Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

Dambhodbhava, Nara-Nārāyaṇa, and the Counsel to Abandon Hubris

Udyoga-parva 94

क्षत्रधर्मादमेयात्मा नाकम्पत युधिष्ठिर: । उस दयनीय अवस्थामें पहुँचकर अपनी महारानी कृष्णाको सभामें (तिरस्कारपूर्वक) लायी गयी देखकर भी महामना युधिष्ठिर अपने क्षत्रियधर्मसे विचलित नहीं हुए ।। अहं तु तव तेषां च श्रेय इच्छामि भारत,भारत! मैं तो आपका और पाण्डवोंका भी कल्याण ही चाहता हूँ। राजन! आप समस्त प्रजाको धर्म, अर्थ और सुखसे वंचित न कीजिये। इस समय आप अनर्थको ही अर्थ और अर्थको ही अपने लिये अनर्थ मान रहे हैं

kṣatradharmād ameyātmā nākampata yudhiṣṭhiraḥ | ahaṃ tu tava teṣāṃ ca śreya icchāmi bhārata ||

ক্ষত্ৰধৰ্মত অচল মহাত্মা যুধিষ্ঠিৰ কঁপিল নাছিল। কিন্তু হে ভাৰত! মই আপোনাৰো আৰু তেওঁলোকৰো—দুয়োৰে—মঙ্গল কামনা কৰোঁ; প্ৰজাক ধৰ্ম, অৰ্থ আৰু সুখৰ পৰা বঞ্চিত নকৰিব—এই মুহূর্তত আপুনি বিনাশক লাভ আৰু সত্য শ্ৰেয়ক নিজৰ বাবে অনর্থ বুলি ভাবি আছে।

क्षत्रधर्मात्from the kshatriya-duty
क्षत्रधर्मात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्षत्रधर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
अमेयात्माof immeasurable spirit
अमेयात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootअमेयात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अकम्पत्did not waver / did not tremble
अकम्पत्:
TypeVerb
Rootकम्प्
FormImperfect (Lan), Third, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरःYudhishthira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormNominative, Singular
तुbut / indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
तवof you / for you
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
श्रेयःwelfare / good
श्रेयः:
Karma
TypeNoun
Rootश्रेयस्
FormNeuter, Accusative, Singular
इच्छामिI desire / wish
इच्छामि:
TypeVerb
Rootइष्
FormPresent (Lat), First, Singular, Parasmaipada
भारतO Bharata
भारत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
B
Bhārata (addressee)

Educational Q&A

True kingship and ethical judgment prioritize śreyas—lasting welfare grounded in dharma—over short-term, self-centered calculations. A ruler should not, through delusion or pride, deprive the people of dharma, artha, and sukha by mistaking ruin for gain.

The narrator (Vaiśampāyana) highlights Yudhiṣṭhira’s unwavering adherence to kṣatriya-dharma and then frames a counsel addressed to a Bhārata king: seek mutual welfare, avoid policies that harm the realm, and recognize that the present course confuses true benefit with harm.