Shloka 10
बहुत-से गोपुर, अट्टालिकाएँ, महल और चहारदीवारियाँ उस नगरकी शोभा बढ़ा रही थीं। वह रमणीय पुरी बहुत-से विमानोंसे युक्त थी तथा बहुत-सी दुकानें उस पुरीका सौन्दर्य बढ़ाती थीं। सुन्दर ढंगसे बनायी हुई बड़ी-बड़ी सड़कें शोभा पा रही थीं। बहुसंख्यक घोड़े, रथ, हाथी और सैनिकोंसे संयुक्त मिथिलापुरी हृष्ट-पुष्ट मनुष्योंसे भरी हुई थी। वहाँ नित्य नाना प्रकारके उत्सव होते रहते थे और अनेक प्रकारकी घटनाएँ घटित होती थीं। ब्राह्मणने उस पुरीमें प्रवेश करके सब ओर घूम-घामकर उसे अच्छी तरह देखा ।। धर्मव्याधमपृच्छच्च स चास्य कथितो द्विजै: । अपश्यत् तत्र गत्वा त॑ सूनामध्ये व्यवस्थितम्,वहाँ उसने लोगोंसे धर्मव्याधका पता पूछा और ब्राह्मणोंने उसे उसका स्थान बता दिया। कौशिकने वहाँ जाकर देखा कि तपस्वी धर्मव्याध कसाईखानेमें बैठकर सूअर, भैंसे आदि पशुओंका मांस बेच रहा है। वहाँ ग्राहकोंकी भीड़ लगी हुई थी, इसलिये कौशिक एकान्तमें जाकर खड़ा हो गया
markaṇḍeya uvāca | bahūni gopurāṇy aṭṭālikāś ca prāsādāś ca catuḥprākārāś ca tasya nagarasya śobhāṃ vardhayanti sma | sā ramyā purī bahubhir vimānaiḥ samanvitā bahubhiś ca āpaṇaiḥ śobhitā | susaṃskṛtā mahāpathāḥ śriyaṃ bibhrati sma | bahubhir aśvarathagajapattibhiḥ saṃyuktā mithilā purī hṛṣṭapuṣṭair manuṣyaiḥ paripūrṇā | tatra nityaṃ nānāvidhā utsavāḥ pravartante sma nānāvidhāś ca vṛttāntāḥ prādurbhavanti sma | sa brāhmaṇaḥ purīṃ praviśya sarvataḥ paribhramya tāṃ samyak dadarśa || dharmavyādham apṛcchac ca sa cāsya kathito dvijaiḥ | apaśyat tatra gatvā taṃ sūnāmadhye vyavasthitam ||
মাৰ্কণ্ডেয় ক’লে—সেই নগৰখনৰ শোভা বহু গোপুৰ, উচ্চ অট্টালিকা, প্ৰাসাদ আৰু চাৰিওফালৰ প্ৰাকাৰে বৃদ্ধি পাইছিল। সেই মনোৰম ৰাজধানী বহু বিমানে সমৃদ্ধ আছিল আৰু অসংখ্য দোকানে তাক অলংকৃত কৰিছিল। সুন্দৰকৈ নিৰ্মিত প্ৰশস্ত ৰাজপথসমূহ দীপ্তিময় আছিল। হৃষ্ট-পুষ্ট জনসমুদায়ে পূৰ্ণ মিথিলা ঘোঁৰা, ৰথ, হাতী আৰু সৈন্যৰে গিজগিজাই আছিল। তাত নিত্য নানাবিধ উৎসৱ অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু বহু প্ৰকাৰ ঘটনা অবিৰত ঘটিছিল। ব্ৰাহ্মণ নগৰত প্ৰৱেশ কৰি চাৰিওফালে ঘূৰি ভালদৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে। তাৰপিছত সি ‘ধৰ্মব্যাধ’ৰ খোঁজ সুধিলে; ব্ৰাহ্মণসকলে তাক তাৰ স্থান ক’লে। তাত গৈ সি দেখিলে—ধৰ্মব্যাধ বধশালাৰ মাজত বহি শূকৰ, মহিষ আদি পশুৰ মাংস বিক্ৰী কৰি আছে। গ্ৰাহকৰ ভিৰ-হুলস্থুলৰ বাবে কৌশিক একান্তত আঁতৰি থিয় হ’ল।
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage sets up a key ethical contrast: true dharma is not determined by outward status (ascetic vs butcher) but by right conduct and understanding. The ‘Dharma-vyādha’ embodies righteousness while performing a socially stigmatized occupation, preparing the listener to learn that svadharma and integrity can coexist even in ordinary or impure-seeming work.
Kauśika enters the prosperous city of Mithilā, observes its grandeur and constant festivities, then asks for the Dharma-vyādha. Guided by brāhmaṇas, he finds him in a slaughterhouse selling meat amid a crowd of customers, and Kauśika waits apart in a secluded place.