Shloka 51
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
चक्षुषी सोमसूर्यो ते नासा संध्या पुनः स्मृता । ३० कारस्त्वथ संस्कारो विद्युज्जिह्वा च निर्मिता
vaiśaṃpāyana uvāca | cakṣuṣī somasūryau te nāsā sandhyā punaḥ smṛtā | ākāras tv atha saṃskāro vidyujjihvā ca nirmitā | somapānavale pitaraḥ te dantāḥ śrutāḥ | goloko brahmalokaś ca tasya mahātmana oṣṭhau |
সোম (চন্দ্ৰ) আৰু সূৰ্য তেওঁৰ দুটা চকু আছিল, আৰু নাসিকাক সন্ধ্যা বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁৰ দেহেই আছিল সংস্কাৰ (পবিত্ৰ পৰিষ্কাৰ), আৰু বিদ্যুৎ আছিল তেওঁৰ জিহ্বা। হে ৰাজন! সোমপান কৰা পিতৃগণক তেওঁৰ দন্ত বুলি কোৱা হৈছে; আৰু সেই মহাত্মাৰ ওষ্ঠ আছিল গোলোক আৰু ব্ৰহ্মলোক।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a dharmic-cosmic vision in which the sacred person (or cosmic principle) is not separate from the universe: luminaries, rites, and ancestral orders are integrated into one moral-sacral body. It implies that true refinement (saṃskāra) aligns one’s being with cosmic order and ritual truth.
Vaiśaṃpāyana is describing a majestic, symbolic anatomy—mapping cosmic entities (Moon, Sun), ritual time (Sandhyā), and ancestral beings (Pitṛs) onto bodily features (eyes, nose, tongue, teeth, lips). This is part of a larger Shānti-parvan style exposition that uses grand imagery to communicate metaphysical and ethical order.