Adhyaya 246
मुद्गलोपाख्यानम् — व्रीहिद्रोणदानं, दुर्वाससः परीक्षा, स्वर्गगुणप्रश्नः (Mudgala Episode: Rice-measure Charity, Durvāsas’ Test, Inquiry on Heaven)
Upa-parva: Mudgala-ākhyāna (Atithi-dharma and Dāna-śuddhi Episode)
Yudhiṣṭhira asks how the “vrīhi-droṇa” (a measured quantity of rice) was relinquished by a great soul, to whom it was given, and by what proper procedure. Vyāsa narrates Mudgala, a dharmic ascetic at Kurukṣetra living by śiloñcha/ūñcha (gleaning), maintaining a household while practicing austerity and hospitality. Mudgala performs darśa and paurṇamāsa observances and sustains himself from remnants after offerings and guests. His rice-store astonishingly increases through repeated guest-encounters, framed as the moral economy of non-envious giving. Indra is said to accept a share at each ritual interval. Durvāsas arrives in an erratic, harsh manner, declaring hunger; Mudgala welcomes him with water and food and offers his hard-earned meal with full faith. Durvāsas consumes everything, smears himself with leftovers, and departs; he returns repeatedly (six times), each time consuming all, while Mudgala remains free of anger, envy, humiliation, or agitation. Observing Mudgala’s unblemished mind, Durvāsas praises him as unparalleled in generosity and self-mastery, enumerating virtues such as endurance, sense-control, truth, compassion, and calm. A divine messenger arrives with a celestial vehicle, inviting Mudgala to ascend bodily to heaven earned by deeds. Mudgala, however, requests an informed account of the qualities, practices, pleasures, and defects of heaven, asking the messenger to speak truthfully so he may decide accordingly.
Chapter Arc: राजन्! केवल चार पाण्डव रणभूमि में डटे हैं, और उनके सामने सहस्रों गन्धर्व—अद्भुत असमान युद्ध का उद्घोष होता है। → गन्धर्व शत-शत करके टूट पड़ते हैं; कर्ण और धार्तराष्ट्रों के रथ छिन्न-भिन्न किए जा चुके हैं, और अब वही प्रचण्ड वेग पाण्डवों की ओर मुड़ता है। पाण्डव शरवर्षा से प्रत्याघात करते हैं, पर गन्धर्वों की संख्या और मायावी गति भय बढ़ाती है। → अर्जुन क्रोध में दिव्य महास्त्रों का उपक्रम करता है—उड़ते गन्धर्वों को शरजाल से रोकता है, और अदृश्य होकर प्रहार करने वालों को भी मन्त्र-प्रयुक्त दिव्यास्त्रों से बेध देता है। → अर्जुन के दिव्यास्त्रों के सामने गन्धर्वों की गति रुकती है; पाण्डवों का प्रतिरोध स्थिर हो जाता है और गन्धर्व-बल का उन्माद टूटने लगता है। → गन्धर्व-पराभव की दिशा स्पष्ट होते हुए भी, यह प्रश्न शेष रहता है कि इस संघर्ष का परिणाम कौरव-पक्ष (विशेषतः दुर्योधन-कर्ण) के मान-अपमान और आगे के वैर को किस रूप में भड़काएगा।