Shloka 21
Divodāsa–Mādhavī Saṃvāda: Pratardana-janma and Kanyā-niryātana (दिवोदास–माधवी संवादः / प्रतर्दन-जननम् / कन्या-निर्यातनम्)
राजा हर्यश्व॒ सत्य वचनपर दृढ़ रहनेवाले थे। उन्होंने पुरुषार्थमें समर्थ होकर भी छ: सौ श्यामकर्ण घोड़े दुर्लभ होनेके कारण माधवीको पुनः लौटा दिया ।। माधवी च पुनर्दीप्तां परित्यज्य नृपश्रियम् कुमारी कामतो भूत्वा गालवं पृष्ठतो5न्वयात्,माधवी पुनः इच्छानुसार कुमारी होकर अयोध्याकी उज्ज्वल राजलक्ष्मीका परित्याग करके गालव मुनिके पीछे-पीछे चली गयी
rājā haryaśvaḥ satyavacana-paro dṛḍha-ratir āsīt | sa puruṣārthe samartho 'pi ṣaṭ-śatāni śyāma-karṇāśvān durlabhatvāt mādhavīṃ punaḥ pratyadāt || mādhavī ca punar dīptāṃ parityajya nṛpa-śriyam | kumārī kāmato bhūtvā gālavaṃ pṛṣṭhato 'nvayāt ||
নাৰদে ক’লে—ৰজা হৰ্যশ্ব সত্যবচনত দৃঢ় আছিল। পুৰুষাৰ্থত সমৰ্থ হ’লেও, ছয়শ শ্যামকৰ্ণ অশ্ব অতি দুৰ্লভ হোৱাৰ বাবে তেওঁ মাধৱীক পুনৰাই উভতাই দিলে। আৰু মাধৱীয়ে অযোধ্যাৰ দীপ্তিমান ৰাজলক্ষ্মী ত্যাগ কৰি, নিজৰ ইচ্ছাৰে পুনৰ কুমাৰী হৈ, গালৱ মুনিৰ পিছে পিছে গ’ল।
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse underscores dharma through satya (truthfulness) and integrity: even when one has power, one should not pursue what is ethically or practically unattainable at the cost of righteousness. It also highlights Mādhavī’s self-determination and renunciation—choosing duty and purpose over royal comfort.
King Haryaśva, known for keeping his word, returns Mādhavī because the demanded gift—six hundred rare dark-eared horses—cannot be procured. Mādhavī then relinquishes Ayodhyā’s royal splendor and, by her own will, becomes a maiden again and continues the journey following the sage Gālava.