Previous Verse
Next Verse

Shloka 156

Adhyāya 108: Paścima-dik—Varuṇa’s Realm, Sunset Cosmology, and Sacred-Geographic Markers

Suparṇa–Gālava संवाद

काष्छां चासाद्य वासिष्ठीं हिममुत्सूजते पुनः । मनुष्य इसी दिशामें जाकर सुख और दुःखके अन्तको प्राप्त होता है। इसी दक्षिण दिशामें लौटनेपर (अर्थात्‌ उत्तरायणके अन्तिम भागमें पहुँचकर दक्षिणायनके आरम्भमें आनेपर जब कि वर्षा ऋतु रहती है,) सूर्यदेव सुस्वादु जलकी वर्षा करते हैं। फिर वसिष्ठ मुनिके द्वारा सेवित उत्तर दिशामें पहुँचकर (अर्थात्‌ उत्तरायणके प्रारम्भमें जब कि शिशिर ऋतु रहती है,) वे ओले गिराते हैं

kāṣṭhāṁ cāsādya vāsiṣṭhīṁ himam utsṛjate punaḥ | manuṣyaḥ asyāṁ diśaṁ gatvā sukha-duḥkhayor antaṁ prāpnoti | asyāṁ dakṣiṇa-diśi nivṛtte (arthāt uttarāyaṇasya antimabhāge prāpya dakṣiṇāyanasyārambhe, yadā varṣā-ṛtuḥ) sūryadevaḥ su-svādu-jalasya varṣaṁ karoti | punaḥ vasiṣṭha-muninā sevitāṁ uttara-diśaṁ prāpya (arthāt uttarāyaṇasya prārambhe yadā śiśira-ṛtuḥ) te olāṁ nipātayanti

বাসিষ্ঠী দিশালৈ গৈ সি পুনৰ হিম নিক্ষেপ কৰে। মানুহে এই দিশে গৈ সুখ-দুখৰ অন্ত প্ৰাপ্ত হয়। এই দক্ষিণ দিশতেই সূৰ্য যেতিয়া উভতি ঘূৰে—অৰ্থাৎ উত্তৰায়ণৰ শেষভাগত গৈ দক্ষিণায়ণৰ আৰম্ভণিত, যেতিয়া বৰ্ষাঋতু থাকে—তেতিয়া সূৰ্যদেৱে সুস্বাদু, মনোৰম জলবৃষ্টি কৰে। তাৰ পাছত ঋষি বসিষ্ঠে সেৱা কৰা উত্তৰ দিশালৈ গৈ—অৰ্থাৎ উত্তৰায়ণৰ আৰম্ভণিত, শীতঋতুত—তেওঁ শিলাবৃষ্টি ঘটায়।

काष्ठाम्wood; a log
काष्ठाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकाष्ठा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आसाद्यhaving reached/attained
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ + सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for gerund)
वासिष्ठीम्the (river/stream) Vāsiṣṭhī; related to Vasiṣṭha
वासिष्ठीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवासिष्ठी
FormFeminine, Accusative, Singular
हिमम्snow; cold; frost
हिमम्:
Karma
TypeNoun
Rootहिम
FormNeuter, Accusative, Singular
उत्सृजतेlets go; emits; releases
उत्सृजते:
TypeVerb
Rootउत् + सृज्
FormLat (Present), Atmanepada, Third, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

युपर्ण उवाच

Y
Yuparṇa
V
Vasiṣṭha
S
Sūryadeva (Sun-god)
V
Vāsiṣṭhī (region/quarter)