Shloka 18

Bhīṣma’s Admonition; Duryodhana’s Rājasūya Aspiration and the Proposal of a Vaiṣṇava-satra

Devanagari script

ततो दुर्योधन: प्रेष्यानादिदेश सहस्रश: । आक्रीडावसथा: क्षिप्रं क्रियन्तामिति भारत

Transliteration

tato duryodhanaḥ preṣyān ādiśeśa sahasraśaḥ | ākrīḍāvasathāḥ kṣipraṃ kriyantām iti bhārata ||

Translation

তাৰ পিছত দুঃশাসনে (দুৰ্যোধনে) নিজৰ পৰিচাৰকসকলক সহস্ৰ সহস্ৰকৈ আদেশ দিলে—“হে ভাৰত! শীঘ্ৰে ক্ৰীড়াস্থল আৰু আবাসস্থল সাজি তোলা হওক।”

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
• Form: अव्यय (तस्मात्/ततः = thereafter/from there)

• दुर्योधनः: Duryodhana
• दुर्योधनः: Karta
• Type: Noun
• Root: दुर्योधन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रेष्यान्: servants/attendants
• प्रेष्यान्: Karma
• Type: Noun
• Root: प्रेष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• आदिदेश: commanded/ordered
• Type: Verb
• Root: आ + √दिश्
• Form: लिट् (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन

• सहस्रशः: by thousands; in great numbers
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशस् (अव्यय)
• Form: अव्यय

• आक्रीडावसथाः: play-grounds and dwellings/camps
• आक्रीडावसथाः: Karma
• Type: Noun
• Root: आक्रीडावसथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• क्षिप्रम्: quickly
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणरूपेण)

• क्रियन्ताम्: let (them) be made/constructed
• Type: Verb
• Root: √कृ
• Form: लोट् (कर्मणि/आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• इति: thus
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय

• भारत: O Bharata (descendant of Bharata)
• भारत: Sampradana
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Duryodhana
• preṣyāḥ (attendants/servants)
• ākrīḍā (pleasure-grounds)
• vasatha (lodgings/quarters)
• Bhārata (address)