পুৰুষসিংহ—সেই মানুহশূন্য, নিৰ্জন বনলৈ কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰি তাত নিৰ্ভয়ৰ দৰে কেনেকৈ বিচৰণ কৰিলে?
Verse 3
किं च तेन कृतं तत्र वसता ब्रह्मृवित्तम । कथं च भगवान् स्थाणुर्देवराजश्व॒ तोषित:,ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ महर्ष] उस वनमें रहकर पार्थने क्या किया? भगवान् शंकर तथा देवराज इन्द्रको कैसे संतुष्ट किया?
জনমেজয়ে সুধিলে— হে ব্ৰহ্মবিদসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! সেই বনত বাস কৰি পাৰ্থই তাত কি কৰিলে? আৰু ভগৱান স্থাণু (শিৱ) আৰু দেৱৰাজ ইন্দ্ৰক তেওঁ কেনে আচৰণে সন্তুষ্ট কৰিলে?
Verse 4
एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं त्वत्प्रसादाद् द्विजोत्तम | त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ह
জনমেজয়ে ক’লে— হে দ্বিজোত্তম! আপোনাৰ কৃপাৰে মই এই সকলো কথা বিস্তাৰে শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ। কিয়নো আপুনি সৰ্বজ্ঞ—দৈৱ আৰু মানৱ, উভয় বৃত্তান্তই আপুনি জানে।
Verse 5
अत्यद्भुततमं ब्रह्मन् रोमहर्षणमर्जुन: । भवेन सह संग्रामं चकाराप्रतिमं किल
জনমেজয়ে ক’লে— হে ব্ৰাহ্মণ! মই শুনিছোঁ যে অৰ্জুনে একদা ভব (শিৱ)ৰ সৈতে অতি অদ্ভুত, ৰোমাঞ্চকৰ আৰু অপূৰ্ব যুদ্ধ কৰিছিল। অনুগ্ৰহ কৰি সেই ঘটনা কওক; আৰু অৰ্জুনে কৰা আন আন সকলো বিশেষ কৰ্মও মোক জনাওক।
Verse 6
पुरा प्रहरतां श्रेष्ठ: संग्रामेष्वपराजित: । यच्छुत्वा नरसिंहाना दैन्यहर्षातिविस्मयात्
জনমেজয়ে ক’লে— হে ব্ৰাহ্মণ! মই শুনিছোঁ যে পুৰ্বকালত যোদ্ধাসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আৰু যুদ্ধত কেতিয়াও অপৰাজিত অৰ্জুনে ভগৱান শংকৰৰ সৈতে অতি অদ্ভুত, অপূৰ্ব আৰু ৰোমাঞ্চকৰ যুদ্ধ কৰিছিল। সেই কথা শুনি মানুহশ্ৰেষ্ঠ বীৰ কুন্তীপুত্ৰসকলৰ হৃদয়তো দীনতা, হর্ষ আৰু বিস্ময়ৰ পৰা কঁপনি উঠিছিল। অৰ্জুনে কৰা আন সকলো কৰ্মও মোক কওক।
Verse 7
शूराणामपि पार्थानां हृदयानि चकम्पिरे । यद् यच्च कृतवानन्यत् पार्थस्तदखिलं वद
জনমেজয়ে ক’লে—শূৰ হ’লেও পাৰ্থসকলৰ হৃদয় কঁপি উঠিল। হে ব্ৰাহ্মণ! পৃথাপুত্ৰ অৰ্জুনে আৰু যি-যি কৰ্ম সম্পাদন কৰিছিল, সেই সকলো মোক সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা। মই শুনিছোঁ—পূৰ্বকালত যুদ্ধত কেতিয়াও পৰাজিত নোহোৱা ৰণশ্ৰেষ্ঠ অৰ্জুনে ভগৱান শংকৰৰ সৈতে অতি অদ্ভুত, অনুপম আৰু ৰোমাঞ্চকৰ সমৰ কৰিছিল; সেয়া শুনি দীনতা, হৰ্ষ আৰু বিস্ময়ৰ বাবে কুন্তীপুত্ৰসকলৰ হৃদয়তো কঁপনি উঠিছিল।
Verse 8
न हास्य निन्दितं जिष्णो: सुसूक्ष्ममपि लक्षये । चरितं तस्य शूरस्य तन्मे सर्व प्रकीर्तय
জনমেজয়ে ক’লে—হে জিষ্ণু (অৰ্জুন)! তেওঁৰ চৰিত্ৰত অতি সূক্ষ্মভাৱেও নিন্দনীয় একো মই নেদেখোঁ। সেয়ে সেই শূৰৰ সমগ্ৰ জীৱন-আচৰণ মোক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰা।
Verse 9
