Adhyaya 237
Duryodhana’s Account of Gandharva Defeat and the Pandavas’ Intervention (दुर्योधनवर्णितो गन्धर्वसंग्रामः)
Upa-parva: Gandharva-saṃgrāma / Duryodhana-bandhana Episode (Āraṇyaka-parva context)
Duryodhana addresses Karṇa (Rādheya), stating he will not fault him for prior words spoken without full knowledge, and recounts how the Gandharvas fought for a long time against him and his brothers, producing mutual losses. He emphasizes their superior illusion-based capacities and aerial mobility, noting that the engagement became asymmetrical once they fought from the sky. Duryodhana describes defeat and captivity of his party—including attendants, ministers’ sons, and their conveyances—being carried away through the aerial route. Some of his soldiers and ministers then approach the Pandavas and request refuge-protection, reporting that Duryodhana is being taken by sky-dwelling Gandharvas and urging his release to prevent any generalized violation against Kuru women. Yudhiṣṭhira, characterized as dharmic, persuades his brothers and orders the liberation effort. The Pandavas go to the location and attempt conciliation; when the Gandharvas do not release the captives, Arjuna, Bhīma, and the twins discharge volleys of arrows. The Gandharvas withdraw upward while dragging the captives, until Arjuna surrounds the field with a net of arrows and employs superhuman weapons. Recognizing Arjuna, Citraseṇa reveals himself, embraces him, exchanges welfare inquiries, and both sides remove armor, unify in a non-hostile posture, and honor one another—marking a transition from conflict to diplomatic recognition.
Chapter Arc: जनमेजय के प्रश्न पर वैशम्पायन बताते हैं कि वन में पाण्डव तप, स्वाध्याय और संयम के साथ रमणीय सरोवरों, पर्वतों और नदी-प्रदेशों में विचर रहे थे—पर भीतर-ही-भीतर उनका क्षात्र-तेज अपमान की आग से जल रहा था। → वनवास में ऋषि-मुनि पाण्डवों के पास आते हैं, उनका सत्कार होता है; पर अर्जुन, यमज और भीम—तीनों के भीतर असह्य अमर्ष बढ़ता जाता है: अर्जुन क्रोध से सो नहीं पाता, नकुल-सहदेव जागते रहते हैं, और भीम रण-काल की प्रतीक्षा में भूमि पर करवटें बदलता है—धर्म और सत्य उन्हें अभी रोक रहे हैं। → उधर हस्तिनापुर में पाण्डवों का समाचार सुनकर धृतराष्ट्र का हृदय विदीर्ण होता है; वह स्वीकार करता है कि शकुनि के द्यूत-प्रपंच और दुर्योधन-आश्रित होकर उसने ‘साधु प्रवृत्त’ पाण्डवों के साथ अन्याय किया—और यही कुरुवंश का ‘अन्तकाल’ बन सकता है। → धृतराष्ट्र की खेद-भरी वाणी से राज्य की नींव में छिपा भय प्रकट होता है: पाण्डव धर्म-बंधन में बँधे हैं, पर उनका क्रोध संचित है; और राजा जानता है कि अन्याय का फल टल नहीं सकता। → धृतराष्ट्र की बात सुनकर शकुनि एकान्त में दुर्योधन को उकसाता है और कर्ण के पास जाकर उसे भी भड़काता है—अल्पबुद्धि दुर्योधन हर्षित हो उठता है, मानो आने वाले संकट को आमंत्रण दे रहा हो।
Shlokas
Verse 1
हम () ऑफ अदा (घोषयात्रापर्व) षट्त्रिशदधिकद्धिशततमो< ध्याय: पाण्डवोंका समाचार सुनकर धृतराष्ट्रका खेद और चिन्तापूर्ण उद्गार जनमेजय उवाच एवं वने वर्तमाना नराग्र्या: शीतोष्णवातातपकर्शिताड्रा: । सरस्तदासाद्य वनं च पुण्यं ततः परं किमकुर्वन्त पार्था:
জনমেজয়ে ক’লে— “মুনে! এইদৰে বনত বাস কৰি শীত, উষ্ণতা, বতাহ আৰু ৰ’দৰ কষ্টত যাঁদের দেহ অতি কৃশ হৈ পৰিছিল, সেই নৰশ্ৰেষ্ঠ পাণ্ডৱসকলে সেই সৰোবৰ আৰু পুণ্য অৰণ্যত উপস্থিত হৈ তাৰ পিছত কি কৰিলে?”
