Shloka 15
Udyoga-parva Adhyāya 71 — Kṣatra-dharma Counsel, Public Legitimacy, and Mobilization
अविस्थलं वृकस्थलं माकन्दी वारणावतम् | अवसानं च गोविन्द कज्चिदेवात्र पउचमम्,गोविन्द! मैंने धृतराष्ट्रसे यही कहा था कि तात! आप हमें अविस्थल, वृकस्थल, माकन्दी, वारणावत और अन्तिम पाँचवाँ कोई-सा भी गाँव जिसे आप देना चाहें, दे दें। इस प्रकार हमारे लिये पाँच गाँव या नगर दे दें; जिनमें हम पाँचों भाई एक साथ मिलकर रह सकें और हमारे कारण भरतवंशियोंका नाश न हो
Yudhiṣṭhira uvāca: avi-sthalaṃ vṛka-sthalaṃ mākandī vāraṇāvatam | avasānaṃ ca govinda kaścid evātra pañcamam ||
যুধিষ্ঠিৰে ক’লে—হে গোবিন্দ! মই ধৃতৰাষ্ট্ৰক এইদৰে কৈছিলোঁ—‘পিতা! আমাক অৱিস্থল, বৃকস্থল, মাকন্দী, বাৰণাবত আৰু পঞ্চম হিচাপে আপুনি ইচ্ছা কৰা যিকোনো এটা গাঁও দিয়ক। কেৱল পাঁচখন গাঁও বা নগৰ দিয়ক, যাতে আমি পাঁচ ভায়ে একেলগে থাকিব পাৰোঁ আৰু আমাৰ কাৰণে ভৰতবংশৰ বিনাশ নঘটে।’
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma in statecraft: even when wronged, one should first seek a minimal, fair settlement to prevent large-scale destruction. Yudhiṣṭhira frames the request as a moral duty to protect the wider community and the dynasty from ruin.
In the lead-up to the Kurukṣetra war, Yudhiṣṭhira recounts to Kṛṣṇa that he proposed a compromise to Dhṛtarāṣṭra: the Pāṇḍavas would accept only five settlements—one for each brother—so they could live together and avert a catastrophic war among the Bhāratas.