Adhyaya 8

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ३० “लोक हैं।) ऑपनआक्षाता बछ। अंक अष्टमो> ध्याय: व्यासजीका संहारको अवश्यम्भावी बताकर धृतराष्ट्रको समझाना वैशम्पायन उवाच विदुरस्य तु तद्‌ वाक्‍्यं निशम्य कुरुसत्तम: । पुत्रशोकाभिसंतप्त: पपात भुवि मूर्च्छित:

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে ৰাজন, বিদুৰৰ সেই বাক্য শুনি কুৰুশ্ৰেষ্ঠ ধৃতৰাষ্ট্ৰ পুত্ৰশোকত অতি সন্তপ্ত হৈ, মূৰ্ছিত অৱস্থাত ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 2

त॑ तथा पतितं भूमौ नि:संज्ञं प्रेक्ष्य बान्धवा: । कृष्णद्वैपायनश्रैव क्षत्ता च विदुरस्तथा

বৈশম্পায়ন ক’লে—তেওঁক এইদৰে ভূমিত পতিত, নিঃসঞ্জ্ঞ দেখি তেওঁৰ বান্ধৱসকল; লগতে কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) আৰু ক্ষত্তা বিদুৰো তাতে দৃষ্টি নিবদ্ধ কৰি ৰ’ল।

Verse 3

संजय: सुहृदश्चान्ये द्वा:स्था ये चास्य सम्मता: । जलेन सुखशीतेन तालवृन्तैश्वन भारत

বৈশম্পায়ন ক’লে—সঞ্জয়, আন সুহৃদসকল আৰু তেওঁৰ বিশ্বাসযোগ্য দ্বাৰস্থসকল, হে ভাৰত, তাতে উপস্থিত আছিল; সুখদ শীতল জলেৰে আৰু তালপাতৰ পাখাৰে তেওঁক শীতলতা দিছিল।

Verse 4

पस्पृशुश्च करैगात्रं वीजमानाश्न यत्नतः । अन्वासन्‌ सुचिरं काल धृतराष्ट्र तथागतम्‌

বৈশম্পায়ন ক’লে—স্ত্ৰীসকলে হাতেৰে তেওঁৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ স্পৰ্শ কৰি, যত্নেৰে পাখা জুৰাই থাকিল; এইদৰে তাতে আগত ধৃতৰাষ্ট্ৰক তেওঁলোকে দীৰ্ঘ সময় সেৱা কৰিলে।

Verse 5

उन्हें इस प्रकार अचेत होकर भूमिपर गिरा देख सभी भाई-बन्धु

তাৰপিছত দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত মহীপতি ধৃতৰাষ্ট্ৰে সংজ্ঞা লাভ কৰিলে। পুত্ৰশোকে অভিভূত হৈ তেওঁ দীৰ্ঘ সময় ধৰি বিলাপ কৰিলে।

Verse 6

धिगस्तु खलु मानुष्यं मानुषेषु परिग्रहे । यतो मूलानि दुःखानि सम्भवन्ति मुहुर्मुहु:

তেওঁ ক’লে—ধিক এই মানৱজন্মক; আৰু মানুহৰ মাজত পৰিগ্ৰহ—আসক্তিৰ বন্ধনক তাতোকৈও অধিক ধিক! কিয়নো তাৰ পৰাই দুঃখৰ মূলবোৰ পুনঃপুনঃ জন্ম লয়।

Verse 7

इस प्रकार श्रीमह्या भारत स्त्रीपर्वके अन्तर्गत जलप्रदानिकपर्वमें धृतराष्ट्रके शोकका निवारणविषयक सातवाँ अध्याय पूरा हुआ

বিদুৰে ক’লে—হে মহাবীৰ! পুত্ৰ, ধন আৰু নিজৰ কুল-পরিয়াল তথা আত্মীয়-স্বজন নষ্ট হ’লে বিষ পান কৰা বা অগ্নিত প্ৰৱেশ কৰাৰ দৰে এক মহাদুঃখ উদ্ভৱ হয়।

Verse 8

येन दह्ान्ति गात्राणि येन प्रज्ञा विनश्यति । येनाभिभूत: पुरुषो मरणं बहु मन्यते

বৈশম্পায়নে ক’লে—যি শোকে অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ দগ্ধ হয়, যি শোকে বিবেক-প্ৰজ্ঞা নষ্ট হয়—সেই শোকে অভিভূত মানুহে মৃত্যুকেই মহৎ (আৰু বৰণীয়) বুলি গণ্য কৰে।