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें पाण्डव-यन्धर्वयुद्धाविषयक दो सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २४४ ॥। हि >> आय न () आज आप पज्चचत्वारिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: पाण्डवोंके द्वारा गन्धवोकी पराजय वैशम्पायन उवाच ततो दिव्यास्त्रसम्पन्ना गन्धर्वा हेममालिन: । विसृजन्त: शरान् दीप्तान् समन्तात् पर्यवारयन्
বৈশম্পায়নে ক’লে—জনমেজয়! তাৰপিছত দিব্যাস্ত্ৰে সজ্জিত আৰু হেমমালা ধাৰণ কৰা গন্ধৰ্বসকলে জ্বলন্ত শৰ নিক্ষেপ কৰি চাৰিওফালৰ পৰা পাণ্ডৱসকলক ঘেৰি ধৰিলে।
Verse 2
चत्वार: पाण्डवा वीरा गन्धर्वाश्षन सहस्रश: । रणे संन्यपतन् राज॑स्तदद्भुतमिवाभवत्,राजन! वीर पाण्डव केवल चार थे, परंतु उस रणभूमिमें हजारों गन्धर्व उनपर एक साथ टूट पड़े थे। यह एक अद्भुत-सी बात थी
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! বীৰ পাণ্ডৱ আছিল মাত্ৰ চাৰিজন; কিন্তু ৰণক্ষেত্ৰত সহস্ৰ সহস্ৰ গন্ধৰ্ব একেলগে তেওঁলোকৰ ওপৰত জপিয়াই পৰিল। দৃশ্যটো যেন বিস্ময়কৰ হৈ উঠিল।
Verse 3
यथा कर्णस्य च रथो धार्तराष्ट्रस्य चो भयो: । गन्धर्व: शतशश्खछिन्नौ तथा तेषां प्रचक्रिरे
যেনেকৈ গন্ধৰ্বসকলে কৰ্ণ আৰু ধৃতৰাষ্ট্ৰপুত্ৰ (দুৰ্যোধন) — উভয়ৰ ৰথ ছিন্নভিন্ন কৰি শত শত খণ্ড কৰি পেলাইছিল, তেনেকৈয়ে তেওঁলোকে পাণ্ডৱসকলৰ ৰথসমূহো টুকুৰা-টুকুৰা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 4
तान् समापततो राजन् गन्धर्वाञ्छतशो रणे | प्रत्यगृह्नन् नरव्याप्रा: शरवर्षैरनेकश:
হে ৰাজন! ৰণভূমিত শত শত গন্ধৰ্ব নিজৰ ওপৰত ধাৱি আহি থকা দেখি, নৰশ্ৰেষ্ঠ পাণ্ডৱসকলে বাৰে বাৰে অসংখ্য বাণবৃষ্টিৰে তেওঁলোকৰ আক্রমণ ৰোধ কৰিলে।
Verse 5
ते कीर्यमाणा: खगमा: शरवर्षै: समन्तत: । न शेकुः पाण्डुपुत्राणां समीपे परिवर्तितुम्,सब ओरसे बाणोंकी वर्षाका लक्ष्य होनेके कारण वे आकाशचारी गन्धर्व पाण्डवोंके समीप जानेका साहस न कर सके
চাৰিওফালে বাণবৃষ্টিৰ আঘাতত পৰি সেই আকাশচাৰী গন্ধৰ্বসকলে পাণ্ডুপুত্ৰসকলৰ ওচৰত ঘূৰি আহিবলৈ বা নিকটৱৰ্তী হ’বলৈ সাহস নাপালে।
Verse 6
अभिवक्षुद्धानभिक्रुद्धों गन्धर्वानर्जुनस्तदा | लक्षयित्वाथ दिव्यानि महास्त्राण्युपचक्रमे,उस समय गन्धर्वोको क्रोधमें भरे हुए देख अर्जुनने भी कुपित होकर महान् दिव्यास्त्रोंका प्रयोग आरम्भ किया
সেই সময় গন্ধৰ্বসকলক ক্ৰোধে উন্মত্ত দেখি অৰ্জুনো কুপিত হ’ল; লক্ষ্য স্থিৰ কৰি তেওঁ মহাদিব্য অস্ত্ৰসমূহ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।
Verse 7
सहस््राणां सहस्राणि प्राहिणोद् यमसादनम् | आग्नेयेनार्जुन: संख्ये गन्धर्वाणां बलोत्कट:,वे अत्यन्त बलवान् थे। उन्होंने उस युद्धमें आग्नेयास्त्रका प्रयोग करके दस लाख गन्धर्वोंकी यमलोक पहुँचा दिया
তেওঁলোক আছিল অত্যন্ত বলৱান; তথাপি সেই সমৰত অৰ্জুনে আগ্নেয়াস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰি সহস্ৰৰ পৰ সহস্ৰ গন্ধৰ্বক যমসদনলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 8