Verse 2
वैशम्पायन उवाच सरस्तदासाद्य तु पाण्डुपुत्रा जन समुत्सृज्य विधाय वेशम् । वनानि रम्याण्यथ पर्वतांश्र नदीप्रदेशांश्व॒ तदा विचेरु:
বৈশম্পায়নে ক’লে— “ৰাজন! সেই সৰোবৰলৈ গৈ পাণ্ডুপুত্ৰসকলে তাত সমবেত জনসমূহক বিদায় দিলে। তাৰ পিছত বাসস্থানৰ ব্যৱস্থা কৰি, বনবাসৰ উপযুক্ত বেশ ধৰি, তেওঁলোকে মনোৰম বন, পৰ্বত আৰু নদীতীৰ অঞ্চলসমূহত বিচৰণ কৰিবলৈ ধৰিলে।”
Verse 3
तथा वने तान् वसत: प्रवीरान् स्वाध्यायवन्तक्ष तपोधनाश्ष । अभ्याययुर्वेदविद: पुराणा- स्तान् पूजयामासुरथो नराग्र्या:
বৈশম্পায়নে ক’লে— “এইদৰে বনত বাস কৰা সেই প্ৰবীৰ পাণ্ডৱসকলৰ ওচৰলৈ স্বাধ্যায়নিষ্ঠ, তপোধন, বেদজ্ঞ আৰু প্ৰাচীন ব্রাহ্মণ ঋষিসকল আহি উপস্থিত হৈছিল; আৰু নৰশ্ৰেষ্ঠ পাণ্ডৱসকলে তেওঁলোকক যথোচিত সন্মান, পূজা আৰু সেৱা কৰিছিল।”
Verse 4
ततः कदाचित् कुशल: कथासु विप्रो5भ्यगच्छद् भुवि कौरवेयान् । स तै: समेत्याथ यदृच्छयैव वैचित्रवीर्य नृपमभ्यगच्छत्
তাৰ পিছত কোনো এক সময় কথাবাৰ্তাত কুশল এজন ব্রাহ্মণ সেই বনভূমিত পাণ্ডৱসকলৰ ওচৰলৈ আহিল। তেওঁলোকৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰি, ঘূৰি-ফুৰি যদৃচ্ছয়াই বৈচিত্রবীৰ্যবংশীয় ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ সন্মুখত উপস্থিত হ’ল।
Verse 5
अथोपटदिष्ट: प्रतिसत्कृतश्न वृद्धेन राज्ञा कुरुसत्तमेन । प्रचोदित: संकथयाम्बभूव धर्मानिलेन्द्रप्रभवान् यमौ च
তেতিয়া কুৰুকুলৰ শ্ৰেষ্ঠ বৃদ্ধ ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰে তেওঁক বিধিমতে উপদেশ দি সন্মান-সত্কাৰ কৰিলে। প্ৰশ্ন হোৱাত তেওঁ বহি বায়ুদেৱ আৰু ইন্দ্ৰজাত যমজদ্বয়সহ অন্য পাণ্ডৱসকলৰ কুশল-সমাচাৰ আৰু ধৰ্মাচৰণৰ বৃত্তান্ত ক’বলৈ ধৰিলে।
Verse 6
कृशांश्व वातातपकर्शिताड्रान् दुःखस्थ चोग्रस्य मुखे प्रपन्नान् । तां चाप्यनाथामिव वीरनाथां कृष्णां परिक्लेशगुणेन युक्ताम्
তেওঁ ক’লে—“এই সময় পাণ্ডৱসকল বতাহ আৰু দগ্ধ ৰ’দৰ কষ্টত অত্যন্ত কৃশ হৈ পৰিছে। তেওঁলোক ভয়ংকৰ দুঃখৰ মুখত পৰিছে। আৰু বীৰস্বামী থকা সত্ত্বেও কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী) যেন অনাথা—চাৰিওফালে ক্লেশেই ক্লেশ ভোগ কৰিছে।”
Verse 7
ततः कथास्तस्य निशम्य राजा वैचित्रवीर्य: कृपयाभितप्त: । वने तथा पार्थिवपुत्रपौत्रान् श्रुत्वा तथा दुःखनदीं प्रपन्नान्
