Shloka 5
Draupadī’s Lament and Theodicy: Dharma, Dice, and Īśvara’s Governance (Āraṇyaka-parva 31)
धर्म एव मन: कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम् । धर्मवाणिज्यको हीनो जघन्यो धर्मवादिनाम्,सुश्रोणि! मैं धर्मका फल पानेके लोभसे धर्मका आचरण नहीं करता, अपितु साधु पुरुषोंके आचार-व्यवहारको देखकर शास्त्रीय मर्यादाका उल्लंघन न करके स्वभावसे ही मेरा मन धर्मपालनमें लगा है। द्रौपदी! जो मनुष्य कुछ पानेकी इच्छासे धर्मका व्यापार करता है, वह धर्मवादी पुरुषोंकी दृष्टिमें हीन और निन्दनीय है
yudhiṣṭhira uvāca | dharma eva manaḥ kṛṣṇe svabhāvāccaiva me dhṛtam | dharmavāṇijyako hīno jaghanyo dharmavādinām ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—হে কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী)! মোৰ মন স্বভাৱতঃ ধৰ্মত দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ। ধৰ্মফলৰ লোভত মই ধৰ্মাচৰণ নকৰোঁ; সৎলোকৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ দেখি আৰু শাস্ত্ৰীয় মৰ্যাদা লংঘন নকৰাকৈ স্বভাৱতঃ ধৰ্মনিষ্ঠ হৈ থাকোঁ। কিন্তু যি কিবা লাভৰ আশাত ধৰ্মক বাণিজ্য কৰি তোলে, সি ধৰ্মবক্তাসকলৰ দৃষ্টিত হীন আৰু নিন্দনীয়।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma should be practiced from inner conviction and respect for śāstric limits, not as a means to obtain rewards. Treating virtue as a transaction (dharmavāṇijya) is condemned as morally inferior.
In the forest-exile setting, Yudhiṣṭhira responds to Draupadī (addressed as Kṛṣṇā), explaining his steadfast commitment to dharma and rejecting the idea of performing righteousness for personal gain.