तथा भीमो महेष्वास: संयुगे बलिनां वर: । गन्धर्वा्छितशो राजज्जघान निशितै: शरै:,राजन! इसी प्रकार बलवानोंमें श्रेष्ठ महाधनुर्धर भीमसेनने अपने तीक्ष्ण सायकोंद्वारा सैकड़ों गन्धर्वोको मार गिराया
সেইদৰে মহাধনুৰ্ধৰ ভীম—সমৰত বলৱানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ—হে ৰাজন, তীক্ষ্ণ শৰদ্বাৰা শত শত গন্ধৰ্বক নিপাত কৰিলে।
Verse 9
माद्रीपुत्रावपि तथा युध्यमानौ बलोत्कटौ | परिगृह्माग्रतो राजन् जघ्नतु: शतश: परान्,उत्कट बलशाली माद्रीकुमार नकुल और सहदेवने भी युद्धमें तत्पर हो सैकड़ों शत्रुओंको आगेसे पकड़कर मार डाला
হে ৰাজন, মাদ্ৰীৰ দুয়ো পুত্ৰও—অতীব বলশালী আৰু যুদ্ধে নিবিষ্ট—সামনৰ শত্রুসকলক ধৰি শত শতকৈ নিপাত কৰিলে।
Verse 10
ते वध्यमाना गन्धर्वा दिव्यैरस्त्रैर्महारथै: । उत्पेतु: खमुपादाय धृतराष्ट्रसुतांस्तत:,महारथी पाण्डवोंके चलाये दिव्यास्त्रोंकी मार खाकर गन्धर्व धृतराष्ट्रके पुत्रोंको लिये- दिये आकाशमें उड़ गये
মহারথী পাণ্ডৱসকলৰ দিব্যাস্ত্ৰৰ আঘাত পাই সেই গন্ধৰ্বসকলে ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পুত্ৰসকলক লৈ আকাশলৈ উৰি গ’ল।
Verse 11
स तानुत्पतितान् दृष्टवा कुन्तीपुत्रो धनंजय: । महता शरजालेन समन्तात् पर्यवारयत्,कुन्तीनन्दन अर्जुनने उन्हें आकाशमें उड़ते देख चारों ओर बाणोंका विस्तृत जाल-सा फैलाकर गन्धर्वोको घेरेमें डाल दिया
তেওঁলোক আকাশলৈ উৰি উঠা দেখি কুন্তীপুত্ৰ ধনঞ্জয় অৰ্জুনে চাৰিওফালে বৃহৎ শৰজাল বিস্তাৰ কৰি তেওঁলোকক ঘেৰিলে।
Verse 12
ते बद्धा: शरजालेन शकुन्ता इव पञ्जरे | ववर्षुरर्जुनं क्रोधाद् गदाशक्त्यृष्टिवृष्टिभि:
তেওঁলোক সেই শৰজালত খাঁচাৰ পখীৰ দৰে আবদ্ধ হ’ল; তাৰপিছত ক্ৰোধে দগ্ধ হৈ তেওঁলোকে অৰ্জুনৰ ওপৰত গদা, শক্তি, ঋষ্টি আদি অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ বৰ্ষা কৰিলে।
Verse 13
गदाशव्त्यूष्टिवृष्टीस्ता निहत्य परमास्त्रवित् । गात्राणि चाहनद् भल्ल्लैर्गन्धर्वाणां धनंजय:
পৰমাস্ত্ৰবিদ ধনঞ্জয়ে গদা, শক্তি আৰু ঋষ্টি আদি অস্ত্ৰ-বৰ্ষা নিবারণ কৰি ‘ভল্ল’ নামৰ বাণে গন্ধৰ্বসকলৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গত আঘাত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 14
शिरोभि: प्रपतद्धिश्व॒ चरणैर्बाहुभिस्तथा । अभ्मवृष्टिरिवाभाति परेषामभवद् भयम्
গন্ধৰ্বসকলৰ মূৰ, বাহু আৰু চৰণ কাটি কাটি সকলো দিশে এনেদৰে পৰিবলৈ ধৰিলে যেন শিলাবৃষ্টি হৈছে; এই ভয়ংকৰ দৃশ্য দেখি প্ৰতিপক্ষৰ হৃদয়ত মহাভয় জাগিল।
Verse 15
ते वध्यमाना गन्धर्वा: पाण्डवेन महात्मना । भूमिष्ठमन्तरिक्षस्था: शरवर्षैरवाकिरन्
মহাত্মা পাণ্ডব অৰ্জুনৰ বাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত গন্ধৰ্বসকল আকাশলৈ উঠিল আৰু ভূমিত অচলভাৱে থিয় হৈ থকা অৰ্জুনৰ ওপৰত ওপৰৰ পৰা শৰবৃষ্টি ঢালিবলৈ ধৰিলে।
Verse 16