সেই কথাবোৰ শুনি বিচিত্ৰবীৰ্যবংশীয় ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰ কৰুণাত দগ্ধ হ’ল। আৰু ৰজাৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ হৈও পাণ্ডৱসকল বনত এইদৰে দুঃখ-নদীত নিমজ্জিত বুলি শুনি তেওঁৰ হৃদয় দয়াৰে ভৰি উঠিল।
Verse 8
प्रोवाच दैन्याभिहतान्तरात्मा नि:श्वासवातोपहतस्तदानीम् । वाचं कथंचित् स्थिरतामुपेत्य तत् सर्वमात्मप्रभवं विचिन्त्य
দৈন্যে আঘাতপ্ৰাপ্ত অন্তৰাত্মা লৈ সেই সময় তেওঁ গম্ভীৰ দীঘল নিশ্বাসৰ ঝোঁকাত কঁপি উঠিল। কোনোমতে কণ্ঠ স্থিৰ কৰি, এই সকলো নিজৰ কৰ্মৰ ফল বুলি ভাবি তেওঁ ক’লে।
Verse 9
कथं नु सत्य: शुचिरार्यवृत्तो ज्येष्ठ: सुतानां मम धर्मराज: । अजातशणत्रु: पृथिवीतले सम शेते पुरा राडकवकूटशायी
“মোৰ পুত্ৰসকলৰ মাজত জ্যেষ্ঠ, সত্যবাদী, শুচি আৰু আৰ্যবৃত্তিধাৰী ধৰ্মৰাজ—অজাতশত্ৰু—যি আগতে ৰঙ্কু-মৃগৰ কোমল লোমৰ শয্যাত শুইছিল, সি আজি পৃথিৱীৰ সমতল মাটিত কেনেকৈ শয়ন কৰিছে?”
Verse 10
प्रबोध्यते मागधसूतपूमै- नित्यं स्तुवद्धि: स्वयमिन्द्रकल्प: । पतत्त्रिसड्घै: स जघन्यरात्रे प्रबोध्यते नूनमिडातलस्थ:
বৈশম্পায়নে ক’লে— যাক একদা মাগধ আৰু সূতগায়কে প্ৰতিদিন স্তৱগীতে জগাই তুলিছিল, যি স্বয়ং ইন্দ্ৰসম দীপ্তিমান আৰু পৰাক্ৰমী আছিল— সেই নৃপতি এতিয়া নিশ্চয়েই নিৰাবৰণ ভূমিতলত শয়ন কৰে, আৰু ৰাতিৰ শেষ প্ৰহৰত পক্ষীদলৰ কলৰৱে জাগি উঠে।
Verse 11
कथं नु वातातपकर्शिताड्रो वृकोदर: कोपपरिप्लुताड़: । शेते पृथिव्यामतथोचिताड्: कृष्णासमक्षं वसुधातलस्थ:
বৈশম্পায়নে ক’লে— বতাহ আৰু ৰ’দৰ কষ্টে যাৰ দেহ ক্ষয়প্ৰাপ্ত, ক্ৰোধে যাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ কঁপিছে— সেই বৃকোদৰ ভীম কৃষ্ণাৰ (দ্ৰৌপদীৰ) সন্মুখত ভূমিতলত কেনেকৈ শয়ন কৰে? এনে কষ্ট তেওঁৰ বাবে যোগ্য নহয়।
Verse 12
तथार्जुन: सुकुमारो मनस्वी वशे स्थितो धर्मसुतस्य राज्ञ: । विदूयमानैरिव सर्वगात्रै- र्धुवं न शेते वसतीरमर्षात्
বৈশম্পায়নে ক’লে— সেইদৰে সুকোমল দেহ হলেও দৃঢ়চিত্ত অৰ্জুন, ধৰ্মপুত্ৰ ৰজা যুধিষ্ঠিৰৰ অধীনত থকা, যাৰ সৰ্বাঙ্গ যেন দগ্ধ হৈছে— অমর্ষে দগ্ধ হৈ নিশ্চয়েই নিজৰ বাসত ভালকৈ শুব নোৱাৰে।
Verse 13