वैशम्पायन उवाच कथयिष्यामि ते तात कथामेतां महात्मन: । दिव्यां पौरवशार्दूल महतीमद्भुतोपमाम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—বৎস! পৌৰৱশাৰ্দূল! মহাত্মা অৰ্জুনৰ এই কাহিনী দিব্য, মহত্ত্বত মহান, আৰু অদ্ভুতৰ তুল্য অনুপম; মই তোমাক এই কাহিনী ক’ম।
Verse 10
गात्रसंस्पर्शसम्बद्धां नयम्बकेण सहानघ । पार्थस्य देवदेवेन शूणु सम्यक् समागमम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে অনঘ! ত্ৰিনেত্ৰধাৰী দেৱদেৱ মহাদেৱৰ সৈতে পাৰ্থ (অৰ্জুন)ৰ দেহ-স্পৰ্শৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই কাহিনী। সেই দুয়োৰ সমাগমৰ বৃত্তান্ত মনোযোগেৰে শুনা।
Verse 11
युधिष्ठिरनियोगात् स जगामामितविक्रम: । शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टे देवदेवं च शंकरम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! যুধিষ্ঠিৰৰ নিয়োগত সেই অপৰিমেয় পৰাক্ৰমী বীৰ দেৱৰাজ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আৰু দেৱদেৱ শংকৰৰ দৰ্শনৰ উদ্দেশ্যে যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 12
दिव्यं तद् धनुरादाय खड्गं च कनकत्सरुम् | महाबलो महाबाहुरर्जुन: कार्यसिद्धये
বৈশম্পায়নে ক’লে— ৰাজন! সেই দিব্য ধনু আৰু সোণৰ মুঠিযুক্ত খড়্গ হাতত লৈ, মহাবলী মহাবাহু অৰ্জুন নিজৰ কাৰ্যসিদ্ধিৰ উদ্দেশ্যে যাত্ৰা কৰিলে। যুধিষ্ঠিৰৰ আজ্ঞাত, দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ আৰু দেৱাধিদেৱ ভগৱান শংকৰৰ দৰ্শন আৰু সহায় লাভ কৰিবলৈ—ধৰ্মকাৰ্য সম্পাদনৰ নিমিত্তে—তেওঁ উত্তৰ দিশে হিমালয় শিখৰৰ ফালে আগবাঢ়িল।
Verse 13
दिशं ५ डक आ कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति । ऐन्द्रि: राजन् सर्वलोकमहारथ:
বৈশম্পায়নে ক’লে— ৰাজন! হিমৱান শিখৰৰ ফালে, উত্তৰ দিশক লক্ষ্য কৰি সেই কৌৰৱকুমাৰ যাত্ৰা কৰিলে। ইন্দ্ৰপুত্ৰ, কুৰুকুলভূষণ, সৰ্বলোকত প্ৰসিদ্ধ শ্ৰেষ্ঠ মহাৰথী, অপাৰ পৰাক্ৰমশালী, মহাবলী আৰু স্থিৰমনা অৰ্জুন—যুধিষ্ঠিৰৰ আজ্ঞা মানি—নিজ কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে দেৱৰাজ ইন্দ্ৰ আৰু দেৱাধিদেৱ ভগৱান শংকৰৰ দৰ্শন লাভ কৰিবলৈ, গাণ্ডীৱ ধনু আৰু সোণৰ মুঠিযুক্ত খড়্গ হাতত লৈ আগবাঢ়িল।
Verse 14
त्वरया परया युक्तस्तपसे धृतनिश्चय: । वन॑ कण्टकितं घोरमेक एवान्वपद्यत,तपस्याके लिये दृढ़ निश्चय करके बड़ी उतावलीके साथ जाते हुए वे अकेले ही एक भयंकर कण्टकाकीर्ण वनमें पहुँचे
বৈশম্পায়নে ক’লে— তপস্যাৰ বাবে দৃঢ় সংকল্প ধৰি, মহা ত্বৰাৰে আগবাঢ়ি, তেওঁ একাই কাঁইটভৰা সেই ভয়ংকৰ বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 15
नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् । नानामृगगणाकीर्ण सिद्धचारणसेवितम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— সেই বন নানাবিধ ফুল-ফলে সমৃদ্ধ আছিল; নানা পখীৰ কলৰৱে চৌদিশ মুখৰিত কৰিছিল; বহু জাতিৰ হৰিণ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ দল সৰ্বত্র বিচৰণ কৰিছিল; আৰু সিদ্ধ-চাৰণসকলেও তাত বাস কৰি সেবা কৰিছিল।
Verse 16
ततः प्रयाते कौन्तेये वनं मानुषवर्जितम् । शड़्खानां पटहानां च शब्द: समभवद् दिवि,तदनन्तर कुन्तीनन्दन अर्जुनके उस निर्जन वनमें पहुँचते ही आकाशमें शंखों और नगाड़ोंका गम्भीर घोष गूँज उठा
বৈশম্পায়নে ক’লে— তাৰ পিছত কুন্তীপুত্ৰ অৰ্জুন মানুহবিহীন সেই বনলৈ পোৱামাত্ৰেই, আকাশত শঙ্খ আৰু পটহৰ গম্ভীৰ ধ্বনি উঠিল।
Verse 17
पुष्पवर्ष च सुमहन्निपपात महीतले । मेघजालं च विततं छादयामास सर्वतः
বৈশম্পায়নে ক’লে—পৃথিৱীৰ ওপৰত অতি মহান পুষ্পবৃষ্টি পৰিল, আৰু মেঘৰ বিস্তৃত জাল চাৰিওফালে মেলি সকলো ঢাকি পেলালে। সেই ভয়-ভক্তিময় পৰিবেশত, দুৰ্গম অৰণ্যপথ অতিক্ৰম কৰি অৰ্জুন হিমালয়ৰ পৃষ্ঠদেশত এক মহাপৰ্বতৰ সন্নিধানত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে; তাত তেওঁ নৱ শোভাৰে দীপ্তিমান হ’ল—যেন প্ৰকৃতিয়েই তেওঁৰ সংকল্পক স্বীকৃতি দিছে।
Verse 18
सो>तीत्य वनदुर्गाणि संनिकर्षे महागिरे: । शुशुभे हिमवत्पृछे वसमानो<र्जुनस्तदा
বৈশম্পায়নে ক’লে—সেই দুৰ্গম অৰণ্যদুৰ্গ অতিক্ৰম কৰি অৰ্জুন তেতিয়া হিমালয়ৰ পৃষ্ঠদেশত এক মহাগিৰিৰ সন্নিধানত বাস কৰিবলৈ ধৰিলে। মানৱবসতি ত্যাগ কৰি, তপস্যাৰ উপযুক্ত কঠোৰ প্ৰদেশত তেওঁ শান্ত তেজেৰে শোভিত হ’ল—লক্ষ্যত অচল, সংকল্পত দৃঢ়।
Verse 19
तत्रापश्यद् ट्रुमान् फुल्लान् विहगैर्वल्गुनादितान् | नदीश्व विपुलावर्ता वैदूर्यविमलप्रभा:
তাত তেওঁ পুষ্পেৰে ভৰপূৰকৈ ফুলি উঠা বহু গছ দেখিলে, যিবোৰ পখীৰ মধুৰ কলৰৱেৰে মুখৰিত আছিল। তেওঁ বহু মনোৰম নদীও দেখিলে—বৈদূৰ্যমণিৰ দৰে নিৰ্মল আৰু দীপ্ত—যাৰ বিস্তৃত সোঁতত অসংখ্য ঘূৰ্ণি উঠিছিল।
Verse 20
हंसकारण्डवोदगीता: सारसाभिरुतास्तथा । पुंस्कोकिलरुताश्चैव क्रौज्चबर्हिणनादिता:
বৈশম্পায়নে ক’লে—তাত হাঁহ আৰু কাৰণ্ডৱ পখী মধুৰ সুৰে গাই আছিল; সাৰসো ডাকিছিল। পুংকোকিলৰ মনোহৰ কূজন, ক্রৌঞ্চ পখীৰ কলৰৱ আৰু ময়ূৰৰ কেকাধ্বনি—এই সকলো নাদ চাৰিওফালে প্ৰতিধ্বনিত হৈ আছিল। এইদৰে সেই বনভূমি পুণ্যময়, শান্ত আৰু মনোৰম যেন লাগিছিল।
Verse 21
मनोहरवनोपेतास्तस्मिन्नतिरथो<र्जुन: । पुण्यशीतामलजला: पश्यन् प्रीतमनाभवत्
সেই ঠাইত নদীবোৰৰ কাষে কাষে মনোৰম বনশ্ৰেণী শোভা পাই আছিল। হিমালয়ৰ সেই শিখৰপ্ৰদেশত পুণ্য, শীতল আৰু নিৰ্মল জলেৰে ভৰপূৰ সেই সুন্দৰ সৰিতাবোৰ দেখিয়েই অতিৰথী অৰ্জুনৰ মন আনন্দেৰে প্ৰস্ফুটিত হ’ল।
Verse 22
रमणीये वनोद्देशे रममाणो<र्जुनस्तदा । तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामना:,उग्र तेजस्वी महामना अर्जुन वहाँ वनके रमणीय प्रदेशोंमें घूम-फिरकर बड़ी कठोर तपस्यामें संलग्न हो गये
সেই সময়ত অৰ্জুন মনোৰম বনাঞ্চলত বিচৰণ কৰি, উগ্ৰ তেজ আৰু মহান সংকল্পেৰে ভূষিত হৈ কঠোৰ তপস্যাত প্ৰবৃত্ত হ’ল।
