Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

समुद्रदर्शनं दैत्यपुरोपगमनं च

Ocean Vision and Approach to the Daitya City

मातलिने भी पाण्डवोंका अभिनन्दन किया और जैसे पिता पुत्रको उपदेश देता है, उसी प्रकार पाण्डवोंको कर्तव्यकी शिक्षा देकर वे पुनः अपने अनुपम कान्तिशाली रथके द्वारा स्वंगलोकके स्वामी इन्द्रके समीप चले गये ।। गते तु तस्मिन्‌ नरदेववर्य: शक्रात्मज: शक्ररिपुप्रमाथी । (साक्षात्‌ सहस्राक्ष इव प्रतीत: श्रीमान्‌ स्वदेहादवमुच्य जिष्णु: ।) शक्रेण दत्तानि ददौ महात्मा महाधनान्युत्तमरूपवन्ति

mātalināpi pāṇḍavān abhinandya yathā pitā putram upadiśati tathā pāṇḍavān kartavyasya śikṣayitvā punar anupama-kāntiśālinā rathena svargalokasya svāmine indrāya samīpam jagāma || gate tu tasmin naradeva-varyaḥ śakrātmajaḥ śakra-ripu-pramāthī | (sākṣāt sahasrākṣa iva pratītaḥ śrīmān svadehād avamucya jiṣṇuḥ |) śakreṇa dattāni dadau mahātmā mahādhanāny uttama-rūpavantī ||

বৈশম্পায়নে ক’লে—মাতলিয়ে পাণ্ডৱসকলক অভিনন্দন কৰি, পিতাই যেন পুত্ৰক উপদেশ দিয়ে তেনেদৰে কৰ্তব্যৰ শিক্ষা দি, নিজৰ অনুপম কান্তিময় ৰথেৰে স্বৰ্গাধিপতি ইন্দ্ৰৰ ওচৰলৈ পুনৰ গ’ল। তেওঁ গ’লত নৰদেৱসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, ইন্দ্ৰপুত্ৰ, ইন্দ্ৰশত্ৰু-প্ৰমাথী, শ্ৰীমান্ জিষ্ণু অৰ্জুন—যি সাক্ষাৎ সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰৰ দৰে প্ৰতীয়মান—নিজ পূৰ্ববেশ ত্যাগ কৰি ইন্দ্ৰদত্ত উত্তমৰূপ মহাধন-সম্পদ প্ৰদান কৰিলে।

गतेwhen (he) had gone
गते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त, Masculine, Locative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तस्मिन्in/when that (one)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
नरदेववर्यःthe best of kingly men (excellent king)
नरदेववर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootनरदेववर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
शक्रात्मजःson of Śakra (Indra)
शक्रात्मजः:
Karta
TypeNoun
Rootशक्रात्मज
FormMasculine, Nominative, Singular
शक्ररिपुप्रमाथीcrusher of Śakra’s enemies
शक्ररिपुप्रमाथी:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्ररिपुप्रमाथिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
साक्षात्directly/in person
साक्षात्:
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात्
सहस्राक्षःthe thousand-eyed one (Indra)
सहस्राक्षः:
TypeNoun
Rootसहस्राक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
प्रतीतःappeared/seemed
प्रतीतः:
TypeVerb
Rootप्रति-इ
Formक्त, Masculine, Nominative, Singular
श्रीमान्splendid/fortunate
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वदेहात्from (his) own body
स्वदेहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वदेह
FormMasculine, Ablative, Singular
अवमुच्यhaving cast off/released
अवमुच्य:
TypeVerb
Rootअव-मुच्
Formल्यप् (absolutive), Parasmaipada (usage)
जिष्णुःJishnu (Arjuna)
जिष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootजिष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
शक्रेणby Śakra (Indra)
शक्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
दत्तानिgiven (things)
दत्तानि:
Karma
TypeVerb
Rootदा
Formक्त, Neuter, Nominative/Accusative, Plural
ददौgave
ददौ:
TypeVerb
Rootदा
Formलिट् (perfect), 3, Singular, Parasmaipada
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाधनानिgreat treasures/wealth
महाधनानि:
Karma
TypeNoun
Rootमहाधन
FormNeuter, Accusative, Plural
उत्तमरूपवन्तिhaving excellent forms (splendid)
उत्तमरूपवन्ति:
TypeAdjective
Rootउत्तमरूपवत्
FormNeuter, Accusative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
M
Mātali
P
Pāṇḍavas
I
Indra (Śakra, Sahasrākṣa)
A
Arjuna (Śakrātmaja, Jiṣṇu)
S
Svarga (Svargaloka)
R
radiant chariot
T
treasures/wealth granted by Indra

Educational Q&A

The verse frames ethical counsel as paternal instruction: even amid divine encounters and rewards, the Pāṇḍavas are reminded that right action (kartavya) and disciplined adherence to dharma must guide their choices; divine gifts are to be received with responsibility, not pride.

Mātali, Indra’s charioteer, respectfully greets the Pāṇḍavas, instructs them on their duties, and returns to Indra in Svarga. After he departs, Arjuna—Indra’s son—appears in his true heroic identity and delivers the splendid wealth and gifts that Indra had granted.