यमौ च कृष्णां च युधिष्छिरं च भीम च दृष्टवा सुखविप्रयुक्तम् | विनिः:श्वसन् सर्प इवोग्रतेजा ध्रुव॑ न शेते वसतीरमर्षात्
বৈশম্পায়নে ক’লে— যমজ ভ্ৰাতৃদ্বয়, কৃষ্ণা, যুধিষ্ঠিৰ আৰু ভীম—এদের সুখবঞ্চিত দেখি, উগ্ৰ তেজস্বী অৰ্জুন ক্ৰুদ্ধ সাপৰ দৰে ফোঁসফোঁসকৈ নিশ্বাস এৰে; অমর্ষে নিশ্চয়েই নিজৰ বাসতেও শুব নোৱাৰে।
Verse 14
तथा यमौ चाप्यसुखौ सुखाहं समृद्धरूपावमरौ दिवीव । प्रजागरस्थौ ध्रुवमप्रशान्तौ धर्मेण सत्येन च वार्यमाणौ
বৈশম্পায়নে ক’লে— সেইদৰে সুখভোগৰ যোগ্য নকুল আৰু সহদেৱো সুখৰ পৰা বঞ্চিত হৈছে। স্বৰ্গৰ অশ্বিনীকুমাৰদ্বয়ৰ দৰে ৰূপসমৃদ্ধ সেই দুয়ো ভাই, নিশ্চয়েই অশান্ত হৈ ৰাতি ভৰ জাগি থাকে; ধৰ্ম আৰু সত্যই তেওঁলোকক তৎক্ষণাৎ আক্রমণৰ পৰা নিবাৰণ কৰি ৰাখিছে।
Verse 15
समीरणेनाथ समो बलेन समीरणस्यैव सुतो बलीयान् । स धर्मपाशेन सितोग्रजेन ध्रुवं विनि:श्वस्य सहत्यमर्षम्
বৈশম্পায়নে ক’লে— বায়ুৰ সমান বলশালী, বায়ুদেৱৰ অতি পৰাক্ৰমী পুত্ৰ ভীমসেনো নিজৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাৰ দ্বাৰা ধৰ্মৰ পাশত আবদ্ধ হৈছে। সেয়ে তেওঁ দীঘল, সংযত নিশ্বাস এৰি ক্ৰোধ সংবৰণ কৰি ধৰ্মৰ অধীনেই স্থিৰ থাকে।
Verse 16
स चापि भूमौ परिवर्तमानो वर्ध सुतानां मम काड्क्षमाण: । सत्येन धर्मेण च वार्यमाण: काल प्रतीक्षत्यधिको रणे<न्यै:
আৰু সিও মাটিত অস্থিৰ হৈ গড়াগড়ি খাই, মোৰ পুত্ৰসকলৰ বধ কামনা কৰে; কিন্তু সত্য আৰু ধৰ্মই তাক নিবৃত্ত কৰি ৰাখিছে। সেয়ে ৰণত আনসকলতকৈ অধিক পৰাক্ৰমী হ’লেও সি কেৱল উপযুক্ত সময়ৰ অপেক্ষা কৰে।
Verse 17
अजातशयत्रौ तु जिते निकृत्या दुःशासनो यत् परुषाण्यवोचत् । तानि प्रविष्टानि वृकोदराड्ू दहन्ति कक्षाग्निरिवेन्धनानि
বৈশম্পায়নে ক’লে— অজাতশত্রু যুধিষ্ঠিৰক কপটত জয় কৰাৰ পাছত দুঃশাসনে যি কঠোৰ বাক্য কৈছিল, সেয়া ভীম (বৃকোদৰ)-ৰ অন্তৰত প্ৰৱেশ কৰিছে; আৰু যেনেকৈ বনাগ্নিয়ে শুকান ইন্ধন দহি পেলায়, তেনেকৈ সেই বাক্যবোৰে তেওঁক ভিতৰতে দগ্ধ কৰি আছে।
Verse 18
न पापकं ध्यास्यति धर्मपुत्रो धनंजयश्चाप्यनुवर्त्स्यते तम् । अरण्यवासेन विवर्धते तु भीमस्य कोपोडग्निरिवानिलेन
বৈশম্পায়নে ক’লে— ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰ পাপৰ ওপৰত মন নধৰে; ধনঞ্জয় অৰ্জুনো তেওঁকেই অনুসৰণ কৰিব। কিন্তু এই অৰণ্যবাসে ভীমৰ ক্ৰোধ বতাহত জ্বলি উঠা অগ্নিৰ দৰে অধিকাধিক বৃদ্ধি পাইছে।
