Shloka 15
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
(विद्वांस:क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिण: पृथिवीपते ।।
bhīṣma uvāca |
vidvāṃsaḥ kṣatriyā vaiśyā brāhmaṇāś ca bahuśrutāḥ |
daṇḍanītau tu niṣpannā mantriṇaḥ pṛthivīpate ||
praṣṭavyo brāhmaṇaḥ pūrvaṃ nītiśāstrasya tattvavit |
paścāt pṛcchet bhūpālaḥ kṣatriyaṃ nītikovidam ||
vaiśyaśūdrāv tathā bhūyaḥ śāstrajñau hitakāriṇau |
ajñāyamāne hīnatve sandhiṃ kuryāt pareṇa vai |
lipsur vā kañcid evārthaṃ tvaramāṇo vicakṣaṇaḥ ||
হে পৃথিৱীপতি! দণ্ডনীতি-বিদ্যাত নিপুণ বিদ্বান ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য আৰু বহুশ্ৰুত ব্ৰাহ্মণসকলক মন্ত্ৰী কৰা উচিত। প্ৰথমে নীতিশাস্ত্ৰৰ তত্ত্বজ্ঞানী ব্ৰাহ্মণৰ পৰা পৰামৰ্শ ল’ব; তাৰ পাছত নীতিত কুশলী ক্ষত্ৰিয়ক সুধিব; আৰু তাৰ পিছত ৰজাৰ হিতত নিবেদিত শাস্ত্ৰজ্ঞ বৈশ্য আৰু শূদ্ৰসকলৰ মতও ল’ব। লগতে, নিজৰ দুৰ্বলতা শত্রুৰ ওচৰত প্ৰকাশ পোৱাৰ আগতেই নিশ্চয় তাৰ সৈতে সন্ধি কৰিব লাগে; অথবা সেই সন্ধিৰ দ্বাৰা কোনো উদ্দেশ্য সিদ্ধ হ’ব যদি, তেন্তে বিচক্ষণ ৰজাই তৎপৰ হৈ বিলম্ব নকৰিব।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should build a competent council drawn from multiple social groups, prioritizing principled ethical insight (Brahmin), then strategic-political expertise (Kshatriya), and then practical welfare-oriented counsel (Vaishya and Shudra). In diplomacy, prudence requires making peace or alliance before one’s weakness becomes visible, especially when it secures a concrete objective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma teaches Yudhishthira principles of governance: how to select and consult ministers in an ordered way, and how to act swiftly in forming treaties with opponents when strategic conditions demand it.