Verse 9

“उस दुःखसे सारा शरीर जलने लगता है, बुद्धि नष्ट हो जाती है और उस असहा शोकसे पीड़ित हुआ पुरुष जीनेकी अपेक्षा मर जाना अधिक अच्छा समझता है ।।

বৈশম্পায়নে ক’লে—সেই শোকে দেহ জ্বলি উঠে, বিবেক নষ্ট হয়; আৰু সেই অসহ্য দুঃখত পীড়িত মানুহে জীৱনতকৈ মৃত্যুকেই অধিক শ্রেয় বুলি ভাবে। ভাগ্যবিপৰ্যয়ত এই বিপদ—স্বজনবিনাশজাত মহাদুঃখ—মোৰ ওপৰত আহি পৰিছে; প্ৰাণত্যাগৰ বাহিৰে ইয়াৰ অন্ত মই নেদেখোঁ।

Verse 10

तथैवाहं करिष्यामि अद्यैव द्विजसत्तम । इत्युक्त्वा तु महात्मानं पितरं ब्रह्मुवित्तमम्‌

ধৃতৰাষ্ট্ৰে ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! মই তেনেকৈয়ে কৰিম—আজিয়েই। এইদৰে কৈ ব্রহ্মবিদ মহাত্মা পিতা (ব্যাস)ৰ ওচৰত ধৃতৰাষ্ট্ৰ গভীৰ শোকে নিমজ্জিত হৈ সংযম হেৰুৱালে। পুত্ৰসকলকেই স্মৰণ কৰি সেই বৃদ্ধ ৰজা তাতে নীৰৱ হৈ বহি ৰ’ল।

Verse 11

धृतराष्ट्रो3भवन्मूढ: स शोक॑ परमं गतः । अभूच्च तूष्णी राजासौ ध्यायमानो महीपते

বৈশম্পায়নে ক’লে—হে মহীপতি! ধৃতৰাষ্ট্ৰ সম্পূৰ্ণ মোহগ্ৰস্ত হৈ পৰম শোকে নিমজ্জিত হ’ল। পুত্ৰসকলকেই ধ্যান কৰি সেই বৃদ্ধ ৰজা তাতে নীৰৱ হৈ বহি ৰ’ল—তেওঁলোকৰ বিনাশ-শোকে ব্যাকুল।

Verse 12

तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा कृष्णद्वैपायन: प्रभु: । पुत्रशोकाभिसंतप्त॑ पुत्र वचनमब्रवीत्‌,उनकी बात सुनकर शक्तिशाली महात्मा श्रीकृष्ण-द्वैपायन व्यास पुत्रशोकसे संतप्त हुए अपने बेटेसे इस प्रकार बोले--

তেওঁৰ কথা শুনি পৰাক্ৰমশালী প্ৰভু কৃষ্ণদ্বৈপায়ন ব্যাস পুত্ৰশোকে দগ্ধ হৈ নিজৰ পুত্ৰক এইদৰে ক’লে—

Verse 13

व्यास उवाच धृतराष्ट्र महाबाहो यत्‌ त्वां वक्ष्यामि तच्छूणु । श्रुतवानसि मेधावी धर्मार्थकुशल:ः प्रभो

ব্যাসে ক’লে—হে মহাবাহু ধৃতরাষ্ট্র! মই যি ক’বলৈ যাওঁ, সেয়া মনোযোগেৰে শুনা। প্ৰভো! তুমি বেদ-শাস্ত্ৰত পাণ্ডিত্যসম্পন্ন, মেধাবী আৰু ধৰ্ম-অৰ্থৰ উপায়ত কুশলী।

Verse 14

न ते<स्त्यविदितं किंचिद्‌ वेदितव्यं परंतप । अनित्यतां हि मर्त्यानां विजानासि न संशय:

হে পৰন্তপ নৃপতি! জানিবলগীয়া একোৱেই তোমাৰ অজানা নহয়। মর্ত্যজীৱনৰ অনিত্যতা তুমি সুস্পষ্টভাৱে জানো—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 15

अश्रुवे जीवलोके च स्थाने वा शाश्वते सति । जीविते मरणान्ते च कस्माच्छोचसि भारत

হে ভাৰতনন্দন! যেতিয়া জীৱলোক অনিত্য, সনাতন পৰম পদহে নিত্য, আৰু জীৱনৰ অন্ত মৃত্যুতে—তেতিয়া তুমি কিয় শোক কৰিছা?

