Shloka 20
कुरुक्षेत्रे सेनानिवेशवृत्तान्तः — Dhṛtarāṣṭra Questions Saṃjaya on the Deployed Armies
सिंहखेलगति: श्रीमान् मदरक्तान्तलोचन: । राजन्! तदनन्तर उस महान् संहारकारी युद्धको अत्यन्त संनिकट और प्राय: उपस्थित हुआ देख नीले रंगका रेशमी वस्त्र पहने कैलासशिखरके समान गौर-वर्णवाले हलधारी महाबाहु श्रीमान् बलरामजीने पाण्डवोंके शिविरमें सिंहके समान लीलापूर्वक गतिसे प्रवेश किया। उनके नेत्रोंक कोने मदसे अरुण हो रहे थे। उनके साथ अक्रूर आदि यदुवंशी तथा गद, साम्ब, उद्धव, प्रद्युम्न, चारुदेष्ण तथा आहुकपुत्र आदि प्रमुख वृष्णिवंशी भी जो सिंह और व्याप्रोंक समान अत्यन्त उत्कट बल-शाली थे, उन सबसे सुरक्षित बलरामजी वैसे ही सुशोभित हुए, मानो मरुद्गणोंके साथ महेन्द्र शोभा पा रहे हों ।। त॑ दृष्टवा धर्मराजश्न केशवश्व महाद्युति:,उन्हें देखते ही धर्मराज युधिष्ठिर, महातेजस्वी श्रीकृष्ण, भयंकर कर्म करनेवाले कुन्तीपुत्र भीमसेन तथा अन्य जो कोई भी राजा वहाँ विद्यमान थे, वे सब-के-सब उठकर खड़े हो गये
siṁhakhelagatiḥ śrīmān madaraktāntalocanaḥ | rājan tad-anantaraṁ sa mahān saṁhārakārī yuddhaṁ atyanta-sannikaṭaṁ prāyaḥ upasthitaṁ ca dṛṣṭvā nīla-raṅgaṁ reśmī-vastraṁ paridhāya kailāsa-śikhara-samaṁ gaura-varṇaṁ haladharaṁ mahābāhuṁ śrīmān balarāmaḥ pāṇḍava-śibire siṁha iva līlayā praveśaṁ cakāra | tasya netrāntā madena aruṇībhavanti sma | tena sārdham akrūra-prabhṛtayaḥ yaduvaṁśyāḥ gadādayaḥ sāmba uddhavaḥ pradyumnaḥ cārudeṣṇaḥ āhuka-putrādayaś ca pramukhā vṛṣṇayaḥ siṁha-vyāghra-samā atyanta-utkaṭa-balaśālinaḥ | taiḥ sarvaiḥ parivṛto balarāmaḥ marudgaṇaiḥ saha mahendra iva śuśubhe || taṁ dṛṣṭvā dharmarājaḥ keśavaś ca mahādyutiḥ bhīmasenaś ca ghora-karmā anye ca ye tatra rājānaḥ sarve te utthāya tasthuḥ ||
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন! সেই মহাসংহারকাৰী যুদ্ধ অতি সন্নিকট—প্ৰায় উপস্থিত—দেখা দিতেই, গাঢ় নীল ৰেশমি বসন পিন্ধা, কৈলাসশিখৰৰ দৰে গৌৰবৰ্ণ, হলধাৰী মহাবাহু শ্ৰীমান বলৰাম সিংহৰ দৰে লীলাময় গতিৰে পাণ্ডৱ শিবিৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। মদৰ প্ৰভাৱত তেওঁৰ চকুৰ কোণ ৰঙা হৈ উঠিছিল। তেওঁৰ সৈতে আছিল অক্রূৰ আদি যাদৱ, আৰু গদ, সাম্ব, উদ্ধৱ, প্ৰদ্যুম্ন, চাৰুদেষ্ণ, আহুকপুত্ৰ আদি বৃষ্ণিবংশৰ প্ৰমুখসকল—সিংহ আৰু ব্যাঘ্ৰৰ দৰে প্ৰচণ্ড বলশালী। তেওঁলোকৰ দ্বাৰা ঘিৰি সুৰক্ষিত হৈ বলৰাম মৰুদ্গণসহ মহেন্দ্ৰৰ দৰে দীপ্তিমান হ’ল। তেওঁক দেখামাত্ৰ ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰ, মহাদ্যুতি কেশৱ, ভয়ংকৰ কৰ্মকাৰী ভীমসেন আৰু তাত উপস্থিত সকলো ৰজাই উঠি থিয় হ’ল।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
As the destructive war draws near, the passage highlights dharmic conduct under pressure: even amid impending violence, leaders uphold respect, protocol, and recognition of spiritual and social stature. Rising to greet Balarāma signals restraint, honor, and the maintenance of right order (maryādā) when emotions and power could easily override it.
Balarāma arrives at the Pāṇḍavas’ camp, accompanied by prominent Yādava/Vṛṣṇi heroes. His majestic, lion-like entrance and the Indra-with-Maruts simile emphasize his authority and the strength of his entourage. On seeing him, Yudhiṣṭhira, Kṛṣṇa, Bhīma, and the assembled kings stand up in formal respect.