Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Skanda-janma: Śivā/Svāhā, Agni, and the Manifestation of Guha

Mahābhārata 3.214

(तावग्निसहितौ ब्रह्मन्‌ विद्धि वै प्राणमात्मनि ।) एकादशविकारात्मा कलासम्भारसम्भृतः । मूर्तिमन्तं हि तं विद्धि नित्यं योगजितात्मकम्‌,ब्रह्म! वे प्राण और अपान जठरानलके साथ रहते हैं। प्राणको आत्मामें स्थित जानिये। आत्मा एकादश इन्द्रियरूप विकारोंसे युक्त, षोडश- कलाओंके समूहसे सम्पन्न, शरीरको धारण करनेवाला तथा नित्य है। उसने योगबलसे मन-बुद्धिको अपने अधीन कर रखा है। इस प्रकार आत्माके सम्बन्धमें आपको जानना चाहिये

tāv agni-sahitau brahman viddhi vai prāṇam ātmani | ekādaśa-vikārātmā kalā-sambhāra-sambhṛtaḥ | mūrtimantaṃ hi taṃ viddhi nityaṃ yoga-jitātmakaṃ brahman ||

হে ব্ৰাহ্মণ! প্ৰাণ আৰু অপান জঠৰাগ্নিৰ সৈতে থাকে—প্ৰাণক আত্মাত স্থিত বুলি জানিবা। আত্মা একাদশ বিকাৰ (ইন্দ্ৰিয় আৰু মন)যুক্ত, কলাসমূহে সমৃদ্ধ, দেহ ধাৰণকাৰী, নিত্য, আৰু যোগবলৰে মন-বুদ্ধিক বশ কৰে—আত্মাক এইদৰে বুজিব লাগে।

तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
अग्नि-सहितौaccompanied by fire
अग्नि-सहितौ:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Dual
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विद्धिknow
विद्धि:
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्राणम्the prāṇa (vital breath)
प्राणम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Accusative, Singular
आत्मनिin the self
आत्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Locative, Singular
एकादश-विकार-आत्माwhose nature involves eleven modifications
एकादश-विकार-आत्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
कला-सम्भार-सम्भृतःfilled/constituted by a collection of kalās
कला-सम्भार-सम्भृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्भृत
FormMasculine, Nominative, Singular
मूर्तिमन्तम्embodied, having form
मूर्तिमन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमूर्तिमन्त्
FormMasculine, Accusative, Singular
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तम्him/that (self)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
विद्धिknow
विद्धि:
TypeVerb
Rootविद्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
नित्यम्eternal
नित्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनित्य
FormMasculine, Accusative, Singular
योग-जित-आत्मकम्having a nature conquered/controlled by yoga
योग-जित-आत्मकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआत्मक
FormMasculine, Accusative, Singular
ब्रह्मO Brahmin
ब्रह्म:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular

व्याध उवाच

V
vyādha (hunter)
B
brāhmaṇa (addressed interlocutor)
P
prāṇa
A
apāna
J
jaṭharānala (digestive fire)
Ā
ātman (Self)