Shloka 64
हविषाग्निर्यथा कृष्ण भूय एवाभिवर्धते | केशव! जैसे घी डालनेपर आग बुझनेके बजाय और अधिक प्रज्वलित हो उठती है, उसी प्रकार वैर करनेसे वैरकी आग शान्त नहीं होती, अधिकाधिक बढ़ती ही जाती है।। ६३ ई || अतोडन्यथा नास्ति शान्तिर्नित्यमन्तरमन्ततः
haviṣāgnir yathā kṛṣṇa bhūya evābhivardhate | keśava! yathā ghṛta-dānenāgnir na śāmyati, api tu bhūyaḥ prajvalati, tathā vairakaraṇena vaira-agniḥ na śāmyati, kintu adhikādhikaṃ vardhate || ato ’nyathā na asti śāntiḥ, nityam antaramantrataḥ ||
যুধিষ্ঠিৰে কৃষ্ণক ক’লে—হে কেশৱ! যেনেকৈ হৱিষ, বিশেষকৈ ঘিউ, দিলে অগ্নি নুমৰে; বৰং অধিক জ্বলি উঠে, তেনেকৈ বৈৰে বৈৰৰ অগ্নি শান্ত নহয়; ই অধিকাধিক বাঢ়ে। সেয়ে সেই পথে শান্তি নাই; শান্তি অন্তৰলৈ ঘূৰি—বিবেচনা, সংযম আৰু পৰামৰ্শে—সাধ্য, প্ৰতিশোধে নহয়।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Retaliation does not end hostility; like fire fed with ghee, enmity grows when answered with enmity. Peace is to be pursued through restraint and wise counsel rather than revenge.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Yudhishthira addresses Krishna (Keśava), arguing for a path toward peace: he warns that escalating reprisals only intensify the feud and urges an inwardly grounded, counsel-driven approach to reconciliation.