Verse 19
स तेन कोपेन विदहा[मानः: करं करेणाभिनिपीड्य वीर: । विनि:श्वसत्युष्णमतीव घोरं दहन्निवेमान् मम पुत्रपौत्रान्
বৈশম্পায়নে ক’লে— সেই ক্ৰোধে দহি থকা বীৰ ভীমসেনে এটা হাত আনটো হাতেৰে চেপি ধৰি, অতি উষ্ণ আৰু ভয়ংকৰ নিশ্বাস এৰে—যেন মোৰ এই পুত্ৰ-পৌত্ৰসকলক তৎক্ষণাৎ দহি ভস্ম কৰি পেলাব।
Verse 20
गाण्डीवधन्वा च वृकोदरश्न संरम्भिणावनन््तककालकल्पौ । न शेषयेतां युधि शत्रुसेनां शरान् किरन्तावशनिप्रकाशान्
গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুন আৰু বৃকোদৰ ভীম—দুয়ো আক্রমণত প্ৰচণ্ড, যেন অনন্ত যুগৰ অন্তকাল—ৰণত বিদ্যুৎ-প্ৰভ তীৰৰ বৰ্ষা কৰি শত্ৰুসেনাৰ একো অৱশিষ্ট নাৰাখে।
Verse 21
“गाण्डीवधारी अर्जुन तथा भीमसेन जब क्रोधमें भर जायँगे, उस समय यमराज और कालके समान हो जायँगे। वे रणभूमिमें विद्युत्के समान चमकनेवाले बाणोंकी वर्षा करके शत्रुसेनामेंसे किसीको भी जीवित नहीं छोड़ेंगे ।।
বৈশম্পায়নে ক’লে—গাণ্ডীৱধাৰী অৰ্জুন আৰু ভীমসেন যেতিয়া ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ হ’ব, তেতিয়া তেওঁলোক যম আৰু কালৰ দৰে হ’ব। ৰণভূমিত বিদ্যুৎসম দীপ্ত তীৰৰ বৰ্ষা কৰি শত্ৰুসেনাত এজনকো জীৱিত নাৰাখিব। দুৰ্যোধন, শকুনি, সূতপুত্ৰ কৰ্ণ আৰু দুঃশাসন—এওঁলোক অতি মন্দবুদ্ধি; কিয়নো জুৱাৰ আশ্ৰয়ে আনৰ ৰাজ্য হৰণ কৰে। ডালৰ পৰা টপকোৱা মধু তেওঁলোকে দেখে, কিন্তু আগত থকা ভয়ংকৰ পতন দেখে নোৱাৰে।
Verse 22
शुभाशुभं कर्म नरो हि कृत्वा प्रतीक्षते तस्य फल सम कर्ता | स तेन मुहृत्यवश: फलेन “मोक्ष: कथं स्यात् पुरुषस्य तस्मात्
মানুহে শুভ-অশুভ কৰ্ম কৰি তাৰ অনুৰূপ ফলৰ অপেক্ষা কৰে। সেই ফলৰ বশত পৰি সি মুহূৰ্ততে মোহগ্ৰস্ত হয়; তেনে অৱস্থাত সেই মোহৰ পৰা মানুহৰ মোক্ষ কেনেকৈ হ’ব?
Verse 23
क्षेत्र सुकृष्टे हुपिते च बीजे देवे च वर्षत्यूतुकालयुक्तम् । न स्यात् फलं तस्य कुतः प्रसिद्धि- रन्यत्र दैवादिति चिन्तयामि
মই এইদৰে চিন্তা কৰোঁ—ক্ষেত ভালদৰে চাষ কৰা, বীজো ঠিকমতে বোৱা, আৰু ঋতুকালত দেৱতা (বৰষুণ)ো সময়মতে বৰ্ষণ কৰা সত্ত্বেও যদি শস্যে ফল নধৰে, তেন্তে ভাগ্যৰ বাহিৰে সেই ব্যৰ্থতাৰ আন কাৰণ কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰি?