Verse 23
दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनविभूषित: । शीर्ण च पतितं भूमौ पर्ण समुपयुक्तवान्
তাৰ পিছত তেওঁ কুশঘাঁহৰ চীৰ পিন্ধি, দণ্ড আৰু মৃগচৰ্মেৰে ভূষিত হৈ, মাটিত সৰি পৰা শুকান পাতকেই আহাৰৰ ঠাইত গ্ৰহণ কৰিছিল।
Verse 24
पूर्णे पूर्णे त्रिरात्रे तु मासमेक॑ं फलाशन: । द्विगुणेन हि कालेन द्वितीयं मासमत्ययात्
এটা মাহ তেওঁ তিনিটা ৰাতি পূৰ্ণ হোৱাৰ পাছতহে কেৱল ফলাহাৰ কৰিছিল। তাৰ পিছত সময় দ্বিগুণ কৰি দ্বিতীয় মাহত ছয়টা ৰাতিৰ অন্তে ফল গ্ৰহণ কৰি সেই মাহ অতিবাহিত কৰিলে।
Verse 25
तृतीयमपि मासं स पक्षेणाहारमाचरन् । चतुर्थे त्वथ सम्प्राप्ते मासे भरतसत्तम:
তৃতীয় মাহতো তেওঁ পখৱাৰাত একবাৰ মাত্ৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰি তপস্যা চলাই গ’ল। তাৰ পিছত চতুৰ্থ মাহ আহি পোৱাত, ভৰতশ্ৰেষ্ঠ অৰ্জুনে নিজৰ ব্ৰতক আৰু অধিক কঠোৰ কৰিলে।
Verse 26
वायुभक्षो महाबाहुरभवत् पाण्डुनन्दन: । ऊर्ध्वबाहुर्निरालम्ब: पादाड्गुष्ठाग्रविष्ठित:
পাণ্ডুনন্দন মহাবাহু অৰ্জুন বায়ুভক্ষী হ’ল। তেওঁ দুয়ো বাহু ওপৰলৈ তুলি, কোনো আশ্ৰয় নোলোৱাকৈ, পায়েৰ বুঢ়া আঙুলিৰ অগ্ৰভাগত ভৰ দি স্থিৰভাৱে থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 27
सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुरमितौजस: । विद्युदम्भोरुहनिभा जटास्तस्य महात्मन:,अमित तेजस्वी महात्मा अर्जुनके सिरकी जटाएँ नित्य स्नान करनेके कारण विद्युत् और कमलोंके समान हो गयी थीं
নিত্য স্নান আৰু নিয়মানুশাসনৰ ফলত সেই অপৰিমেয় পৰাক্ৰমশালী মহাত্মাৰ জটা বিদ্যুৎ আৰু পদ্মনালৰ দৰে দীপ্তিময় হৈ উঠিল।
Verse 28
ततो महर्षय: सर्वे जम्मुर्देवं पिनाकिनम् | निवेदयिषव: पार्थ तपस्युग्रे समास्थितम्
তাৰপিছত সকলো মহর্ষি পিনাকধাৰী দেৱ মহাদেৱৰ ওচৰলৈ গ’ল—উগ্ৰ তপস্যাত স্থিত পাৰ্থ (অর্জুন) বিষয়ে নিবেদন কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ।
Verse 29
त॑ प्रणम्य महादेव शशंसु: पार्थकर्म तत् । एष पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठमास्थित:
তেওঁলোকে মহাদেৱক প্ৰণাম কৰি পাৰ্থৰ সেই তপোময় কৰ্ম নিবেদন কৰিলে—“ভগৱন! এই মহাতেজস্বী পাৰ্থ হিমৱতৰ পৃষ্ঠদেশত অৱস্থিত।”
Verse 30
उग्रे तपसि दुष्पारे स्थितो धूमाययन् दिश: । तस्य देवेश न वयं विद्यः सर्वे चिकीर्षितम्
“সেই দুৰতিক্ৰম উগ্ৰ তপস্যাত স্থিত হৈ যেন দিশসমূহ ধোঁৱাৰে আচ্ছন্ন কৰিছে। দেৱেশ্বৰ! তেওঁ কি সাধন কৰিব বিচাৰে—সেয়া আমাৰ কোনোজনেই নাজানো।”
Verse 31
संतापयति न: सर्वानसौ साधु निवार्यताम् । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम्
“তেওঁ আমাৰ সকলোকে সন্তপ্ত কৰিছে; তেওঁক উচিতভাৱে নিবাৰণ কৰা হওক।” ভাবিতাত্মা মুনিসকলৰ এই বাক্য শুনি (পৰৱৰ্তী কাহিনী আগবাঢ়িল)।
Verse 32
