Shloka 42
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
आप हम पाण्डवोंका समाचार बताते हुए हमारी माँसे मिलियेगा और प्रणाम करके पुत्रशोकसे पीड़ित हुई उस देवीको बहुत-बहुत आश्वासन दीजियेगा ।।
yudhiṣṭhira uvāca |
āpāṇḍavānāṃ samācāraṃ vaditvā asmākaṃ mātaraṃ militvā praṇamya putraśoka-pīḍitāṃ tāṃ devīm atibahu āśvāsaya ||
ūḍhāt prabhṛti duḥkhāni śvaśurāṇām ariṃdama |
nikārān atad-arhā ca paśyantī duḥkham aśnute ||
śatrudamana! sā vivāhāt prabhṛti śvaśura-gṛhe nānā-vidhāni duḥkhāni kaṣṭāni ca dṛṣṭvā anubhūya idānīm api tatraiva kaṣṭam aśnute |
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে— পাণ্ডৱসকলৰ সংবাদ জনাই আমাৰ মাতৃক লগ পাব। প্ৰণাম জনাই, পুত্ৰশোকত পীড়িত সেই মহীয়সীক পুনঃপুনঃ সান্ত্বনা দিব। হে শত্ৰুদমন! বিবাহৰ পৰাই শ্বশুৰঘৰত তেওঁ নানা ধৰণৰ দুখ আৰু অপমান দেখিছে, যদিও তেওঁ তাৰ যোগ্যা নহয়; আৰু এতিয়াও তাতেই ক্লেশ সহি আছে।
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as compassionate responsibility: one must convey truthful news, offer respectful salutations, and actively console those burdened by grief—especially one’s mother—recognizing undeserved suffering and responding with reassurance rather than indifference.
Yudhiṣṭhira instructs a messenger/ally to go to the Pāṇḍavas’ mother in the Kaurava/in-laws’ household, report the Pāṇḍavas’ condition, bow to her, and repeatedly comfort her. He emphasizes that she has endured many sorrows and humiliations since her marriage and continues to suffer even now.