Verse 24
कृतं मताक्षेण यथा न साधु साधुप्रवृत्तेन च पाण्डवेन । मया च दुष्पुत्रवशानुगेन तथा कुरूणामयमन्तकाल:
বৈশম্পায়নে ক’লে—দ্যূতাসক্ত শকুনিয়ে যি কৰিলে, সেয়া কেতিয়াও শুভ নহয়; আৰু ধৰ্মপ্ৰবৃত্ত পাণ্ডৱ (যুধিষ্ঠিৰ)েও তাক তৎক্ষণাৎ বধ নকৰাটোও শুভ নহয়। মইও দুষ্ট পুত্ৰৰ বশত পৰি কোনো মঙ্গলকৰ্ম কৰিব নোৱাৰিলোঁ। ইয়াৰ ফলতেই কৌৰৱৰ এই অন্তকাল এতিয়া উপস্থিত হৈছে।
Verse 25
ध्रुवं प्रवास्यत्यसमीरितो 5पि ध्रुवं प्रजास्यत्युत गर्भिणी या । ध्रुवं दिनादौ रजनीप्रणाश- स्तथा क्षपादौ च दिनप्रणाश:
বৈশম্পায়নে ক’লে—উদ্দীপিত নকৰিলেও বায়ু নিশ্চয়েই বয়; আৰু যি গৰ্ভিণী, সি সময় হ’লে অৱশ্যেই সন্তান প্ৰসৱ কৰে। দিনৰ আৰম্ভণিতে ৰাতিৰ অন্ত অনিবার্য, আৰু ৰাতিৰ আৰম্ভণিতে দিনৰ অন্তো তেনেকৈ নিশ্চিত। তদ্ৰূপ পাপকর্মৰ ফল এৰাই যাব নোৱাৰি—সেয়া অনিবার্যভাৱে ফলিত হয়।
Verse 26
क्रियेत कस्मादपरे च कुर्यु- वित्त न दद्यु: पुरुषा: कथंचित् । प्राप्यार्थकालं च भवेदनर्थ: कथं न तत् स्यथादिति तत् कुतः स्थात्
বৈশম্পায়নে ক’লে—যদি মানুহৰ মনত এনে দৃঢ় বিশ্বাস জাগে, তেন্তে লোভৰ বশত তেওঁলোকে অকৰ্তব্য কাম কিয় কৰিব, আৰু আনেও কিয় অনুসৰণ কৰিব? আৰু বুদ্ধিমান পুৰুষসকলেও উপাৰ্জিত ধন দান নকৰাকৈ কেনেকৈ থাকিব? কিয়নো ধন ব্যৱহাৰৰ উপযুক্ত সময় আহিলে যদি সেয়া সৎভাবে ব্যৱহাৰ নকৰা হয়, তেন্তে সেই ধনেই অনর্থৰ কাৰণ হয়। সেয়ে চিন্তা কৰা উচিত—সেই ধন কিয় সঠিক কামত নালাগে, আৰু তাক কেনেকৈ তাৰ সত্য উদ্দেশ্যত নিয়োজিত কৰিব।
Verse 27
कथं न भिद्येत न च स्रवेत न च प्रसिच्येदिति रक्षितव्यम् | अरक्ष्यमाणं शतधा प्रकीर्येद् ध्रुव न नाशो5स्ति कृतस्य लोके
বৈশম্পায়নে ক’লে—‘ই নাভাঙিব, নাচুঁই যাব, নাছিটকি ব্যৰ্থ নষ্ট হ’ব’—এনে ভাবনাৰে ধন ৰক্ষা কৰা উচিত। কিয়নো যি ৰক্ষিত নহয়, সি শতধা ছিটকি পৰে। এই জগতত কৰা কৰ্মৰ ফল নষ্ট নহয়—ই নিশ্চিত। সেয়ে যথাযথ ভাগ-বণ্টন আৰু বিতৰণৰ দ্বাৰাই তাক সংৰক্ষণ কৰা উচিত; কাঁচা মাটিৰ ঘটত থোৱা পানীৰ দৰে তাক ব্যৰ্থ নষ্ট হ’বলৈ দিব নালাগে।
Verse 28
गतो हाूरण्यादपि शक्रलोकं धनंजय: पश्यत वीर्यमस्य । अस्त्राणि दिव्यानि चतुर्विधानि ज्ञात्वा पुनर्लेकमिमं प्रपन्न:
বৈশম্পায়নে ক’লে—ধনঞ্জয় (অর্জুন)ৰ বীৰ্য চাওক! অৰণ্যৰ পৰাই তেওঁ শক্রলোকলৈ (ইন্দ্ৰলোকলৈ) গ’ল; আৰু তাত চাৰিধৰণৰ দিব্যাস্ত্ৰ আয়ত্ত কৰি পুনৰ এই লোকলৈ উভতি আহিল।
Verse 29
स्वर्ग हि गत्वा सशरीर एव को मानुष: पुनरागन्तुमिच्छेत् । अन्यत्र कालोपहताननेकान् समीक्षमाणस्तु कुरून् मुमूर्षून्
বৈশম্পায়নে ক’লে—সশৰীৰে স্বৰ্গলৈ গৈ কোন মানুহে পুনৰ উভতি আহিবলৈ ইচ্ছা কৰিব? কেৱল অন্য এক কাৰণতহে—কালৰ আঘাতে বিধ্বস্ত, মৃত্যুৰ ওচৰ পোৱা বহু কুৰুক দেখি তেতিয়াহে সি ইয়ালৈ পুনৰ আহিবলৈ মন স্থিৰ কৰিব।
