Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel

असंग्राहा: सुसम्पन्ना हेमभाण्डपरिच्छदा: । अनेकशतसाहमस्रा: सर्वे सादिवशे स्थिता:,वे घोड़े उछल-कूद मचाने आदि दोषोंसे रहित होनेके कारण सदा अपने सवारोंके वशमें रहते थे। उन्हें अच्छी शिक्षा मिली थी। वे सुनहरे साजोंसे सुसज्जित थे। उनकी संख्या कई लाख थी

asaṅgrāhāḥ susampannā hemabhāṇḍaparicchadāḥ | anekaśatasāhasrāḥ sarve sādīvaśe sthitāḥ ||

বৈশম্পায়নে ক’লে—সেই অশ্বসমূহ উচ্ছৃঙ্খল দোষৰ পৰা মুক্ত, ভালদৰে সাধা আৰু উৎকৃষ্টভাৱে প্ৰশিক্ষিত আছিল। সোনালী সাজ-সজ্জাৰে সজ্জিত আছিল। বহু শত-সহস্ৰ সংখ্যাত থাকিও, সিহঁত সকলোৱে নিজৰ আৰোহীৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণত অৱস্থিত আছিল।

असंग्राहाःunrestive; not hard to control
असंग्राहाः:
Karta
TypeAdjective
Rootअसंग्राह
FormMasculine, Nominative, Plural
सुसम्पन्नाःwell-trained; well-endowed
सुसम्पन्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुसम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Plural
हेमभाण्डपरिच्छदाःhaving golden trappings/equipment
हेमभाण्डपरिच्छदाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहेमभाण्डपरिच्छद
FormMasculine, Nominative, Plural
अनेकशतसाहस्राःnumbering many hundreds of thousands
अनेकशतसाहस्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनेकशतसाहस्र
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
सादिवशेunder the rider's control
सादिवशे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसादिवश
FormMasculine, Locative, Singular
स्थिताःwere situated/remained
स्थिताः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
H
horses
R
riders (sādī)

Educational Q&A

The verse highlights disciplined strength: true military power is not mere numbers or ornamentation, but training, restraint, and reliable control—resources that obey rightful command rather than becoming a danger through unruliness.

Vaiśampāyana describes a vast cavalry force: the horses are well-trained, free from troublesome behavior, richly caparisoned with golden gear, and fully obedient to their riders—emphasizing readiness for the impending conflict.