Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Kṛṣṇa’s Dhyāna and the Prompt to Question Bhīṣma (कृष्णध्यानं भीष्मप्रश्नप्रेरणा च)

वे भीष्मजी अपनी सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी वृत्तियोंको एकाग्रकर बुद्धिके द्वारा मनका संयम करके मेरी शरणमें आ गये थे; इसीलिये मेरा मन भी उन्हींमें जा लगा था ।। यं गड़ा गर्भविधिना धारयामास पार्थिव । वसिष्ठशिक्षितं तात तमस्मि मनसा गत:,तात! भूपाल! जिन्हें गंगादेवीने विधिपूर्वक अपने गर्भमें धारण किया था और जिन्हें महर्षि वसिष्ठके द्वारा वेदोंकी शिक्षा प्राप्त हुई थी, उन्हीं भीष्मजीके पास मैं मन-ही-मन पहुँच गया था

bhīṣmaḥ sarvendriyavṛttīḥ samādhāya buddhyā manasaḥ saṃyamaṃ kṛtvā mama śaraṇaṃ prapannaḥ; tasmān mama manaḥ api tasminn eva nyapatat. yaṃ gaṅgā garbhavidhinā dhārayāmāsa pārthiva, vasiṣṭha-śikṣitaṃ tāta, tam asmi manasā gataḥ.

ভীষ্মে নিজৰ সমগ্ৰ ইন্দ্ৰিয়বৃত্তি একাগ্ৰ কৰি, বুদ্ধিৰ দ্বাৰা মন সংযম কৰি মোৰ শৰণ লৈছিল; সেয়েহে মোৰ মনো তেওঁৰ মাজতে স্থিৰ হ’ল। হে পাৰ্থিৱ, তাত! যাঁক দেবী গঙ্গাই বিধিপূৰ্বক গৰ্ভত ধাৰণ কৰিছিল আৰু যাঁক মহর্ষি বশিষ্ঠে বেদশিক্ষা দিছিল—সেই ভীষ্মৰ ওচৰলৈ মই মনতে গ’লোঁ।

{'sarva-indriya-vṛtti''the activities/impulses of all the senses', 'ekāgratā (implied by samādhāya)': 'one-pointed concentration', 'buddhi': 'intellect
{'sarva-indriya-vṛtti':
discriminative faculty', 'manas''mind
discriminative faculty', 'manas':
the inner organ of thought and wavering', 'saṃyama''restraint
the inner organ of thought and wavering', 'saṃyama':
disciplined control', 'śaraṇa / śaraṇam prapanna''refuge
disciplined control', 'śaraṇa / śaraṇam prapanna':
one who has surrendered for protection', 'manaḥ ... gataḥ''went with the mind
one who has surrendered for protection', 'manaḥ ... gataḥ':
turned inwardly/mentally approached', 'garbha-vidhi''prescribed rite/ordinance concerning conception and bearing', 'dhārayāmāsa': 'bore
turned inwardly/mentally approached', 'garbha-vidhi':
carried (in the womb)', 'pārthiva / bhūpāla''king
carried (in the womb)', 'pārthiva / bhūpāla':
ruler of the earth', 'vasiṣṭha-śikṣita''taught/trained by Vasiṣṭha', 'veda-śikṣā (implied)': 'instruction in the Vedas'}
ruler of the earth', 'vasiṣṭha-śikṣita':

वासुदेव उवाच

V
Vāsudeva (Kṛṣṇa)
B
Bhīṣma
G
Gaṅgā (Gaṅgādevī)
V
Vasiṣṭha
P
Pārthiva/Bhūpāla (the king addressed)