Shloka 69
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
त्वयोच्यमाना: कुरुषु राजमध्ये परंतप । “महामते केशव! जिन्होंने पुरातन देवासुरसंग्रामको भी अपनी आँखोंसे देखा है
tvayocyamānāḥ kuruṣu rājamadhye parantapa | “mahāmati keśava! ye purātana-devāsura-saṅgrāmaṃ api svacakṣuṣā dṛṣṭavantaḥ, te puṇyātmānaḥ devarṣayaḥ, aneka-śāstra-vidaḥ brahmarṣayaś ca, tava satkāra-kāriṇaḥ tapasvinaḥ rājarṣayaś ca, samantād diśaḥ samāgatā bhūmaṇḍalasya kṣatriya-nṛpān, sabhāyāṃ niṣaṇṇān bhūpālān, satyasvarūpaṃ ca bhagavantaṃ janārdanaṃ draṣṭum icchanti. etasya paramadarśanīyasya vastunaḥ darśanārtham eva vayaṃ hastināpuraṃ gacchāmaḥ. śatrūn santāpayituḥ mādhava! tatra kauravāṇāṃ anyeṣāṃ ca rājñāṃ maṇḍalyāṃ tvayā vaktavyāṃ dharmārtha-yuktāṃ vācam asmābhiḥ śrotum icchāmaḥ.”
বৈশম্পায়নে ক’লে—পরন্তপ! কুৰু-ৰাজসকলৰ মাজত তোমাক এই কথা কোৱা হৈছিল—“মহামতি কেশৱ! যিসকলে স্বচক্ষে প্ৰাচীন দেৱাসুৰ-সংগ্ৰামো দেখিছে, সেই পুণ্যাত্মা দেৱৰ্ষিসকল, নানাশাস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী ব্ৰহ্মৰ্ষিসকল আৰু তোমাক সন্মান কৰা তপস্বী ৰাজৰ্ষিসকল—সকলো দিশৰ পৰা সমবেত হৈছে। তেওঁলোকে ইয়াত সমাগত ভূ-মণ্ডলৰ ক্ষত্ৰিয় নৃপসকলক, সভাত আসীন ভূপালসকলক আৰু সত্যস্বৰূপ তুমি ভগৱান জনাৰ্দনক দর্শন কৰিব বিচাৰে। এই পৰম দর্শনীয় দৃশ্য দেখাৰ বাবেই আমি হস্তিনাপুৰলৈ গৈ আছোঁ। শত্রুসন্তাপক মাধৱ! তাত কৌৰৱ আৰু অন্য ৰজাসকলৰ মণ্ডলীৰ মাজত, ধৰ্ম আৰু অৰ্থেৰে যুক্ত তোমাৰ বাক্য আমি শুনিব বিচাৰোঁ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames Kṛṣṇa’s role as a public moral authority: in a royal assembly, speech should be ‘dharma-artha-yukta’—ethically grounded yet politically practical. The presence of ṛṣis and kings underscores that legitimate governance is accountable to spiritual insight and truth.
Sages and ascetic royal seers from all directions have gathered and are traveling to Hastināpura to witness the great assembly of kings and to see Kṛṣṇa (Janārdana). They also wish to hear Kṛṣṇa’s counsel—words combining dharma and artha—spoken among the Kauravas and other rulers.