Shloka 37
भीष्मस्वप्न-स्मृत्युपाख्यानम् | Bhīṣma’s Dream-Linked Recollection of the Paraśurāma Combat
“काशिराजकन्ये! यदि भीष्मके विनाशके लिये तू प्रयत्न कर रही है और व्रतमें स्थित रहकर ही यदि तू अपना शरीर छोड़ेगी तो शुभे! तुझे टेढ़ी-मेढ़ी नदी होना पड़ेगा। केवल बरसातमें ही तेरे भीतर जल दिखायी देगा। तेरे भीतर तीर्थ या स्नानकी सुविधा बड़ी कठिनाईसे होगी। तू केवल बरसातकी नदी समझी जायगी। शेष आठ महीनोंमें तेरा पता नहीं लगेगा ।। भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयड्करी । एवमुकक््त्वा ततो राजन् काशिकन्यां न्यवर्तत,“बरसातमें भी भयंकर ग्राहोंसे भरी रहनेके कारण तू समस्त प्राणियोंके लिये अत्यन्त भयंकर और घोरस्वरूपा बनी रहेगी।” राजन! काशिराजकी कन्यासे ऐसा कहकर मेरी परम सौभाग्यशालिनी माता गंगा देवी मुसकराती हुई लौट गयीं। तदनन्तर वह सुन्दरी कन्या पुनः कठोर तपफस्यामें प्रवृत्त हो कभी आठवें और कभी दसवें महीनेतक जल भी नहीं पीती थी
kāśirāja-kanye! yadi bhīṣmake vināśāya tvaṁ prayatnaṁ karosi, vratastheva ca yadi tvaṁ śarīraṁ tyakṣyasi, śubhe! tvāṁ vakrā-nadī bhavitum arhasi. kevalaṁ varṣāsu tava antarjale jalaṁ dṛśyate. tava madhye tīrtha-snāna-sukhaṁ mahā-kaṣṭena bhaviṣyati. tvaṁ kevalaṁ varṣā-nadīti saṁjñāṁ prāpsyasi. śeṣān aṣṭa māsān tava na lakṣyase. bhīma-grāhavati ghorā sarva-bhūta-bhayaṅkarī. evam uktvā tato rājan kāśikanyāṁ nyavartata. varṣāsv api bhayaṅkara-grāhair bharitā satī tvaṁ sarva-prāṇināṁ pratyantaṁ bhayaṅkarā ghorarūpā bhaviṣyasi. rājan! kāśirājasya kanyām evam uktvā mama paramasaubhāgyavatī mātā gaṅgādevī smayamānā nivavṛte. tadanantaraṁ sā sundarī kanyā punaḥ kaṭhora-tapasyāṁ pravṛttā, kvacid aṣṭame kvacid daśame māse ’pi jalaṁ na papau.
ৰামে ক’লে— “কাশিৰাজকন্যে! যদি তুমি ভীষ্মবিনাশৰ বাবে চেষ্টা কৰিছা আৰু ব্ৰতস্থ হৈ দেহ ত্যাগ কৰিবলৈ মনস্থ কৰিছা, তেন্তে হে শুভে, তোমাক বাঁকা-মেকুৰা নদী হ’ব লাগিব। কেৱল বৰষুণৰ ঋতুতেই তোমাৰ ভিতৰত পানী দেখা যাব। তোমাৰ তীৰ্থ-ঘাট বা স্নানৰ সুবিধা মহাকষ্টে মিলিব। তুমি কেৱল ‘বৰষাতী নদী’ বুলি পৰিচিত হ’বা; বাকী আঠ মাহ তোমাৰ কোনো চিহ্নেই প্ৰায় নাথাকিব। ভয়ংকৰ গ্ৰাহেৰে পূৰ্ণ, ঘোৰ ৰূপে তুমি সকলো প্ৰাণীৰ বাবে ভয়ৰ কাৰণ হ’বা।” এইদৰে কৈ, হে ৰাজন, মোৰ পৰম সৌভাগ্যৱতী মাতা গঙ্গা দেৱী হাঁহি মাৰি কাশীৰ কন্যাৰ পৰা আঁতৰি গ’ল। তাৰ পাছত সেই সুন্দৰী কন্যা পুনৰ কঠোৰ তপস্যাত লাগিল; কেতিয়াবা অষ্টম মাহলৈ, কেতিয়াবা দশম মাহলৈ পানীও নাখাই থাকিছিল।
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights that intense vows and revenge-driven austerities can yield consequences that shape one’s future embodiment and social meaning. Ascetic power (tapas) is morally potent, but when directed toward destruction, it may result in a fearful, constrained destiny—here symbolized by becoming a seasonal, dangerous river with difficult access to tīrthas.
Rāma addresses the Kāśī princess (Amba), warning that if she persists in a vow aimed at Bhīṣma’s destruction and dies in that vow, she will be reborn as a winding monsoon river—visible mainly in the rains and terrifying due to crocodiles. Gaṅgādevī then withdraws smiling, and the maiden continues severe austerities, sometimes abstaining from water for eight to ten months.