Shloka 15
Kṣātra-dharma in Campaign and Battle: Protection, Purification, and the Ideal Warrior’s End (क्षात्रधर्मः—अभियानयुद्धे रक्षणदानशुद्धिः)
युद्धमें बाणोंसे पीड़ित हुआ क्षत्रिय जो-जो दुःख सहता है, उस-उस कष्टके द्वारा उसके तपकी ही उत्तरोत्तर वृद्धि होती है; ऐसी धर्मज्ञ पुरुषोंकी मान्यता है ।।
yuddhe bāṇaiḥ pīḍito yaḥ kṣatriyo yaḥ-yaḥ duḥkhaṃ sahate, tasya tasya kaṣṭena tapasas tasya uttarottaraṃ vṛddhir bhavati—iti dharmajñāḥ manyante. pṛṣṭhato bhīravaḥ saṅkhye vartante ’dharma-pūruṣāḥ; śūrāc charaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam.
ভীষ্মে ক’লে—যুদ্ধত বাণে আঘাতপ্ৰাপ্ত ক্ষত্ৰিয় যি যি দুখ সহে, সেই সেই কষ্টে তাৰ তপস্যা ক্রমে ক্রমে বৃদ্ধি পায়—ধৰ্মজ্ঞসকলৰ এই মত। কিন্তু ৰণশ্ৰেণীত ভীৰু, অধৰ্মপ্ৰবণ আৰু নীচস্বভাৱ লোক পিছে থিয় হয়; শূৰৰ শৰণ বিচাৰে—যেনে সকলো প্ৰাণী জীৱনদায়ী জলৰ বাবে বৰষুণ-মেঘলৈ চায়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Enduring pain and hardship in righteous battle is framed as a form of tapas that increases a kshatriya’s merit and moral stature, while cowardice is criticized as dependence on others without sharing the burden of dharma.
Bhishma contrasts two types of men in a battle setting: the true kshatriya who bears arrow-wounds and grows in tapas through endurance, and the fearful, unrighteous men who stay behind the brave and seek their protection like creatures depending on rain for life.