Verse 16

प्रत्यक्ष तव राजेन्द्र वैरस्पास्य समुद्धव: । पुत्र ते कारणं कृत्वा कालयोगेन कारित:

হে ৰাজেন্দ্ৰ! এই বৈৰিতাৰ উদ্ভৱ তোমাৰ চকুৰ সন্মুখতেই প্ৰত্যক্ষ হৈছে। তোমাৰ পুত্ৰক কাৰণ কৰি, কালযোগে (বিধিৰ সংযোগে) ই ঘটিছে।

Verse 17

राजेन्द्र! तुम्हारे पुत्रको निमित्त बनाकर कालकी प्रेरणासे इस वैरकी उत्पत्ति तो तुम्हारे सामने ही हुई थी ।।

হে ৰাজেন্দ্ৰ! তোমাৰ পুত্ৰক নিমিত্ত কৰি আৰু কালে প্ৰেৰণা দিয়া বাবে এই বৈৰ তোমাৰ চকুৰ সন্মুখতেই উদ্ভৱ হৈছিল। আৰু যেতিয়া কুৰুবংশৰ এই সংহাৰ অবশ্যম্ভাৱী আছিল, হে নৃপ, তেতিয়া পৰম গতি লাভ কৰা সেই বীৰসকলৰ বাবে তুমি কিয় শোক কৰিছা?

Verse 18

जानता च महाबाहो विदुरेण महात्मना । यतितं सर्वयत्नेन शमं प्रति जनेश्वर,महाबाहु नरेश्वर! महात्मा विदुर इस भावी परिणामको जानते थे, इसीलिये इन्होंने सारी शक्ति लगाकर संधिके लिये प्रयत्न किया था

হে মহাবাহু নৰেশ্বৰ! মহাত্মা বিদুৰ আগন্তুক পৰিণাম জানিছিল; সেয়েহে শম আৰু সন্ধিৰ বাবে তেওঁ সৰ্বযত্নে প্ৰচেষ্টা কৰিছিল।

Verse 19

न च दैवकृतो मार्ग: शक्‍्यो भूतेन केनचित्‌ | घटतापि चिरं काल॑ नियन्तुमिति मे मति:

আৰু বিধিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰা পথ কোনো জীৱই সলনি কৰিব নোৱাৰে। কোনোবাই দীৰ্ঘকাল চেষ্টা কৰিলেও তাক ৰোধ বা অন্য দিশে ঘূৰোৱাটো সম্ভৱ নহয়—এইয়েই মোৰ মত।

Verse 20

मेरा तो ऐसा विश्वास है कि दीर्घ कालतक प्रयत्न करके भी कोई प्राणी दैवके विधानको रोक नहीं सकता ।।

মোৰ দৃঢ় বিশ্বাস—দীৰ্ঘকাল চেষ্টা কৰিলেও কোনো জীৱই বিধিৰ বিধান ৰোধ কৰিব নোৱাৰে। দেৱতাসকলৰ যি কাৰ্য মই প্ৰত্যক্ষভাৱে নিজ কাণে শুনিছোঁ, সেই কথাই মই তোমাক ক’ম, যাতে তোমাৰ মন স্থিৰ হয়।

Verse 21

पुराहं त्वरितो यात: सभामैन्द्रीं जितक्लम: । अपश्यं तत्र च तदा समवेतान्‌ दिवौकस:

পূৰ্বকালত এবাৰ মই দ্ৰুতগতিত ইন্দ্ৰৰ সভালৈ গৈছিলোঁ; ক্লান্তি জয় কৰা বাবে মোৰ শ্ৰম নাছিল। তাত সেই সময়ত মই দেখিলোঁ—ইন্দ্ৰৰ সভাত সকলো দেৱতা সমবেত হৈছিল।

Verse 22

नारदप्रमुखाश्नापि सर्वे देवर्षयो5नघ । तत्र चापि मया दृष्टा पृथिवी पृथिवीपते

ব্যাসে ক’লে—হে নিষ্পাপ! নাৰদ-প্ৰমুখ সকলো দেৱৰ্ষিও তাত উপস্থিত আছিল। আৰু হে পৃথিৱীপতি! তাত মই স্বয়ং পৃথিৱীদেৱীকো দেখিলোঁ।

Verse 23

उपगम्य तदा धात्री देवानाह समागतान्‌

তেতিয়া ধাত্রী (ৰক্ষিকা) সমাগত দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকক ক’লে।

