Shloka 39
अग्नीषोमोत्पत्तिः
Agni–Soma Origin and the Brahmāgnīṣomīya Doctrine
यश्नतुर्भ्य: समुद्रेभ्यो वायुर्धारयते जलम् । उद्धृत्याददते चापो जीमूते भ्यो5म्बरेडनिल:
yajñatubhyaḥ samudrebhyo vāyur dhārayate jalam | uddhṛtyādadate cāpo jīmūtebhyo 'mbare 'nilaḥ ||
ভীষ্মে ক’লে—চাৰি সমুদ্ৰৰ পৰা বায়ুৱে জল ধৰি ওপৰলৈ তোলে; আকাশত বিচৰণ কৰা সেই অনিলেই সেই জল মেঘপুঞ্জত সঞ্চয় কৰে। এইদৰে দেহান্তৰৰ ‘উদান’ নামৰ প্ৰাণবায়ু—মহাবায়ু বুলি খ্যাত—সমুদ্ৰৰ পৰা জল উঠাই মেঘত স্থাপন কৰে, মেঘ আৰু জল সংযোগ কৰি পর্জন্য (বৰ্ষাশক্তি)ৰ হাতত অৰ্পণ কৰে। ইয়াত প্ৰকৃতিৰ নিয়তধৰ্ম প্ৰকাশ পায়—মহাশক্তিও খেয়ালত নহয়, নিয়মিত সেৱাৰে জগত ধাৰে।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses the water-cycle as a dharmic analogy: Vāyu/Udāna performs a regulated, world-sustaining function—lifting water, forming clouds, and enabling rain—showing that power is meant to serve order and the common good.
In Bhishma’s instruction in the Śānti Parva, he describes the operation of the great Wind (identified with the inner vital breath, Udāna) that draws water from the oceans and establishes it in clouds, leading to rainfall—illustrating cosmic governance and disciplined function.