Shloka 4
धृतराष्ट्रस्य बलाबलचिन्ता
Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Strength and Preference for Śama
अपने पुत्रोंकी विजय चाहनेवाले विद्वान् एवं बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्रने बुद्धितत्त्वके द्वारा उक्त वचनके सूक्ष्म-से-सूक्ष्म गुण-दोषोंकी यथावत् समीक्षा करके दोनों पक्षोंकी प्रबलता एवं निर्बलताका यथार्थरूपसे निश्चय कर लिया। तत्पश्चात् जब उन्हें यह विश्वास हो गया कि गुण-दोषकी दृष्टिसे श्रीकृष्णका कथन सर्वोत्कृष्ट है
devamānuṣayoḥ śaktyā tejasā caiva pāṇḍavān | kurūn śaktyālpatarayā duryodhanam athābravīt ||
বৈশম্পায়নে ক’লে—নিজ পুত্ৰসকলৰ বিজয় কামনা কৰিলেও, জ্ঞানী আৰু বুদ্ধিমান ৰজা ধৃতৰাষ্ট্ৰে কোৱা উপদেশৰ সূক্ষ্মাতিসূক্ষ্ম গুণ-দোষ বুদ্ধিতত্ত্বে সাৱধানে বিচাৰ কৰি, দুয়ো পক্ষৰ সত্য ব’ল-অবল নিৰ্ণয় কৰিলে। শ্ৰীকৃষ্ণৰ যুক্তি ধৰ্ম-নীতিৰ দৃষ্টিত সৰ্বোত্তম বুলি নিশ্চিত হোৱাৰ পাছত, তেওঁ পুনৰ কৌৰৱ আৰু পাণ্ডৱৰ শক্তি বিষয়ে চিন্তা কৰিলে। দেৱীয় সহায়, মানৱীয় সামৰ্থ্য আৰু তেজ—এই সকলো দিশত পাণ্ডৱসকল শ্ৰেষ্ঠ আৰু কৌৰৱপক্ষ তুলনামূলকভাৱে দুৰ্বল বুলি দেখি, তেওঁ দুৰ্যোধনক ক’লে—
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when driven by partiality, a ruler is expected to examine counsel with discernment—measuring merits and faults—and to recognize where ethical and strategic superiority truly lies. The verse highlights that legitimacy and success are not merely numerical or political, but also depend on tejas (moral-martial brilliance) and perceived divine alignment.
After reflecting on the counsel attributed to Kṛṣṇa and judging it best, Dhṛtarāṣṭra compares the two factions. He concludes that the Pāṇḍavas surpass the Kauravas in divine backing, human strength, and tejas, and then turns to speak directly to Duryodhana.