Verse 24

यत्‌ कार्य मम युधष्माभिन्रह्मण: सदने तदा | प्रतिज्ञातं महाभागास्तच्छीघ्रं संविधीयताम्‌

ব্যাসে ক’লে—হে মহাভাগসকল! সেই সময় ব্ৰাহ্মণৰ সদনত যুধিষ্ঠিৰৰ অনুৰোধত মোৰ বাবে যি কাৰ্য সম্পাদনৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰা হৈছিল, সেয়া শীঘ্ৰে সম্পন্ন হওক।

Verse 25

उस समय विश्वधारिणी पृथ्वीने वहाँ एकत्र हुए देवताओंके पास जाकर कहा --“'महाभाग देवताओ! आपलोगोंने उस दिन ब्रह्माजीकी सभामें मेरे जिस कार्यको सिद्ध करनेकी प्रतिज्ञा की थी, उसे शीघ्र पूर्ण कीजिये' ।।

সেই সময় বিশ্বধাৰিণী পৃথিৱী তাত সমাগত দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে—“মহাভাগ দেৱসকল! ব্ৰহ্মাৰ সভাত সেই দিনা মোৰ যি কাৰ্য সিদ্ধ কৰিব বুলি আপোনালোকে প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল, সেয়া শীঘ্ৰে সম্পন্ন কৰক।” তাইৰ সেই বাক্য শুনি, বিষ্ণুলোকতো যাক নমস্কাৰ কৰা হয়, সেই দেৱে দেৱসভাত পৃথিৱীৰ প্ৰতি হাঁহি মাৰি কথা ক’লে।

Verse 26

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां यस्तु ज्येष्ठ: शतस्य वै | दुर्योधन इति ख्यातः स ते कार्य करिष्यति

ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ পুত্ৰসকলৰ মাজত যি শতজনৰ জ্যেষ্ঠ—দুৰ্যোধন নামে খ্যাত—সেইয়ে তোমাৰ কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।

Verse 27

तं च प्राप्पय महीपालं कृतकृत्या भविष्यसि । उसकी बात सुनकर विश्ववन्दित भगवान्‌ विष्णुने देवसभामें पृथ्वीकी ओर देखकर हँसते हुए कहा--'शुभे! धृतराष्ट्रके सौ पुत्रोंमें जो सबसे बड़ा और दुर्योधननामसे विख्यात है

সেই ৰজাক লাভ কৰিলে তই নিজৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হোৱা বুলি ভাবিবি। তেওঁৰ কাৰণতেই পৃথিৱীৰ নৃপতিসকল কুৰুক্ষেত্ৰত সমবেত হ’ল—য’ত ব্যক্তিগত আকাংক্ষা আৰু বিধিয়ে সমগ্ৰ ৰাজ্যসমূহক একেটা ৰণভূমিলৈ টানি আনি, মহৎ নৈতিক পৰিণামৰ মঞ্চ সাজিলে।

Verse 28

ततस्ते भविता देवि भारस्य युधि नाशनम्‌

তাৰ পাছত, হে দেৱী! যুঁজত সেই ভাৰৰ বিনাশ ঘটিব—পৃথিৱীয়ে বহন কৰা অসহনীয় বোজাৰ অন্ত, যিসকল শক্তিয়ে যুদ্ধক অনিবার্য কৰিছিল তেওঁলোকৰ সংহাৰৰ দ্বাৰা। ব্যাসে ইয়াক কেৱল বিজয় নহয়, বৰং নিয়তি-নির্ধাৰিত কঠোৰ ভাৰমোচন—নৈতিক টানাপোড়েনসহ—বুলি চিত্ৰিত কৰে।

Verse 29

य एष ते सुतो राजन्‌ लोकसंहारकारणात्‌

ব্যাসে ক’লে—“হে ৰাজন! তোমাৰ এই পুত্ৰ, যি লোকসংহাৰৰ কাৰণ হ’ব—…”

Verse 30

कलेरंश: समुत्पन्नो गान्धार्या जठरे नृप । अमर्षी चपलश्चापि क्रोधनो दुष्प्रसाधन:

ব্যাসে ক’লে—হে নৃপ! গান্ধাৰীৰ গৰ্ভত কলিৰ এক অংশ মূৰ্তিমান হৈ উদ্ভৱ হৈছে—যি অসহিষ্ণু, চঞ্চল, ক্ৰোধী আৰু দমন কৰাটো দুষ্কৰ।