तेषां तु शरवर्षाणि सव्यसाची परंतप: । अस्त्रै: संवार्य तेजस्वी गन्धर्वान् प्रत्यविध्यत,तेजस्वी परंतप सव्यसाचीने अपने अस्त्रोंद्वारा गन्धर्वोकी बाणवर्षाका निवारण करके उन्हें फिरसे घायल कर दिया
পরন্তপ সব্যসাচী অৰ্জুনে নিজৰ অস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকৰ শৰবৃষ্টি ৰোধ কৰিলে; তাৰ পিছত তেজে দীপ্ত হৈ গন্ধৰ্বসকলক পুনৰ প্ৰতিআঘাত কৰি আঘাতপ্ৰাপ্ত কৰিলে।
Verse 17
स्थूणाकर्णन्द्रजालं च सौरं चापि तथार्जुन: । आग्नेयं चापि सौम्यं च ससर्ज कुरुनन्दन:,कुरुकुलका आनन्द बढ़ानेवाले अर्जुनने स्थूणाकर्ण, इन्द्रजाल, सौर, आग्नेय तथा सौम्य नामक दिव्यास्त्रोंका प्रयोग किया
কুৰুনন্দন অৰ্জুনে তেতিয়া স্থূণাকৰ্ণ, ইন্দ্ৰজাল, সৌৰ, আগ্নেয় আৰু সৌম্য—এই দিৱ্যাস্ত্ৰসমূহ ক্ৰমে প্ৰয়োগ কৰিলে।
Verse 18
ते दह्यमाना गन्धर्वा: कुन्तीपुत्रस्य सायकै: । दैतेया इव शक्रेण विषादमगमन् परम्,कुन्तीकुमारके उन सायकोंसे गन्धर्व उसी प्रकार दग्ध होने लगे, जैसे इन्द्रके बाणोंद्वारा दैत्य। इससे उनको बड़ा विषाद हुआ
বৈশম্পায়নে ক’লে—কুন্তীপুত্ৰৰ শৰবিদ্ধ হৈ গন্ধৰ্বসকল দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে, যেন ইন্দ্ৰৰ শৰবিদ্ধ হৈ দৈত্যসকল দগ্ধ হয়। সেই আঘাতত তেওঁলোক গভীৰ বিষাদত নিমজ্জিত হ’ল।
Verse 19
ऊर्ध्वमाक्रममाणाश्ष शरजालेन वारिता: । विसर्पमाणा भल्लैक्ष वार्यन्ते सव्यसाचिना
বৈশম্পায়নে ক’লে—যেতিয়া তেওঁলোকে ওপৰলৈ উঠিবলৈ ধৰিছিল, তেতিয়া শৰজালৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ গতি ৰুদ্ধ হৈছিল; আৰু যেতিয়া ইফালে-সিফালে ছিটকি পলাই যাব খুজিছিল, তেতিয়া সব্যসাচী অৰ্জুনৰ ভল্লশৰে তেওঁলোকক আগবাঢ়িবলৈ নিদিলে।
Verse 20
गन्धर्वास्त्रासितान् दृष्टवा कुन्तीपुत्रेण भारत । चित्रसेनो गदां गृह सव्यसाचिनमाद्रवत्
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ভাৰত! কুন্তীপুত্ৰৰ দ্বাৰা গন্ধৰ্বসকল আতংকিত হোৱা দেখি গন্ধৰ্বৰাজ চিত্ৰসেনে গদা লৈ সব্যসাচী অৰ্জুনৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল।
Verse 21
हाथमें गदा लिये बड़े वेगसे युद्धके लिये आते हुए चित्रसेनकी उस गदाके, जो सब-की- सब लोहेकी बनी हुई थी, अर्जुनने अपने बाणोंद्वारा सात टुकड़े कर दिये
বৈশম্পায়নে ক’লে—হাতত সম্পূৰ্ণ লোহাৰ গদা লৈ যুদ্ধৰ বাবে মহাবেগে ধাৱি অহা চিত্ৰসেনৰ সেই গদাখন অৰ্জুনে নিজৰ শৰদ্বাৰা সাত খণ্ড কৰি পেলালে।
Verse 22
स गदां बहुधा दृष्ट्वा कुत्तां बाणैस्तरस्विना । संवृत्य विद्यया55त्मानं योधयामास पाण्डवम्
বৈশম্পায়নে ক’লে—দ্ৰুত-প্ৰবল অৰ্জুনৰ শৰদ্বাৰা নিজৰ গদা বহু খণ্ড হোৱা দেখি চিত্ৰসেনে অন্তৰ্ধান-বিদ্যাৰে নিজকে আৱৃত কৰি সেই পাণ্ডৱৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 23
अस्त्राणि तस्य दिव्यानि सम्प्रयुक्तानि सर्वश: । दिव्यैरस्त्रैस्तदा वीर: पर्यवारयदर्जुन:
সেয়ে যেতিয়া সকলো ধৰণে দিব্যাস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে, তেতিয়া বীৰ অৰ্জুনে নিজৰ দিব্যাস্ত্ৰেৰে সেই সকলোকে প্ৰতিহত কৰি শান্ত কৰিলে।
