Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Udyoga Parva, Adhyaya 31 — Yudhiṣṭhira’s Instructions to Sañjaya

Peace Appeal and Five-Village Proposal

किमन्यत्र विषयादीश्वराणां यत्र पार्थ: परलोकं सम द्रष्टम्‌ । अत्यक्रामत्‌ स तथा सम्मतः स्या- न्न संशयो नास्ति मनुष्यकार:,ऐसी कौन-सी वस्तु है, जो लोकपालोंके अधिकार-से बाहर हो? तभी तो अर्जुन (इन्द्रकील पर्वतपर लोकपालोंसे मिलकर एवं उनसे अस्त्र प्राप्त करके भू और भुवर्लोकको लाँघकर) स्वर्गलोकको देखनेके लिये गये थे। इस प्रकार लोकपालोंद्वारा सम्मानित होनेपर भी यदि उन्हें कष्ट भोगना पड़ता है तो निस्संदेह यह कहा जा सकता है कि दैवबलके सामने मनुष्यका पुरुषार्थ कुछ भी नहीं है

sañjaya uvāca | kim anyatra viṣayād īśvarāṇāṃ yatra pārthaḥ paralokaṃ sama draṣṭum | atyakrāmat sa tathā sammataḥ syān na saṃśayo nāsti manuṣyakāraḥ ||

সঞ্জয়ে ক’লে—লোকপালসকলৰ অধিকাৰৰ বাহিৰে কি আছে? তেওঁলোকৰেই পৰিসৰত পাৰ্থ অৰ্জুনে একদা ভূ আৰু ভুবৰ্লোক অতিক্ৰম কৰি স্বৰ্গলোক দৰ্শন কৰিবলৈ গৈছিল। তেন্তে লোকপালসকলৰ সন্মান লাভ কৰিও যদি তেওঁৰ দুখ ভোগ কৰিব লাগে, তেন্তে নিঃসন্দেহে ক’ব পাৰি—দৈৱৰ বলৰ সন্মুখত মানুহৰ প্ৰচেষ্টা অতি ক্ষুদ্ৰ।

किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अन्यत्रelsewhere / apart from
अन्यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
विषयात्from (their) domain/authority
विषयात्:
Apadana
TypeNoun
Rootविषय
FormMasculine, Ablative, Singular
ईश्वराणाम्of the lords (world-guardians)
ईश्वराणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Genitive, Plural
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
पार्थःPārtha (Arjuna)
पार्थः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
परलोकम्the other world / heaven
परलोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपरलोक
FormMasculine, Accusative, Singular
सम्completely / well (prefix-like adverb)
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana
TypeVerb
Rootदृश्
FormTumun (infinitive)
अत्यक्रामत्he overstepped / crossed beyond
अत्यक्रामत्:
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus / in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
सम्मतःapproved / honored / esteemed
सम्मतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम्-मत (PPP of √मन्/√मन् ‘to think/approve’)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be / may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
संशयःdoubt
संशयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंशय
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
मनुष्यकारःhuman effort / man’s exertion
मनुष्यकारः:
Karta
TypeNoun
Rootमनुष्यकार
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pārtha (Arjuna)
Ī
Īśvarāḥ (lords/powers)
P
Paraloka (heaven/other world)