Verse 31

राजन! नरेश्वर! यह जो तुम्हारा पुत्र दुर्योधन था, वह सारे जगत्‌का संहार करनेके लिये कलिका मूर्तिमान्‌ अंश ही गान्धारीके पेटसे पैदा हुआ था। वह अमर्षशील, क्रोधी, चंचल और कूटनीतिसे काम लेनेवाला था ।।

ব্যাসে ক’লে—“হে ৰাজন, নৰেশ্বৰ! তোমাৰ এই পুত্ৰ দুঃশাসন নহয়—দুৰ্যোধন—সমগ্ৰ জগতৰ সংহাৰৰ উদ্দেশ্যে গান্ধাৰীৰ গৰ্ভৰ পৰা কলিৰ মূৰ্তিমান অংশ হিচাপে জন্মিছিল। সি অপমান-অসহিষ্ণু, ক্ৰোধী, চঞ্চল আৰু কুটনীতিৰে কাৰ্য সাধনকাৰী আছিল। দেৱযোগে তাৰ ভ্ৰাতাসকলেও তেনেই স্বভাৱ লৈ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু তাৰ মাতুল শকুনি আৰু কৰ্ণ তাৰ পৰম মিত্ৰ হ’ল।”

Verse 32

दैवयोगसे उसके भाई भी वैसे ही उत्पन्न हुए। मामा शकुनि और परम मित्र कर्ण भी उसी विचारके मिल गये ।।

দৈৱযোগে তেওঁৰ ভায়েকেইজনো তেনেকৈয়ে জন্মিলে। মামা শকুনি আৰু পৰম-মিত্ৰ কৰ্ণো একে ভাবনাৰে আহি মিলিল। এই সকলো ৰজা শত্রুনাশৰ উদ্দেশ্যেই একেলগে পৃথিৱীত উৎপন্ন হৈছিল। ৰজা যেনেকুৱা, তেনেকুৱাই তেওঁৰ জন—স্বজন আৰু সেৱক—হয়।

Verse 33

अधर्मो धर्मतां याति स्वामी चेद्‌ धार्मिको भवेत्‌ | स्वामिनो गुणदोषाभ्यां भृत्या: स्युर्नात्र संशय:

স্বামী যদি ধৰ্মিক হয়, তেন্তে অধৰ্মো ধৰ্মৰ দিশে ঘূৰে। স্বামীৰ গুণ-দোষ অনুসৰেই ভৃত্য হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 34

दुष्ट राजानमासाद्य गतास्ते तनया नृप । एतमर्थ महाबाहो नारदो वेद तत्त्ववित्‌,महाबाहु नरेश्वर! दुष्ट राजाको पाकर तुम्हारे सभी पुत्र उसीके साथ नष्ट हो गये। इस बातको तत्त्ववेत्ता नारदजी जानते हैं

মহাবাহু নৰেশ্বৰ! দুষ্ট ৰজাৰ সান্নিধ্য লাভ কৰি তোমাৰ পুত্ৰসকলো তাৰ সৈতে বিনষ্ট হ’ল। এই সত্য তত্ত্ববিদ নাৰদে জানে।

Verse 35

आत्मापराधात्‌ पुत्रास्ते विनष्टा: पृथिवीपते । मा तान्‌ शोचस्व राजेन्द्र न हि शोके5स्ति कारणम्‌

পৃথিৱীপতি! তোমাৰ পুত্ৰসকল নিজৰেই অপৰাধৰ ফলত বিনষ্ট হ’ল। ৰাজেন্দ্ৰ! তেওঁলোকৰ বাবে শোক নকৰিবা; শোকৰ কোনো যোগ্য কাৰণ নাই।

Verse 36

नहि ते पाण्डवा: स्वल्पमपराध्यन्ति भारत । पुत्रास्तव दुरात्मानो यैरियं घातिता मही

হে ভাৰত! পাণ্ডৱসকলে তোমাৰ প্ৰতি অলপো অপৰাধ কৰা নাই। তোমাৰ পুত্ৰসকলেই দুষ্টচিত্ত; তেওঁলোকৰ কৰ্মতেই এই পৃথিৱী ধ্বংস হ’ল।

