Shloka 12
जित्वा वै क्षत्रियान् सर्वन् ब्राह्मणेषु प्रतिश्रुता । ब्राह्मण: क्षत्रियो वैश्य: शूद्रश्नेव रणे यदि
jitvā vai kṣatriyān sarvān brāhmaṇeṣu pratiśrutā | brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraś caiva raṇe yadi ||
ভীষ্ম ক’লে—“সকলো ক্ষত্ৰিয়ক জয় কৰি মানুহে ব্ৰাহ্মণসকলৰ সন্মুখত কৰা প্ৰতিজ্ঞাত আবদ্ধ হয়। কিয়নো ৰণত, পৰীক্ষাৰ ক্ষণ আহিলে—সেয়া ব্ৰাহ্মণ হওক, ক্ষত্ৰিয় হওক, বৈশ্য হওক বা শূদ্ৰ হওক—ব্ৰতবচনৰ বন্ধন আৰু কৰ্মফল অটল থাকে।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the binding force of a pledge (pratiśruti), especially one made in the presence of brāhmaṇas, and implies that ethical accountability in war is not erased by status: one’s word and deeds carry consequences regardless of varṇa.
Bhīṣma is speaking within the Udyoga Parva’s deliberations on conduct and policy before the great war, invoking the authority of vows and the moral weight of commitments made before respected witnesses (brāhmaṇas), while framing the battlefield as a setting where duty and accountability are tested.