Verse 24
स वार्यमाणस्तैरस्त्रैरर्जुनेन महात्मना । गन्धर्वराजो बलवान् माययान्तर्हितस्तदा,महात्मा अर्जुनके उन अस्त्रोंसे रोके जानेपर बलवान गन्धर्वराज मायासे अदृश्य हो गये
মহাত্মা অৰ্জুনৰ সেই অস্ত্ৰেৰে বাধাপ্ৰাপ্ত হৈ শক্তিমান গন্ধৰ্বৰাজ তেতিয়া মায়াবলে অদৃশ্য হৈ পৰিল।
Verse 25
अन्तरहितं तमालक्ष्य प्रहरन्तमथार्जुन: । ताडयामास खरदररैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रिते:,उन्हें अदृश्य होकर प्रहार करते देख अर्जुनने दिव्यास्त्रोंद्वारा अभिमन्त्रित किये हुए आकाशचारी बाणोंसे बींध डाला
তেওঁ অদৃশ্য হৈও প্ৰহাৰ কৰি থকা দেখি অৰ্জুনে দিব্যাস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্রিত তীক্ষ্ণ বাণেৰে তেওঁক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 26
अन्तर्धानवधं चास्य चक्रे क्रुद्धो$र्जुनस्तदा । शब्दवेधं समाश्रित्य बहुरूपो धनंजय:
তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ অৰ্জুনে শব্দভেদৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁৰ অন্তৰ্ধান-মায়াও বিনষ্ট কৰিলে; আৰু ৰণভূমিত চৌদিশে বিচৰণ কৰি ধনঞ্জয় যেন বহুৰূপ ধাৰণ কৰা বুলি প্ৰতীয়মান হ’ল।
Verse 27
स वध्यमानस्तैरस्त्रैरर्जुनेन महात्मना । ततो<स्य दर्शयामास तदा55त्मानं प्रिय: सखा
মহাত্মা অৰ্জুনৰ সেই অস্ত্ৰেৰে ভীষণভাৱে আহত হৈ, তেওঁৰ প্ৰিয় সখা চিত্ৰসেন তেতিয়া নিজ ৰূপ প্ৰকাশ কৰি অৰ্জুনৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল।
Verse 28
चित्रसेनस्तथोवाच सखायं युधि विद्धि माम् चित्रसेनमथालक्ष्य सखायं युधि दुर्बलम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— তেতিয়া চিত্ৰসেনে ক’লে— “কুন্তীনন্দন! এই যুদ্ধত মোক তোমাৰ সখা—চিত্ৰসেন—বুলি জানিবা।” এই কথা শুনি অৰ্জুনে চিত্ৰসেনৰ ফালে চালে। ৰণত নিজৰ সখা অতি দুৰ্বল হোৱা দেখি পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠ সব্যসাচীয়ে ধনুত প্ৰকাশ পোৱা দিব্যাস্ত্ৰটো উপসংহাৰ কৰিলে। অৰ্জুনে অস্ত্ৰ আঁতৰাই লোৱা দেখি সকলো পাণ্ডৱেও দৌৰি থকা ঘোঁৰাবোৰ থামালে আৰু বেগেৰে নিক্ষিপ্ত তীৰ আৰু ধনুৰ ব্যৱহাৰো বন্ধ কৰিলে।
Verse 29
संजहारास्त्रमथ तत् प्रसृष्टं पाण्डवर्षभ: । दृष्टवा तु पाण्डवा: सर्वे संह्ृतास्त्रं धनंजयम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— তেতিয়া পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠই নিক্ষিপ্ত সেই অস্ত্ৰটো উপসংহাৰ কৰিলে। ধনঞ্জয়ক অস্ত্ৰ আঁতৰাই লোৱা দেখি সকলো পাণ্ডৱে চাই থাকিল।
Verse 30
चित्रसेनश्व॒ भीमश्षु सव्यसाची यमावपि । पृष्टवा कौशलमन्योन्यं रथेष्वेवावतस्थिरे,तत्पश्चात् गन्धर्वराज चित्रसेन, भीमसेन, अर्जुन और नकुल-सहदेव सब लोग परस्पर कुशल-समाचार पूछकर अपने रथोंमें ही बैठे रहे
বৈশম্পায়নে ক’লে— তাৰ পাছত গন্ধৰ্বৰাজ চিত্ৰসেন, ভীম, সব্যসাচী অৰ্জুন আৰু যমজ নকুল-সহদেৱে পৰস্পৰে কুশল সুধি নিজ নিজ ৰথতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।