Verse 37

नारदेन च भद्रं ते पूर्वमेव न संशय: । युधिष्टिरस्थ समितौ राजसूये निवेदितम्‌

হে ভদ্ৰ, ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই; ৰাজসূয় যজ্ঞৰ সময়ত যুধিষ্ঠিৰৰ সভাত নাৰদে এই কথা আগতেই নিবেদন কৰিছিল।

Verse 38

पाण्डवा: कौरवा: सर्वे समासाद्य परस्परम्‌ । न भविष्यन्ति कौन्तेय यत्‌ ते कृत्यं तदाचर

হে কৌন্তেয়, যেতিয়া সকলো পাণ্ডৱ আৰু কৌৰৱ পৰস্পৰে মুখামুখি হ’ব, তেতিয়া তেওঁলোক (আগৰ দৰে) নাথাকিব। সেয়ে তোমাৰ যি কৰ্তব্য, সেয়াই পালন কৰা।

Verse 39

राजन! तुम्हारा कल्याण हो। राजसूय यज्ञके समय देवर्षि नारदने राजा युधिष्ठिरकी सभामें नि:संदेह पहले ही यह बात बता दी थी कि कौरव और पाण्डव सभी आपसमें लड़कर नष्ट हो जायँगे; अतः कुन्तीनन्दन! तुम्हारे लिये जो आवश्यक कर्तव्य हो, उसे करो ।।

হে ৰাজন, তোমাৰ মঙ্গল হওক। ৰাজসূয় যজ্ঞৰ সময়ত দেৱর্ষি নাৰদে ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰৰ সভাত—নিঃসন্দেহে—আগতেই কৈছিল যে কৌৰৱ আৰু পাণ্ডৱ সকলোৱে পৰস্পৰ যুদ্ধ কৰি বিনষ্ট হ’ব। সেয়ে, হে কৌন্তেয়, তোমাৰ বাবে যি আৱশ্যক কৰ্তব্য, সেয়াই কৰা। নাৰদৰ বচন শুনি সেই সময়ত পাণ্ডৱসকল শোক আৰু চিন্তাত আচ্ছন্ন হৈছিল। হে প্ৰভু, তোমাৰ শোক নাশ হ’বলৈ দেৱতাসকলৰ এই সনাতন গূঢ় ৰহস্য সম্পূৰ্ণকৈ মই তোমাক ক’লোঁ—নিজ প্ৰাণৰ প্ৰতি দয়া কৰা; আৰু দৈৱবিধান বুজি পাণ্ডুপুত্ৰসকলৰ প্ৰতি তোমাৰ স্নেহ অটুট ৰাখা।

Verse 40

कथं ते शोकनाश: स्यात्‌ प्राणेषु च दया प्रभो । स्नेहश्न पाण्डुपुत्रेषु ज्ञात्वा दैवकृतं विधिम्‌

হে প্ৰভু, তোমাৰ শোক কেনেকৈ নাশ হ’ব, আৰু নিজৰ প্ৰাণৰ প্ৰতি দয়া কেনেকৈ জাগিব? লগতে দৈৱকৃত বিধান জানি পাণ্ডুপুত্ৰসকলৰ প্ৰতি তোমাৰ স্নেহ কেনেকৈ অটুট থাকিব?

Verse 41

एष चार्थों महाबाहो पूर्वमेव मया श्रुतः । कथितो धर्मराजस्य राजसूये क्रतूत्तमे,महाबाहो! यह बात मैंने बहुत पहले ही सुन रखी थी और क्रतुश्रेष्ठ राजसूयमें धर्मराज युधिष्ठिरको बता भी दी थी

হে মহাবাহো, এই বিষয়টো মই বহু আগতেই শুনিছিলোঁ; আৰু কৰ্তুশ্ৰেষ্ঠ ৰাজসূয়ত ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰকো কৈছিলোঁ।

Verse 42

यतितं धर्मपुत्रेण मया गुहे निवेदिते । अविग्रहे कौरवाणां दैवं तु बलवत्तरम्‌

ব্যাসে ক’লে—ধৰ্মপুত্ৰে সন্ধিৰ বাবে বহু চেষ্টা কৰিছিল, আৰু মইও গোপনে সেই প্ৰস্তাৱ জনাই দিছিলোঁ; তথাপি কৌৰৱসকল মিলিল নহ’ল—কাৰণ এই বিষয়ত দেৱবিধিয়েই অধিক বলৱান প্ৰমাণিত হ’ল।

