Shloka 25
Āśrama-dharma: Duties of the Four Life-Stages (आश्रमधर्मः)
षण्णामेकां पिबेद् धेनुं शताच्च मिथुन हरेत् । लब्धाच्च सप्तमं भागं तथा शृड्गे कलां खुरे
ṣaṇṇām ekāṃ pibed dhenuṃ śatāc ca mithunaṃ haret | labdhāc ca saptamaṃ bhāgaṃ tathā śṛṅge kalāṃ khure ||
ভীষ্মে ক’লে—যদি কোনো বৈশ্য অন্যৰ ছয়টা দুগ্ধদায়িনী গাই এক বছৰ পালন কৰে, তেন্তে মজুৰি হিচাপে এটা গাইৰ গাখীৰ সি নিজে পান কৰিব পাৰে। যদি সি এশটা গাই পালন কৰে, তেন্তে বছৰৰ শেষত পাৰিশ্ৰমিক হিচাপে এটা জোৰা (এটা গাই আৰু এটা ষাঁড়) ল’ব পাৰে। গাখীৰ আদি বিক্ৰী কৰি লাভ হ’লে তাৰ সপ্তমাংশ মজুৰি হিচাপে ল’ব; শিং বিক্ৰীৰ আয়ৰ পৰাও সপ্তমাংশেই। কিন্তু বিশেষ মূল্যবান খুৰ বিক্ৰী কৰি পোৱা ধনৰ পৰা কেৱল ষোড়শাংশহে গ্ৰহণ কৰিব। এইদৰে ন্যায়সঙ্গত অনুপাতত গোপালকৰ মজুৰি স্থিৰ হ’ব—লোভ ত্যাগ কৰি মালিকৰ সম্পত্তি ৰক্ষা কৰিব আৰু নিজৰ উপজীৱিকাও চলাব।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Remuneration should be proportionate and regulated: the worker must receive a fair livelihood, but only within clearly defined limits so that service does not become exploitation of the owner’s wealth.
In Bhishma’s instruction on dharma in the Shanti Parva, he lays down practical norms for wages in cattle-tending—specifying what may be taken as payment from milk, livestock, and by-products—illustrating ethical governance and fair economic conduct.