Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः

Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration

ग्रामीयान्‌ ग्रामदोषांश्व ग्रामिकः प्रतिभावयेत्‌ । तान्‌ ब्रूयाद्‌ दशपायासौ स तु विंशतिपाय वै,गाँवके स्वामीका यह कर्त्तव्य है कि वह गाँववालोंके मामलोंका तथा गाँवमें जो-जो अपराध होते हों, उन सबका वहीं रहकर पता लगावे और उनका पूरा विवरण दस गाँवके अधिपतिके पास भेजे। इसी तरह दस गाँवोंवाला बीस गाँववालेके पास और बीस गाँवोंवाला अपने अधीनस्थ जनपदके लोगोंका सारा वृत्तान्त सौ गाँवोंवाले अधिकारीको सूचित करे। (फिर सौ गाँवोंका अधिकारी हजार गाँवोंके अधिपतिको अपने अधिकृत क्षेत्रोंकी सूचना भेजे। इसके बाद हजार गाँवोंका अधिपति स्वयं राजाके पास जाकर अपने यहाँ आये हुए सभी विवरणोंको उसके सामने प्रस्तुत करे)

bhīṣma uvāca | grāmīyān grāmadoṣāṁś ca grāmikaḥ pratibhāvayet | tān brūyād daśapāyāsau sa tu viṁśatipāya vai |

ভীষ্মে ক’লে—গাঁওমুখীয়াই গাঁওবাসীৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু গাঁৱত উদ্ভৱ হোৱা দোষ-অপৰাধ সাৱধানে অনুসন্ধান কৰি জানিব লাগে। তাৰ পিছত সেই বিৱৰণ দহ গাঁৱৰ অধিপতিক জনাব; আৰু দহ গাঁৱৰ অধিপতিয়ে সেয়া বিশ গাঁৱৰ অধিপতিলৈ পঠিয়াব। এইদৰে স্তৰক্রমে তদাৰকিৰে স্থানীয় আচৰণ আৰু অপৰাধৰ সংবাদ ওপৰলৈ গৈ, শাসন অবহেলাত নহয়—যথাৰ্থ জ্ঞান আৰু সময়োচিত সংশোধনত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

ग्रामीयान्belonging to the village; local
ग्रामीयान्:
Karma
TypeAdjective
Rootग्रामीय
FormMasculine, Accusative, Plural
ग्रामदोषान्village-faults; offences in the village
ग्रामदोषान्:
Karma
TypeNoun
Rootग्रामदोष
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
ग्रामिकःthe village headman
ग्रामिकः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रामिक
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतिभावयेत्should investigate/ascertain; should take cognizance
प्रतिभावयेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormVidhi-linga, Optative (injunctive sense: should), Third, Singular, Parasmaipada, प्रति, Active
तान्those (matters/offences)
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
ब्रूयात्should report/say
ब्रूयात्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormVidhi-linga, Optative (should), Third, Singular, Parasmaipada, Active
दशपायासौto the officer in charge of ten villages
दशपायासौ:
Sampradana
TypeNoun
Rootदशपायिन्
FormMasculine, Dative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/and then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
विंशतिपायthe officer in charge of twenty villages
विंशतिपाय:
Karta
TypeNoun
Rootविंशतिपायिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै

भीष्म उवाच

B
Bhishma
G
grāmika (village headman)
D
daśapāya (overseer of ten villages)
V
viṁśatipāya (overseer of twenty villages)
G
grāma (village)