Verse 43

मेरे द्वारा उस गुप्त रहस्यके बता दिये जानेपर धर्मपुत्र युधिष्ठिरने बहुत प्रयत्न किया कि कौरवोंमें परस्पर कलह न हो; परंतु दैवका विधान बड़ा प्रबल होता है ।।

ব্যাসে ক’লে—হে ৰাজন, বিধিৰ বিধান কোনোপধ্যেই লংঘনীয় নহয়। স্থাৱৰ হওক বা জংগম—কোনো প্ৰাণীয়ে কৃতান্তৰ (মৃত্যুৰ), অৰ্থাৎ দেৱবিধি বা কালৰ আদেশ অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে ধৰ্মপুত্ৰ যুধিষ্ঠিৰে কৌৰৱসকলৰ মাজত কলহ নোহোৱাকৈ ৰাখিবলৈ বহু চেষ্টা কৰিলেও, প্ৰবল দেৱবিধানেই প্ৰাধান্য পালে।

Verse 44

भवान्‌ धर्मपरो यत्र बुद्धिश्रेष्ठक्ष भारत । मुहाते प्राणिनां ज्ञात्वा गतिं चागतिमेव च

ব্যাসে ক’লে—হে ভাৰত, তুমি ধৰ্মপৰায়ণ আৰু বুদ্ধিত শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাণীৰ গতি আৰু আগতি—তেওঁলোকৰ যোৱা আৰু ন-যোৱাৰ ৰহস্যও তুমি জান; তথাপি, ভৰতনন্দন, কিয় মোহৰ বশীভূত হৈছা?

Verse 45

त्वां तु शोकेन संतप्तं मुहामान मुहुर्मुहुः । ज्ञात्वा युधिष्ठिरो राजा प्राणानपि परित्यजेत्‌

কিন্তু ৰজা যুধিষ্ঠিৰে যদি জানে যে তুমি শোকে দগ্ধ হৈ বাৰে বাৰে মোহত নিমজ্জিত হৈছা, তেন্তে তেওঁ নিজৰ প্ৰাণো ত্যাগ কৰিব।

Verse 46

तुम्हें बारंबार शोकसे संतप्त और मोहित होते जानकर राजा युधिष्छिर अपने प्राणोंका भी परित्याग कर देंगे |। कृपालुर्नित्यशो वीरस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि । स कथं त्वयि राजेन्द्र कृपां नैव करिष्यति

তোমাক বাৰে বাৰে শোকে দগ্ধ আৰু মোহগ্ৰস্ত হোৱা দেখি ৰজা যুধিষ্ঠিৰে নিজৰ প্ৰাণো ত্যাগ কৰিব। হে ৰাজেন্দ্ৰ, সেই বীৰ সদায় কৃপালু—পশু-পক্ষী আদি তিৰ্যক্-যোনিৰ প্ৰাণীৰ প্ৰতিও; তেন্তে তোমাৰ প্ৰতি তেওঁ কিদৰে দয়া নকৰিব?

Verse 47

मम चैव नियोगेन विधेश्चाप्यनिवर्तनात्‌ । पाण्डवानां च कारुण्यात्‌ प्राणान्‌ धारय भारत

সেয়ে, হে ভাৰত! মোৰ আজ্ঞা মানি, বিধাতাৰ বিধান উলটাই নোৱাৰি বুলি জানি, আৰু পাণ্ডৱসকলৰ প্ৰতি কৰুণা কৰি তুমি প্ৰাণ ধাৰণ কৰা।

Verse 48

एवं ते वर्तमानस्य लोके कीर्तिर्भविष्यति । धर्मार्थ: सुमहांस्तात तप्तं स्याच्च तपश्चिरात्‌

তাত! এইদৰে আচৰণ কৰিলে জগতত তোমাৰ কীৰ্তি বৃদ্ধি পাব। তুমি ধৰ্ম আৰু অৰ্থৰ অতি মহান সিদ্ধি লাভ কৰিবা, আৰু দীঘলীয়া কাল ধৰি কৰা তপস্যাৰ ফলও পাবা।

Verse 49

पुत्रशोक॑ समुत्पन्नं हुताशं ज्वलितं यथा । प्रज्ञाम्भसा महा भाग निर्वापय सदा सदा,महाभाग! प्रज्वलित आगके समान जो तुम्हें यह पुत्रशोक प्राप्त हुआ है, इसे विचाररूपी जलके द्वारा सदाके लिये बुझा दो