Verse 231
तस्याभिपतततस्तूर्ण गदाहस्तस्य संयुगे । गदां सर्वायसी पार्थ: शरैश्षिच्छेद सप्तधा
বৈশম্পায়নে ক’লে— যুদ্ধত গদা হাতত লৈ সি যোদ্ধা যেতিয়া তীব্ৰ বেগেৰে ধাৱি আহিল, তেতিয়া পাৰ্থই নিজৰ তীৰেৰে তাৰ সম্পূৰ্ণ লৌহগদাখন সাত খণ্ড কৰি ছেদ কৰিলে।
Verse 245
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि गन्धर्वपराभवे पजञ्चचत्वारिंशदधिकद्धिशततमो<5 ध्याय:
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ ঘোষযাত্ৰাপৰ্বত গন্ধৰ্বপৰাভৱ-প্ৰসঙ্গৰ দু’শ পঁয়তাল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 293
संजहूु: प्रद्गुतानश्वाञ्छरवेगान् धनूंषि च । चित्रसेनने उनसे कहा--'कुन्तीनन्दन! इस युद्धमें मुझे तुम अपना सखा चित्रसेन समझो।” यह सुनकर अर्जुनने चित्रसेनकी ओर दृष्टिपात किया। अपने सखाको युद्धमें अत्यन्त दुर्बल हुआ देख पाण्डवप्रवर अर्जुनने अपने धनुषपर प्रकट किये हुए उस दिव्यास्त्रका उपसंहार कर दिया। अर्जुनको अपना अस्त्र समेटते देख सब पाण्डवोंने भी दौड़ते हुए घोड़ोंको रोक लिया तथा वेगपूर्वक छूटनेवाले बाणों और धनुषोंका संचालन भी बंद कर दिया
বৈশম্পায়নে ক’লে—সিহঁতে আগবাঢ়ি যোৱা ঘোঁৰাবোৰ থামাই দিলে আৰু তীৰৰ বেগে চলি থকা ধনু-অস্ত্ৰসমূহো সংযত কৰিলে। তেতিয়া চিত্ৰসেনে তাক ক’লে—“কুন্তীনন্দন! এই যুদ্ধত মোক তোমাৰ সখা চিত্ৰসেন বুলিয়েই ভাবিবা।” এই কথা শুনি অৰ্জুনে চিত্ৰসেনৰ ফালে চালে; আৰু যুদ্ধত নিজৰ বন্ধুক অতি দুৰ্বল হোৱা দেখি পাণ্ডৱশ্ৰেষ্ঠ অৰ্জুনে ধনুত প্ৰকাশিত সেই দিব্যাস্ত্ৰ উপসংহাৰ কৰিলে। অৰ্জুনে অস্ত্ৰ গুটাই লোৱা দেখি সকলো পাণ্ডৱেও দৌৰি আহি দৌৰন্ত ঘোঁৰাবোৰ লাগাম টানি থামালে আৰু বাণ-ধনুৰ তীব্ৰ প্ৰয়োগ বন্ধ কৰিলে।
Verse 2415
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें गन्धर्वपराजयविषयक दो सौ पैंतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত ঘোষযাত্ৰাপৰ্বত গন্ধৰ্ব-পৰাজয়-বিষয়ক দু’শ পঁয়তাল্লিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Whether one should prioritize a guest’s need over one’s own survival resources, and whether generosity retains value when repeatedly exploited—resolved here through steadfast hospitality grounded in non-reactive equanimity.
Ethical excellence is measured by inner disposition: giving that is labor-earned, non-envious, and free from anger or self-display is portrayed as spiritually potent, integrating ritual observance with practical compassion and self-mastery.
Yes: despite receiving a direct invitation to ascend, Mudgala requests a candid account of svarga’s guṇas and doṣas, implying that informed discernment (viveka) should guide even meritorious destinations.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.