Shloka 19
देवतापितृप्रश्नः — Nārada at Badarīāśrama: the ultimate referent of daiva and pitṛ worship
सारा संसार मृत्युके थपेड़े खाता हुआ वृद्धावस्थासे पीड़ित हो रहा है। ये रातें प्राणियोंकी आयुका अपहरण करके अपनेको सफल बनाती हुई बीत रही हैं। तुम धर्मरूपी नौकापर चढ़कर भवसागरसे पार हो जाओ ।। तिष्ठन्तं च शयानं च मृत्युरन्वेषते यदा । निर्वत्ति लभते कस्मादकस्मान्मृत्युनाशित:,मनुष्य खड़ा हो या सो रहा हो, मृत्यु निरन्तर उसे खोजती फिरती है। जब इस प्रकार तुम अकमस्मात् मृत्युके ग्रास बन जानेवाले हो, तब इस तरह निश्चिन्त एवं शान्त कैसे बैठे हो?
sāraḥ saṃsāro mṛtyunā tāḍyamāno vṛddhāvasthayā ca pīḍyate | etā rātryaḥ prāṇinām āyuṣo ’paharaṇena svam eva saphalaṃ kurvatyaḥ atikrāmanti | tvaṃ dharmarūpiṇyā nāvā bhavasāgarāt pāraṃ gaccha || tiṣṭhantaṃ ca śayānaṃ ca mṛtyur anveṣate yadā | nivṛttiṃ labhate kasmād akasmān mṛtyunāśitaḥ ||
ব্যাসে ক’লে—সমগ্ৰ জগত মৃত্যু-আঘাতে জৰ্জৰিত আৰু বাৰ্ধক্য-পীড়িত। ৰাতিৰ পাছত ৰাতি প্ৰাণীৰ আয়ু হৰণ কৰি যেন নিজৰ ‘সফলতা’ সিদ্ধ কৰি পাৰ হৈ যায়। সেয়ে ধৰ্মৰূপ নাওত উঠি ভবসাগৰ পাৰ হওক। কিয়নো মানুহে থিয় হওক বা শুই থাকক, মৃত্যু তাক অন্বেষণ কৰিয়েই থাকে; যেতিয়া যিকোনো মুহূর্ততে হঠাৎ মৃত্যুৰ গ্ৰাস হৈ বিনষ্ট হ’ব পাৰা, তেতিয়া তুমি ইমান নিশ্চিন্ত আৰু শান্ত হৈ কেনেকৈ বহি আছা?
व्यास उवाच
Educational Q&A
Life is continually being diminished by time, and death can arrive at any moment; therefore one should not remain complacent but take refuge in Dharma and turn toward nivṛtti—inner withdrawal and liberation from saṃsāra.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa admonishes the listener by highlighting the inevitability of aging and death, using the image of nights ‘stealing’ lifespan and urging the person to cross the ocean of worldly existence by boarding the ‘boat’ of Dharma.