হে মহাভাগ! জ্বলি উঠা অগ্নিৰ দৰে যি পুত্ৰশোক তোমাৰ ভিতৰত উদ্ভৱ হৈছে, তাক প্ৰজ্ঞাৰূপী জলেৰে বাৰে বাৰে নিৰ্বাপিত কৰি চিৰদিনৰ বাবে শান্ত কৰা।

Verse 50

वैशग्पायन उवाच तच्छुत्वा तस्य वचन व्यासस्यामिततेजस: । मुहूर्त समनुध्यायन्‌ धृतराष्ट्रो5भ्यभाषत

বৈশম্পায়ন ক’লে—ৰাজন! অপাৰ তেজস্বী ব্যাসমুনিৰ এই বাক্য শুনি ধৃতৰাষ্ট্ৰ কিছু সময় ধ্যানমগ্ন হৈ চিন্তা কৰিলে; তাৰ পিছত এইদৰে উত্তৰ দিলে।

Verse 51

महता शोकजालेन प्रणुन्नो$स्मि द्विजोत्तम । नात्मानमवबुध्यामि मुहामानो मुहुर्मुहु:

হে দ্বিজোত্তম! মহাশোকৰ জালে মোক চাৰিওফালেৰে জকড়ি ধৰিছে। মই নিজকেও স্পষ্টকৈ বুজি নাপাওঁ; বাৰে বাৰে মোহ আৰু মূৰ্ছাত পতিত হওঁ।

Verse 52

इदं तु वचन श्रुत्वा तव देवनियोगजम्‌ । धारयिष्याम्यहं प्राणान्‌ घटिष्ये न तु शोचितुम्‌

তোমাৰ এই বাক্য শুনি যে যি ঘটিল সেয়া দেৱতাৰ নিয়োগ অনুসাৰে ঘটিল, মই প্ৰাণ ধাৰণ কৰিম আৰু যিমান পাৰোঁ শোকত নপৰিবলৈও চেষ্টা কৰিম।

Verse 53

एतच्छुत्वा तु वचनं व्यास: सत्यवतीसुत: । धृतराष्ट्रस्य राजेन्द्र तत्रैवान्तरधीयत,राजेन्द्र! धृतराष्ट्रका यह वचन सुनकर सत्यवतीनन्दन व्यास वहीं अन्तर्धान हो गये

ৰাজেন্দ্ৰ! ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ এই বাক্য শুনি সত্যৱতীপুত্ৰ ব্যাস তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল।

Verse 226

कार्यार्थमुपसम्प्राप्ता देवतानां समीपत: । अनघ! वहाँ नारद आदि समस्त देवर्षि भी उपस्थित थे। पृथ्वीनाथ! मैंने वहीं इस पृथ्वीको भी देखा, जो किसी कार्यके लिये देवताओंके पास गयी थी

অনঘ! কোনো এক কাৰ্যসিদ্ধিৰ বাবে সি দেৱতাসকলৰ সান্নিধ্যলৈ আহিছিল। তাত নাৰদ আদি সকলো দেৱৰ্ষিও উপস্থিত আছিল। হে পৃথিৱীনাথ! মই তাতেই পৃথিৱীদেৱীকো দেখিলোঁ—সেয়ো কোনো উদ্দেশ্যসিদ্ধিৰ বাবে দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ গৈছিল।

Verse 273

अन्योन्यं घातयिष्यन्ति दृढै: शस्त्रै: प्रहारिण: । “उसके लिये सारे भूपाल कुरुक्षेत्रमें एकत्र होंगे और सुदृढ़ शस्त्रोंद्वारा परस्पर प्रहार करके एक-दूसरेका वध कर डालेंगे

দৃঢ় অস্ত্ৰে প্ৰহাৰ কৰা যোদ্ধাসকলে পৰস্পৰে পৰস্পৰক আঘাত কৰি একে-অন্যক বধ কৰিব।

Verse 283

गच्छ शीघ्र स्वकं स्थानं लोकान्‌ धारय शोभने । “देवि! इस प्रकार उस युद्धमें तेरे भारका नाश हो जायगा। शोभने! अब तू शीघ्र अपने स्थानपर जा और समस्त लोकोंको पूर्ववत्‌ धारण कर”

দেৱী! এইদৰে সেই যুদ্ধত তোমাৰ ভাৰ লঘু হ’ব। হে শোভনে! এতিয়া তুমি শীঘ্ৰে নিজৰ স্থানলৈ গৈ সকলো লোকক পূৰ্বৱৎ ধাৰণ কৰা।