Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
ৰজাই ধনাগম কেৱল শাস্ত্ৰসম্মত পথেদিয়েই কামনা কৰিব লাগে—প্ৰজাৰ ন্যায্য অংশ (বলি) গ্ৰহণ কৰি, উপযুক্ত শুল্ক/কৰ (শুল্ক) লৈ, অপৰাধীৰ ওপৰত অৰ্থদণ্ড আৰোপ কৰি, আৰু শাস্ত্ৰানুসাৰে ৰক্ষা-নিয়ন্ত্ৰণ আদিৰ বিনিময়ত প্ৰাপ্য বেতন/প্ৰতিদান গ্ৰহণ কৰি।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.