Shloka 133
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य वणिजां कारयेत् करान् | राजाको मालकी खरीद--बिक्री
yogakṣemaṁ ca samprekṣya vaṇijāṁ kārayet karān |
ভীষ্মে ক’লে—ব্যৱসায়ীসকলৰ যোগক্ষেম, অৰ্থাৎ কল্যাণ আৰু নিৰাপত্তা, ভালদৰে বিবেচনা কৰিয়েই ৰজাই তেওঁলোকৰ ওপৰত কৰ আৰোপ কৰিব লাগে—পণ্য ক্ৰয়-বিক্ৰয়, আনিবলৈ খৰচ, কৰ্মচাৰীৰ বেতন, সঞ্চয় আৰু ৰক্ষাব্যৱস্থা—এই সকলো দিশলৈ দৃষ্টি ৰাখি; যাতে ৰাজস্বও হয় আৰু বাণিজ্যও ক্ষতিগ্ৰস্ত নহয়।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taxation must be guided by yogakṣema—protecting and sustaining the economic well-being of merchants—so the king raises revenue without undermining trade or public prosperity.
In the Śānti Parva’s teachings on kingship (rājadharma), Bhīṣma instructs the king on how to levy taxes, emphasizing careful assessment of merchants’ capacity and welfare before imposing levies.