Verse 30
धनुग्रहिश्चार्जुन: सव्यसाची धनुश्न तद् गाण्डिवं भीमवेगम् | अस्त्राणि दिव्यानि च तानि तस्य त्रयस्य तेज: प्रसहेत को<त्र
বৈশম্পায়নে ক’লে—সব্যসাচী অৰ্জুন ধনু ধৰি থিয় হৈ আছে; তেওঁৰ সেই গাণ্ডীৱ ধনুৰ বেগ ভয়ংকৰ। এতিয়া তেওঁৰ হাতত দিব্য অস্ত্ৰসমূহো আহি পৰিছে। এই তিনিৰ সংযুক্ত তেজক ইয়াত কোনে সহিব পাৰে?
Verse 31
निशम्य तद् वचन पार्थिवस्य दुर्योधनं रहिते सौबलो5थ । अबोधयत् कर्णमुपेत्य सर्व स चाप्यह्ृष्टो>भवदल्पचेता:
বৈশম্পায়নে ক’লে—ৰাজা ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ সেই কথা শুনি সৌবল শকুনিয়ে একান্তত দুৰ্যোধনৰ ওচৰলৈ গৈ যি দৰে কোৱা হৈছিল সেইদৰে সকলো কথা জনালে; পাছত কৰ্ণৰ ওচৰলৈ গৈ তাকো সকলো ক’লে। সেয়া শুনি অল্পবুদ্ধি দুৰ্যোধন আনন্দহীন হৈ বিষণ্ণ আৰু চিন্তাগ্ৰস্ত হ’ল।
Verse 235
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत द्रौपदीसत्यभागासंवादपर्वमें श्रीकृष्णका द्वारकाको प्रस्थानविषयक दो सौ पैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত দ্ৰৌপদী–সত্যভামা সংবাদপৰ্বত শ্ৰীকৃষ্ণৰ দ্বাৰকা-প্ৰস্থানবিষয়ক দুই শত পঁয়ত্ৰিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Verse 236
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि धृतराष्ट्रखेदवाक्ये षट्त्रिंशदधिकद्धिशततमो< ध्याय:
এইদৰে শ্ৰীমহাভাৰতৰ বনপৰ্বৰ অন্তৰ্গত ঘোষযাত্ৰাপৰ্বত ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ খেদযুক্ত বাক্যসম্বন্ধীয় দুই শত ছত্রিশতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।
Frequently Asked Questions
Whether the Pandavas should act to free a hostile rival: the episode frames rescue as a duty tied to kinship, royal dignity, and protection of dependents, even when political advantage could be gained by inaction.
The chapter models a graded response: begin with sāntva (peaceful request), escalate only when necessary, and aim for restoration of order rather than punitive excess—especially when broader social norms (protection of women and non-combatants) are implicated.
No explicit phalaśruti is presented in these verses; the meta-significance is conveyed narratively through outcome—recognition and mutual honoring—implying that disciplined force aligned with dharma culminates in stability and reputational integrity.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.