Shloka 16
उद्योगपर्व — अध्याय ५ (कृष्णनीति: न्यायशम-उपदेशः; विराट-द्रुपदयोः सैन्यसमाह्वानम्)
समाकुला मही राजन् कुरुपाण्डवकारणात् | तदा समभवत् कृत्स्ना सम्प्रयाणे महीक्षिताम्
samākulā mahī rājan kurupāṇḍavakāraṇāt | tadā samabhavat kṛtsnā samprayāṇe mahīkṣitām ||
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন, কুৰু আৰু পাণ্ডৱৰ বিবাদৰ কাৰণে সমগ্ৰ পৃথিৱী ব্যাকুল হৈ উঠিল। সেই সময়ত যেতিয়া ৰজাসকল যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া সমগ্ৰ জগত যেন একেটা অস্থিৰ গতিৰ সোঁতত একেলগে বোৱাই নিবলৈ ধৰিলে বুলি বোধ হ’ল।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a dynastic conflict, when driven toward war, does not remain private: it destabilizes the entire social and political order. Ethically, it underscores the far-reaching consequences of adharma and unchecked rivalry among rulers.
Vaiśampāyana describes the widespread agitation across the land as kings and forces begin to mobilize. The impending Kuru–Pāṇḍava confrontation triggers a general movement of rulers preparing to depart for the coming conflict.