Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Dharma-śaṅkā-nivāraṇa: Yudhiṣṭhira’s Response on Karma-Phala and Trust in Dharma

तिले तैलं गवि क्षीरं काछ्ठे पावकमन्तत: । धिया धीरो विजानीयादुपायं चास्य सिद्धये,नरश्रेष्ठ कर्मोीकी गणना नहीं की जा सकती। गृह एवं नगर आदि सभीकी प्राप्तिमें पुरुष ही कारण है। विद्वान पुरुष पहले बुद्धिद्वारा यह निश्चय करे कि तिलमें तेल है, गायके भीतर दूध है और काषप्ठमें अग्नि है, तत्पश्चात्‌ उसकी सिद्धिके उपायका निश्चय करे

Yudhiṣṭhira uvāca: tile tailaṁ gavi kṣīraṁ kāṣṭhe pāvakam antaḥ | dhiyā dhīro vijānīyād upāyaṁ cāsya siddhaye ||

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে— “তিলৰ ভিতৰত তেল গোপন, গাইৰ ভিতৰত গাখীৰ, আৰু কাঠৰ ভিতৰত অগ্নি অন্তৰ্নিহিত। ধীৰ আৰু স্থিৰবুদ্ধি জ্ঞানী পুৰুষে প্ৰথমে বুদ্ধিৰে এই সত্য বুজি লওক, তাৰ পাছত সেই সুপ্ত সামৰ্থ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ উপযুক্ত উপায় স্থিৰ কৰক।”

तिलेin sesame
तिले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootतिल
FormMasculine, Locative, Singular
तैलम्oil
तैलम्:
Karta
TypeNoun
Rootतैल
FormNeuter, Nominative, Singular
गविin a cow
गवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Locative, Singular
क्षीरम्milk
क्षीरम्:
Karta
TypeNoun
Rootक्षीर
FormNeuter, Nominative, Singular
काष्ठेin wood
काष्ठे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाष्ठ
FormNeuter, Locative, Singular
पावकम्fire
पावकम्:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्ततःultimately; in essence
अन्ततः:
TypeIndeclinable
Rootअन्ततः
धियाby intellect
धिया:
Karana
TypeNoun
Rootधि
FormFeminine, Instrumental, Singular
धीरःa wise/steadfast man
धीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootधीर
FormMasculine, Nominative, Singular
विजानीयात्should discern/know
विजानीयात्:
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
उपायम्means; method
उपायम्:
Karma
TypeNoun
Rootउपाय
FormMasculine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अस्यof this; its
अस्य:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सिद्धयेfor accomplishment/success
सिद्धये:
Sampradana
TypeNoun
Rootसिद्धि
FormFeminine, Dative, Singular

युधिछिर उवाच

Y
Yudhiṣṭhira
S
sesame (tila)
O
oil (taila)
C
cow (go)
M
milk (kṣīra)
W
wood (kāṣṭha)
F
fire (pāvaka)

Educational Q&A

Hidden capacities become manifest only through right knowledge and appropriate effort: first recognize what is inherently present, then choose the correct method (upāya) to bring it to accomplishment (siddhi).

Yudhiṣṭhira is speaking in the Vana Parva, offering a reflective maxim: like oil, milk, and fire that exist within their sources, success and outcomes depend on discerning the inner reality and then applying the proper means to realize it.