महादेव उवाच न वो विषाद: कर्तव्य: फाल्गुन॑ं प्रति सर्वश:
মহাদেৱে ক’লে—ফাল্গুণ (অৰ্জুন)ৰ বিষয়ে তোমালোকে কোনোভাবেই বিষাদ কৰিব নালাগে।
Verse 33
शीघ्र॑ं गच्छत संहृष्टा यथागतमतन्द्रिता: । अहमस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम्
মহাদেৱে ক’লে—হে মহর্ষিসকল! আলস্য ত্যাগ কৰি হৰ্ষেৰে শীঘ্ৰে যাওক; যিদৰে আহিছিলা সিদৰে উভতি যাওক। অৰ্জুনৰ মনত স্থিত সংকল্প মই ভালদৰে জানো।
Verse 34
नास्य स्वर्गस्पूहा काचिन्नैश्वर्यस्थ तथा5<5युष: । यत् तस्य काड्क्षितं सर्व तत् करिष्येडहमद्य वै
মহাদেৱে ক’লে—তেওঁৰ স্বৰ্গৰ প্ৰতি কোনো স্পৃহা নাই; ন তেওঁ ঐশ্বৰ্য চায়, ন দীঘলীয়া আয়ু। তেওঁ যি সঁচাকৈ কামনা কৰে, সেই সকলো মই আজি নিশ্চয় পূৰ্ণ কৰিম।
Verse 35
वैशम्पायन उवाच तच्छुत्वा शर्ववचनमृषय: सत्यवादिन: । प्रहृष्मनसो जम्मुर्यथा स्वान् पुनरालयान्
বৈশম্পায়নে ক’লে—শৰ্ব (শিৱ)ৰ এই বাক্য শুনি সত্যবাদী ঋষিসকল আনন্দিতচিত্তে, যিদৰে আহিছিলা সিদৰে, নিজ নিজ আশ্ৰমলৈ উভতি গ’ল।
Verse 38
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि कैरातपर्वणि मुनिशड्करसंवादे अष्टात्रिंशो 5 ध्याय: ।।
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত কৈৰাতপৰ্বত মুনিসকল আৰু ভগৱান শংকৰৰ সংবাদ-সম্পৰ্কীয় অষ্টত্রিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 313
उमापतिर्भूतपतिर्वाक्यमेतदुवाच ह । “वे अपनी तपस्याके संतापसे हम सब महर्षियोंको संतप्त कर रहे हैं। अत: आप उन्हें तपस्यासे सद्भावपूर्वक निवृत्त कीजिये।” पवित्र चित्तवाले उन महर्षियोंका यह वचन सुनकर भूतनाथ भगवान् शंकर इस प्रकार बोले--
বৈশম্পায়নে ক’লে—উমাপতি, ভূতপতি ভগৱানে এই বাক্য ক’লে—“ইহঁতে নিজৰ তপস্যাৰ তাপে আমাৰ সকলো মহর্ষিক দগ্ধ কৰি তুলিছে; সেয়ে সদ্ভাৱ আৰু সন্মানসহ ইহঁতক তপস্যাৰ পৰা নিবৃত্ত কৰক।” পবিত্ৰচিত্ত সেই মহর্ষিসকলৰ অনুৰোধ শুনি ভূতনাথ ভগৱান শংকৰে এইদৰে উত্তৰ দিলে—
Frequently Asked Questions
Arjuna must reconcile the ascetic expectation of nonviolence and renunciation in sacred space with kṣatriya responsibility to secure legitimate means for protecting his community and restoring just order.
Desire for pleasure, status, or even heavenly attainment is portrayed as secondary to duty-bound integrity; true qualification for power is measured by restraint, purpose, and willingness to subordinate personal gain to ethical obligation.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-structure functions implicitly by linking narrative comprehension to mokṣa-oriented values—self-control, disciplined action, and the prioritization of dharma over reward.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.