Shloka 25
Adhyāya 152: Kaurava-sainyavibhāgaḥ
Division and Standardization of the Kaurava Host
जनौघसलिलावर्तो रथनागाश्चमीनवान् | शड्खदुन्दुभिनिर्धोष: कोशसंचयरत्नवान्
vaiśampāyana uvāca | janaugha-salilāvarto ratha-nāgāśva-mīnavān | śaṅkha-dundubhi-nirdhoṣaḥ kośa-saṃcaya-ratnavān, rājan |
বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন, সেই বিপুল জনসমাৱেশ সাগৰৰ ঘূৰ্ণাবৰ্তৰ দৰে দেখা গৈছিল; তাৰ ভিতৰত ৰথ, হাতী আৰু অশ্ব মাছৰ দৰে চলাচল কৰিছিল। শঙ্খ আৰু দুন্দুভিৰ ধ্বনি তাৰ গর্জন হৈ উঠিছিল, আৰু সঞ্চিত কোষাগাৰ যেন ৰত্নৰাশি। এইদৰে সৈন্যসমূহ-চন্দ্ৰৰ উদয়ত দুর্যোধন-ৰূপ মহাসাগৰ—কুরুসেনা—বল আৰু ঐশ্বৰ্য্যে স্ফীত হৈ দীপ্তিময় হ’ল, যদিও সেই দীপ্তিত আগন্তুক অনর্থৰ অশুভ আভাসো আছিল।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses a grand ocean-metaphor to show how collective power, noise, and wealth can intoxicate a kingdom; it subtly warns that such swelling pride and militarized excitement can carry society toward destructive conflict.
Vaiśampāyana describes the Kuru preparations and the massed assembly in vivid imagery: the crowd swirls like a whirlpool, war-vehicles and animals move like fish, conches and drums roar like the sea, and accumulated treasure appears like jewels—building the atmosphere before the outbreak of war.